Αγνοδίκη η Αθηναία, Η Πρώτη Μαιευτήρας-Γυναικολόγος Ιατρός, και όχι απλή Μαία

Μέχρι τον 4ο π.Χ. αιώνα, υπήρ­χε Νόμος στην Αθήνα που απαγόρευε στις Γυναίκες να ασκούν την Ιατρική και η παράβασή του τιμωρείτο με θάνατο. Τα αποτελέσματα αυτής της απαγορεύσεως ήταν τραγικά! Παραπολλές γυναίκες, ασθενείς ή επίτοκοι, δεν προσέφευγαν σε άνδρες ιατρούς λόγω  συστολής, ή και απαγορεύσεως των συζύγων τους, με αποτέλεσμα να σημειώνονται πολλοί θάνατοι.

Η Αγνοδίκη αποφάσισε να διορθώσει αυτό το κακό. Έκοψε τα μαλλιά της, μεταμφιέστηκε σε άνδρα και πήγε στην Αλεξάνδρεια να μαθητεύσει κοντά στον διάσημε Ιατρό Ηρόφιλο που εδίδασκε Γυναικολογία και Μαιευτική. Μετά τη μαθητεία της, μεταμφιεσμένη πά­ντα σε άνδρα και με το όνομα Λεωνίδας, επέστρεψε στην Αθήνα και άσκησε το επάγγελμα της Μαιευτήρος-Γυναικολόγου με μεγάλη επιτυχία, κερδίζοντας την εύνοια των γυναικών. Και τούτο διότι όχι μόνον τις αντιμετώπιζε με κατανόηση, αλλά και αποκάλυψε υπό εχεμύθειαν ότι είναι και αυτή γυναίκα, με αποτέλεσμα και αυτές να μη νοιώθουν συστολή. Επίσης, εκτός από την παρεχόμενη θεραπεία, τις εδίδασκε και διάφορες μεθόδους Αντισύλληψης. Λέγεται μάλιστα ότι χρησιμοποιούσε έναν εμπειρικό τρόπο υπολογισμού των γονίμων ημερών, διότι μέχρι τότε η μοναδική μέθοδος αντισύλληψης που ήταν γνωστή στην Αρχαία Ελλάδα από τον 7ο π.Χ. αιώνα ήταν η μηνιαία χρήση του φυτού Σύλφιο (συγγενικό του μάραθου) το οποίο αργότερα εξαφανίστηκε από την Φύση λόγω της υπερκαταναλώσεως ![1]*

Η αποκάλυ­ψη της πραγματικής της ταυτότητας έγινε ως εξής. Κατ’ άλλους ιστορικούς οι ιατροί των Αθηνών είχαν ενοχληθεί σφόδρα επειδή τους έπαιρνε την πελατεία, κατ’ άλλους δε ένας νεαρός, ονόματι Αλέξανδρος, ερωτεύτηκε τον «Λεωνίδα», οπότε η Αγνοδίκη/Λεωνίδας αναγκάστηκε να τον αποκρούσει για να μη μαθευτεί το ότι ήταν γυναίκα. Τότε οι ιατροί, ή ο Αλέξανδρος, για να την εκδικηθούν υπέβαλαν εναντίον της «Γραφήν €σελγείας» δηλαδή καταγγελία ότι συνάπτει ερωτικές σχέσεις με τις ασθενείς της και παρασύρει τις Αθηναίες στη διαφθορά.

Η Αγνοδίκη παραπέμφθηκε λοιπόν ενώπιον του Δικαστηρίου της Ηλιαίας και δικάστηκε ως Άνδρας Ιατρός που διατηρού­σε ερωτικές σχέσεις με τις Γυναίκες ασθενείς του, παρά τον Όρκο του Ιπποκράτους. Στη διάρκεια όμως της δίκης και για να υπερασπιστεί τον εαυτό της αναγκάστηκε να αποκαλύψει την πραγ­ματική της ταυτότητα.

