Το 2004 ανακαλύφθηκε στη Μεγάλη Βρετανία ένας ομαδικός τάφος 120 υψηλόβαθμων πολεμιστών, ανάμεσα στους οποίους ήταν και δύο γυναίκες  που είχαν αποτεφρωθεί τιμητικά μαζί με τα όπλα τους και τα άλογά τους. Εκείνο που προκάλεσε την έκπληξη δεν ήταν τόσο το γεγονός ότι οι πολεμιστές ήταν γυναίκες όσο ότι τα αντικείμενά τους και τα όπλα τους προέρχονταν από την αρχαία Θράκη και Ιλλυρία, την πατρίδα των Αμαζόνων. Ο αυτοκράτορας Μάρκος Αυρήλιος είχε χρησιμοποιήσει πολλές φορές στρατιώτες από την φυλή των Σαρματών αλλά θεωρείτο ότι ήταν αποκλειστικά άντρες. Με την ανακάλυψη του τάφου αυτού αποδείχθηκε ότι συμμετείχαν και γυναίκες, οι οποίες μάλιστα ήταν και υψηλόβαθμες στην στρατιωτική ιεραρχία και προέρχονταν από την πατρίδα των Αμαζόνων.

Το γεγονός ότι οι Ρωμαίοι θεωρούσαν ότι οι γυναίκες αυτές ήταν Αμαζόνες και όχι απλά γυναίκες πολεμίστριες  φαίνεται και από το γεγονός ότι όταν συνάντησαν γυναίκες στο στρατό των γερμανικών φυλών δεν έσπευσαν να τις αποκαλέσουν Αμαζόνες καθώς δεν προέρχονταν από εδάφη Αμαζόνων, όμως  προσπαθώντας να εξηγήσουν την πολεμική τους δεινότητα, κατέληξαν στο ότι οι Γότθοι προφανώς θα πρέπει να κατάγονταν από τις Αμαζόνες. Αυτό αποδεικνύει ότι οι Ρωμαίοι γνώριζαν πολύ καλά τη  διαφορά ανάμεσα στις μυθολογικές Αμαζόνες και στους Αμαζόνες ως ιστορικό λαό. Για εκείνους, όπως και για τους αρχαίους Έλληνες, οι Αμαζόνες ήταν υπαρκτά πρόσωπα.

Όμως γυναίκες πολεμίστριες από τα εδάφη των Αμαζόνων συνάντησαν στη ζωή τους και πολλά άλλα ιστορικά πρόσωπα: Ο Ηρόδοτος, ο Στράβων  και ο Ιουστινιανός περιγράφουν τη μοιραία συνάντηση του Πέρση βασιλιά Κύρου με την Σκύθισσα βασίλισσα Τόμυρις τον 6ο αι. π.Χ. που κατέληξε στον αποκεφαλισμό του Κύρου. Η Αρτεμισία η Α΄ η ελληνικής καταγωγής βασίλισσα της Αλικαρνασού , η μοναδική γυναίκα ναύαρχος του Ξέρξη, που συμμετείχε και στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, θεωρείτο Αμαζόνα από τους Έλληνες. Λένε ότι είχε καταγωγή από πατέρα  Κάρα και Κρητικιά μητέρα. Επίσης η Αρτεμισία η Β΄ που κατέκτησε τη Ρόδο και έχτισε Μαυσωλείο το οποίο κοσμούσαν σκηνές με Αμαζόνες. Η Ιλλυρή βασίλισσα Τεύτα, τα πειρατικά πλοία της οποίας έσπερναν τον τρόμο στους Ρωμαίους τον 3ο αι. π.Χ. θεωρείτο επίσης Αμαζόνα όπως και η τελευταία σύζυγος του Μιθριδάτη, η Υψικράτεια, που τον βοήθησε στη μάχη του ενάντια στους Ρωμαίους.

