Οι Αμαζόνες στην Τέχνη: Αμαζόνα εικονίζεται  με παντελόνι και ασπίδα σε Αττικό αλάβαστρο (είδος αγγείου) του  470 π.Χ., που εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο. Άγαλμα Αμαζόνας κοσμεί το Ανάκτορο Πέτερχοφ στην Αγία Πετρούπολη. Το θέμα των Αμαζόνων έχει ιδιαίτερη θέση στην αρχαία ελληνική εικονογράφηση  αλλά και στην ελληνική λογοτεχνία από τους αρχαιότατους χρόνους (π.χ. Ιλιάδα), μέχρι σήμερα. Οι Αμαζόνες κατά καιρούς έχουν θεωρηθεί από αρνητικά πρότυπα για τις Ελληνίδες γυναίκες, τερατώδεις φιγούρες ξένων πολιτισμών, απειλή για την πατριαρχική ελληνική κοινωνία και τον ανδρισμό των Ελλήνων ανδρών, αρνητικό παράδειγμα γυναικείας επανάστασης ενάντια στην ανδρική καταπίεση, σύμβολα αχαλίνωτης και ζωώδους σεξουαλικής φύσης, κατώτεροι βάρβαροι  έως και ανεστραμμένη απεικόνιση του ελληνικού πολιτισμού. Όμως η γοητεία και η έλξη που ασκούσαν στους Έλληνες δεν άφησαν  ποτέ να παρουσιαστούν με τον ίδιο τερατώδη τρόπο που παρουσιάστηκαν άλλες θηλυκές μυθολογικές φιγούρες όπως οι Ερινύες, η Μέδουσα, η Σκύλλα και η Χάρυβδη. Αντίθετα οι Αμαζόνες ήταν πάντα όμορφες, αθλητικές και σεξουαλικά ελκυστικές γυναίκες που προκαλούσαν το θαυμασμό, τη λαγνεία αλλά και το σεβασμό των Ελλήνων ακόμα και όταν μάχονταν εναντίον τους, ακόμα και όταν απειλούσαν την ίδια την Ακρόπολη των Αθηνών.

Ο Αχιλλέας για παράδειγμα σκοτώνει στην Τροία τη βασίλισσα των Αμαζόνων Πενθεσίλεια και  την ερωτεύεται  μόλις την αντικρύσει από κοντά, λίγο  πριν πεθάνει. Στη συνέχεια  σκοτώνει επιτόπου τον Θερσίτη που τολμά να την ειρωνευτεί και να βυθίσει το ακόντιό του στο μάτι της. Στις περισσότερες ελληνικές ιστορίες, όπως είναι αναμενόμενο, οι Έλληνες ήρωες στο τέλος νικούν τις Αμαζόνες, αλλά όχι πριν προηγηθεί ένας ισότιμος αγώνας  που δείχνει  τη νίκη των Ελλήνων ακόμα πιο σημαντική.

Στα διάφορα αγγεία οι σκηνές μάχης που απεικονίζονται είναι συχνά αμφίρροπες. Οι Αμαζόνες εμφανίζονται να νικούν ή να είναι έτοιμες να αντεπιτεθούν και στο χώμα συνήθως βρίσκονται περισσότεροι νεκροί ή τραυματισμένοι Έλληνες από ότι Αμαζόνες. Αντίθετα από τους Πέρσες που συχνά απεικονίζονται να τρέχουν μακριά τρομαγμένοι, οι Αμαζόνες πάντα εμφανίζονται να τρέχουν αποφασιστικά προς το μέρος του εχθρού. Κάθε βασίλισσα των Αμαζόνων έχει την δική της μυθική βιογραφία που αποκαλύπτει το πόσο σημαντική προσωπικότητα θεωρείτο  ενώ γενικά οι Αμαζόνες συνήθως πεθαίνουν νέες στο πεδίο της μάχης και έτσι μετατρέπονται στο αντίστοιχο ισότιμο του Έλληνα ήρωα.

Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι οι Αμαζόνες στην τέχνη δεν εμφανίζονται μόνο ως άγριες και ατρόμητες πολεμίστριες αλλά συχνά απεικονίζονται σε πιο τρυφερές και ανθρώπινες στιγμές όπως να κάνουν μπάνιο, να περιποιούνται τα άλογά τους ή να θρηνούν για τις νεκρές συντρόφισσές τους. Οι Έλληνες δεν αντιμετώπισαν τις Αμαζόνες ως άλλο ένα είδος απειλητικού και  βάρβαρου «ξένου», αλλά σαν μία αναπόληση μίας ιδεατής κατάστασης στην οποία θα έρχονταν αντιμέτωποι με γυναίκες ισάξιες και  ως συνέπεια αυτής τους της ενεργητικής τους φύσης, έντονα σεξουαλικά επιθυμητές.

Το γεγονός ότι οι Αμαζόνες ήταν σεξουαλικά φορτισμένες φιγούρες διαφαίνεται τόσο από τις πολυάριθμες ιστορίες στις οποίες υπάρχει περισσότερος έρωτας παρά πόλεμος αλλά και στο ότι στην τέχνη απεικονίζονται σε χαριτωμένες στάσεις με τα ρούχα τους να κολλάνε αισθησιακά στο σώμα τους. Κατά μία εκδοχή όταν ο Ηρακλής πήγε να πάρει την ζώνη της Ιππολύτης ως μέρος των άθλων του, η συνάντηση με την γοητευτική βασίλισσα των Αμαζόνων δεν ήταν πολεμική αλλά ερωτική. Οι αυθόρμητη αντίδραση των δύο ηρώων ήταν να ερωτευθούν ο ένας τον άλλον, όχι να επιτεθούν. Επίσης, πολλά πορνογραφικά έργα της ρωμαϊκής περιόδου απεικονίζουν Αμαζόνες.