Αλλά με την ομολογία της αυτή, η ενοχή της έγινε βαρύτερη! Πρώτον διότι, αν και γυναίκα, ασκούσε την Ιατρική και δεύτερον διότι την ασκούσε με ‘πλαστοπροσωπείαν’. Η Αγνοδίκη λοιπόν κινδύνευσε να καταδικαστεί σε θάνατο, όμως οι Ατθίδες και κυρίως οι σύζυγοι των Δικαστών, των Κατηγόρων και σύσσωμες οι Εταί­ρες συσπειρώθηκαν και της συμπαραστάθηκαν, απαιτώντας την απελευθέρωση της. Απείλησαν μάλιστα τους Δικαστές και τους μηνυτές με αποχή από τα συζυγικά τους καθήκοντα εάν τολμούσαν να εφαρμόσουν το Νόμο και στο τέλος δήλωσαν ότι ήταν πρόθυμες να πεθάνουν μαζί της, αν καταδικαζόταν σε θάνατο.

Λέγεται μάλιστα ότι από την απειλή της σεξουαλικής απεργίας τους εμπνεύστηκε ο Αριστοφάνης το έργο του ‘Λυσιστράτη’.

Η οργανωμένη αυτή αντίσταση των Γυναικών επέτυχε τον σκοπό της. Η Αγνοδίκη αθωώθηκε και η αθώωσή της δημι­ούργησε Δεδικασμένον, οπότε ήρθη η απαγόρευση με άλλο Νόμου ο οποίος επέτρεπε πλέον στις Γυναίκες να φοιτούν σε Ια­τρικές Σχολές και να ασκούν την Ιατρική, υπό τον όρο όμως  να εξετάζουν και να περιθάλπουν μόνο γυναίκες.

Εν τέλει όμως η Αγνοδίκη δεν τη γλύτωσε. Μετά από τέσσερα χρόνια η άκρως συντηρητική -ανδρική- Εκκλησία του Δήμου την εξοστράκισε, οπότε κατέφυγε πάλι στην Αλεξάνδρεια όπου άσκησε το επάγγελμά της.

[1]* Το Σύλφιο ήταν ένα διάσημο βότανο της αρχαιότητας.  Χρησιμοποιήθηκε  από τις γυναίκες (τον 7ο π.Χ. αιώνα) ως αντισυλληπτικό μέσο. Ήταν ένα σπάνιο φυτό που αναπτύχθηκε σε μια στενή ζώνη πλάτους 50 χιλιομέτρων στις ακτές της Κυρήνης (στη σημερινή Λιβύη). Ήταν πολύ γνωστό βότανο την εποχή εκείνη. Οι συλλογείς του βοτάνου είχαν σημαντικά έσοδα από το εμπόριο του. Η χρήση του φυτού έχει αποθανατιστεί σε Κυρηναϊκό νόμισμα της εποχής εκείνης. Το νόμισμα αναπαριστά μία γυναίκα που με το χέρι της έχει γείρει ένα κλαδί του φυτού έτσι ώστε το άνθος του να δείχνει την αναπαραγωγική της περιοχή.  Τα Αρχαία κείμενα αναφέρουν το Σύλφιο ως αντισυλληπτικό μέσο. Οι γυναίκες που δεν ήθελαν να συλλάβουν έπιναν  μία ποσότητα, όσο το μέγεθος ενός μπιζελιού,   μία φορά τον  μήνα. Ο Διοσκουρίδης το συνιστούσε ως αντισυλληπτικό και εκτρωτικό. Το βότανο όμως ήταν αδύνατον να καλλιεργηθεί παρά τις προσπάθειες που έκαναν. Σταδιακά, λόγω της υπεσυγκομιδής του άρχισε να γίνεται σπάνιο και σε μερικές δεκαετίες το εξαίρετο αυτό φυτό εξαφανίστηκε από τη Γη και αντικατασταθηκε από το φυτό Ασαφέτις.  Η Ασαφέτις, έγινε γνωστή ως υποκατάστατο του Σύλφιου από τους στρατιώτες του Μεγάλου Αλεξάνδρου κατά την εκστρατεία τους στην βορειοανατολική Περσία.

 

Κώστας Μπιζάνος