Εβδομήντα επτά χρόνια έχουν περάσει από την ημέρα που οι γερμανικές κατοχικές δυνάμεις εκτέλεσαν στο Μονοδένδρι 118 Σπαρτιάτες. Σπαρτιάτες που είχαν συλληφθεί από τις δυνάμεις κατοχής, με τη βοήθεια των Ελλήνων συνεργατών τους.

Μια μέρα που δεν πρέπει ποτέ να ξεχάσουμε.

Στις 29 Οκτωβρίου 1943 έγινε επίθεση στο τμήμα του Ε.Λ.Α.Σ., στην κατοικία του Λεωνίδα Βρεττάκου, διοικητή των συνεργαζόμενων με τις κατοχικές δυνάμεις ταγμάτων ασφαλείας Σπάρτης.

Με αφορμή το επεισόδιο αυτό, οι Γερμανοί κατά τα μεσάνυχτα της ίδιας μέρας, «…με τη συνεργασία του Λεωνίδα Βρεττάκου και κάποιων γνωστών – αγνώστων κουκουλοφόρων όμως, συνεργατών του, προχωρούν στη σύλληψη της πρώτης ομάδας, που κατ’ επιλογή αποτελέσθηκε από πρόσωπα που κατοικούσαν κυρίως στην περιοχή της ενορίας Ευαγγελίστριας και φέρονταν ως ενεργά μέλη της Αντιστάσεως. Οι συλλήψεις επαναλήφθηκαν με τον ίδιο τρόπο τη νύχτα της 31ης Οκτωβρίου προς την 1η Νοεμβρίου 1943. Οι συλλήψεις επεκτάθηκαν στην περιοχή της ενορίας Αγίου Νίκωνος, συνεχίσθηκαν και την 3η Νοεμβρίου, οπότε συνελήφθη και ο Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης, μακαριστός Διονύσιος Δάφνος και οι συνεργάτες του στο παράρτημα της ΕΟΧΑ, και ολοκληρώθηκε με μπλόκο που έκαναν μόνοι τους οι Γερμανοί, την 8η Νοεμβρίου στις ταβέρνες Κουτρουμάνη & Βλαχόγιαννη, και στο πολεοδομικό συγκρότημα της ΒΑ πλευράς της πόλης, μέχρι την πλαζ Ματάλα…»

Οι συλληφθέντες οδηγήθηκαν αρχικά στις φυλακές της Σπάρτης και στη συνέχεια μεταφέρθηκαν τμηματικά στις φυλακές Τριπόλεως, που είχαν μεταβληθεί σε στρατόπεδο συγκεντρώσεως… και όπου εν τω μεταξύ κρατούνταν και οι επτά Μαγουλιώτες, που δεν μπόρεσαν να ακολουθήσουν την πορεία προς το Χαϊδάρι των λοιπών συμπολιτών τους, που είχαν συλληφθεί από τους Γερμανούς στις 23 Οκτωβρίου…

Ανάμεσα στους συλληφθέντες, εκτός από τον Μητροπολίτη Διονύσιο Δάφνο (που αποφυλακίστηκε την 23η Νοεμβρίου), ήταν ο δικηγόρος Γιώργος Γιατράκος, ο γιατρός Χρήστος Καρβούνης, ο διευθυντής της Εθνικής Τράπεζας Σπάρτης Ζερβομπεάκος, οι δικηγόροι Φικιώρης, Κουτρουμάνος , οι δημοσιογράφοι Τριήρης, Γκουζόλης, οι τέσσερις αδελφοί Τζιβανόπουλοι, οι τρεις αδελφοί Κεχαγιά, τα δύο αδέρφια Μπαλάθρα και πολλοί άνθρωποι του καθημερινού μόχθου.

Τις απογευματινές ώρες της 25ης Νοεμβρίου 1943, μια ομάδα ανταρτών έστησε ενέδρα στη θέση «Διακόπη» ή «Μήτσου Μάνδρες» του Μονοδενδρίου. Οταν εμφανίστηκαν τρία γερμανικά αυτοκίνητα, οι αντάρτες, με συνδυασμένα πυρά, εξόντωσαν τους Γερμανούς στρατιώτες που συνόδευαν τη φάλαγγα.

Ο – και δικαίως – επονομασθείς δήμιος της Πελοποννήσου, στρατηγός Λε Σουΐρ, έδωσε το ίδιο βράδυ εντολή να εκτελεσθούν αμέσως για αντίποινα, εκατό όμηροι από το στρατόπεδο της Τριπόλεως.

Την 8η πρωινή της 26ης Νοεμβρίου 1943 παραλαμβάνονται από τις φυλακές Τριπόλεως οι εκατό όμηροι και μεταφέρονται στη θέση Μονοδένδρι, όπου μαζί με άλλους 18, που συνελήφθησαν κατά τη διαδρομή, εκτελούνται.

Τα πτώματα των εκτελεσθέντων παρέμειναν στον τόπο των εκτελέσεων για τρεις μέρες. Στις 28 Νοεμβρίου, ημέρα Κυριακή, ετάφησαν σε ομαδικό τάφο.

(Πηγή: «Λακωνικόν», Συγγρ. Δικηγόρος Σπ. Τζινιέρης)