Όμως οι Αμαζόνες προφανώς ήταν σύμβολα σεξουαλικότητας και για τις γυναίκες γιατί κοσμούν και γυναικεία αντικείμενα, όπως κοσμηματοθήκες και μπουκάλια για άρωμα. Σε ένα αγγείο για μύρο μάλιστα απεικονίζεται ένας νέος σε στάση φλερτ απέναντι σε μία Αμαζόνα και υπάρχει η επιγραφή «ο παις καλός», δηλαδή ο νεαρός είναι όμορφος. Έχουν βρεθεί ακόμα και κούκλες που έχουν τη μορφή Αμαζόνας. Οι Αμαζόνες ήταν και για τις Ελληνίδες πρότυπα αξιοθαύμαστων γυναικών από τα παιδικά τους χρόνια.

Μύθοι και ιστορία: Οι αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι ήταν βέβαιοι ότι οι Αμαζόνες ήταν πραγματικές. Από τη δεκαετία του ΄90 και μετά, οι αρχαιολόγοι άρχισαν να ανακαλύπτουν   τάφους στις περιοχές της Μογγολίας, του Καζακστάν και της νότιας Ρωσίας που περιείχαν αποδείξεις ότι οι θρυλικές Αμαζόνες υπήρχαν πραγματικά.  Σε πολλές περιοχές που στην αρχαιότητα θεωρούνταν σκυθικό έδαφος, όπως η Ουκρανία, η Ρωσία, η Γεωργία, το Καζακστάν, το Αφγανιστάν, ο Πόντος, η Μογγολία, ο Δνείπερος ποταμός και η βόρεια Θράκη, έχουν βρεθεί πολυάριθμοι τάφοι πολεμιστών από τους οποίους το 30% – 40% είναι γυναικείοι. Ακόμα και στην έρημο Τάκλα Μακάν, στην βόρεια Κίνα, έχουν βρεθεί τάφοι γυναικών πολεμιστριών που ταιριάζουν στο προφίλ των Αμαζόνων.

Τάφοι γυναικών πολεμιστριών έχουν βρεθεί επίσης και στην Βεργίνα και τα όπλα που βρέθηκαν σε αυτούς δεν είναι μακεδονικά αλλά σκυθικά και ιλλυρικά. Οι ιστορικοί εικάζουν ότι  επειδή οι τάφοι αυτοί είναι πολυτελείς, περιέχουν τα οστά συγγενών του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του πατέρα του, του Φίλιππου Β΄. Ο Φίλιππος είναι γνωστός για την προτίμησή του στις δυναμικές και πολεμικά εκπαιδευμένες γυναίκες καθώς δύο από τις συζύγους του, η Μήδα και η Αυδάτη ήταν πριγκίπισσες πολεμίστριες, η πρώτη από την Θράκη και η δεύτερη από την Ιλλυρία. Η μισαδελφή του μεγάλου Αλεξάνδρου επίσης, η Κυνάνη, που ήταν κόρη του Φιλίππου και της Αυδάτης, γαλουχήθηκε από τη μητέρα της με τα σκυθικά πρότυπα και έμεινε γνωστή για τις πολεμικές της ικανότητες ενώ έγινε και εκείνη σημαντική στρατηγός  και πολέμησε στο πλευρό του πατέρα της στην Ιλλυρία. Η ανηψιά επίσης του Αλεξάνδρου, η κόρη της Κύνας, που αρχικά πήρε το σκυθικό όνομα Ανταία αλλά αργότερα το άλλαξε σε Ευρυδίκη για να μην θεωρείται ξένη από τους Μακεδόνες, γαλουχήθηκε και αυτή με πολεμικό τρόπο από τη μητέρα της και έγινε και εκείνη στρατηγός. Εικάζεται ότι κάποιες από αυτές τις γυναίκες, που είχαν καταγωγή από τα εδάφη των Αμαζόνων και ήταν γαλουχημένες με αμαζονικά πρότυπα, είναι θαμμένες σε αυτούς τους τάφους στην Βεργίνα. Η Αμαζόνα βασίλισσα Θάληστρις συνάντησε τον Μέγα Αλέξανδρο κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του στην Ασία φέρνοντας μαζί της 300 γυναίκες με σκοπό να αναπαράγει μια φυλή παιδιών τόσο ισχυρών και ευφυών όπως αυτός. Εμεινε μαζί του 13 ημέρες και 13 νύχτες με την ελπίδα ότι θα γίνει πατέρας μιας κόρης  της. Λέγεται ότι όταν τον πρωτοσυνάντησε, απογοητεύθηκε από το μικρό ύψος του. Το 327 π.Χ. επίσης ο Μέγας Αλέξανδρος συνάντησε, αυτή τη φορά στο πεδίο της μάχης, την Αμαζόνα Κλεόφη.

 

Μ.Χ. Αναγνωστοπούλου