Ίσως η πιο γνωστή ελληνίδα Αμαζόνα ήταν η Αταλάντη που ήταν δεινή κυνηγός, δρομέας και παλαιστής   και  ενέπνευσε πολλούς μύθους αλλά και πολλά έργα τέχνης. Η Μύρινα επίσης η βασίλισσα της Λήμνου που έδωσε το όνομά της στην πρωτεύουσα του νησιού ήταν Αμαζόνα. Ομώνυμη πόλη είχε ιδρυθεί  στη Μικρά Ασία  σύμφωνα με τον πρώτο Ρωμαίο γεωγράφο Pomponius Mela, που γεννήθηκε στην Ισπανία και έζησε μέχρι το 45 μ.Χ. η Μύρινα ιδρύθηκε πριν από την ίδρυση των άλλων Αιολικών πόλεων της Μικράς Ασίας από κάποιον Μυρίνα χωρίς να δίνει άλλα στοιχεία.Η άποψη του Στράβωνα με τον οποίο ο P.Mela στις γενικές απόψεις συμφωνούσε, θεωρεί ότι η Μύρινα είναι δημιούργημα των Αμαζόνων και δη της Βασίλισσας τους Μύρινας, την ίδια άποψη με τον Στράβωνα έχει και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης που έζησε την ίδια περίπου περίοδο με τον P.Mela.

Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας κλοπής της Ζώνης της Βασίλισσας των Αμαζόνων  Ιππολύτης από τον Ηρακλή , ο Θησέας, που συνόδευε τον Ηρακλή, έκλεψε μία Αμαζόνα, την Αντιόπη. Αυτό το τελευταίο γεγονός,  προκάλεσε την επίθεση των Αμαζόνων στην Αθήνα. Η λεγόμενη «Αμαζονομαχία» που ακολούθησε αποτελεί έναν από τους βασικούς ιδρυτικούς μύθους της Αθήνας και της κλασσικής ελληνικής αρχαιότητας. Τόσο σημαντική τη θεωρούσαν οι Αθηναίοι που την απεικόνισαν στη μία πλευρά της Ακρόπολης.

Σήμερα μπορεί κανείς να δεί την Αμαζονομαχία κατά τη διάρκεια της  δίμηνης πολιορκίας της Ακρόπολης των Αθηνών από τις Αμαζόνες,  στη στάση Ακρόπολη του Μετρό της Αθήνας. Άλλες παραστάσεις Αμαζονομαχίας εκτίθενται στα Αρχαιολογικά Μουσεία του Πειραιά, της Σπάρτης και άλλων πόλεων.

Οι Αμαζόνες πήραν μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Για να βοηθήσουν τον Πρίαμο, έστειλαν μια ομάδα τους υπό τις εντολές της βασίλισσάς τους, Πενθεσίλειας, αλλά ηττήθηκαν από τον Αχιλλέα.

Οι Αμαζόνες δεν εμφανίζονται όμως μόνο στις διηγήσεις των Ελλήνων, αλλά και στις παραδόσεις πολλών άλλων λαών. Στις διηγήσεις των λαών της Ευρασίας υπάρχουν πολλές ιστορίες με γυναίκες πολεμίστριες που ορισμένες φορές μοιάζουν σε ύποπτο βαθμό με διάφορους ελληνικούς αμαζονικούς μύθους, αλλά εκεί που ο ελληνικός μύθος τελειώνει με την νίκη του Έλληνα ήρωα, η ίδια ιστορία, ειπωμένη από την πλευρά των ασιατικών λαών, τελειώνει συχνά εντελώς διαφορετικά. Οι γυναίκες αυτές δεν πολεμούν χωρίς άντρες αλλά είτε μόνες είτε στο πλευρό των ανδρών και παρότι  αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες, στο τέλος νικούν. Για παράδειγμα, σε μια αναστροφή του μύθου του Αχιλλέα και της Πενθεσίλειας, η Αμεζάν (το όνομα της οποίας μοιάζει υπερβολικά πολύ με το όνομα Αμαζόνα) σκοτώνει κατά λάθος τον εραστή της και θρηνεί. Η Πάρτου Πάτιμα των Λακς, μιας άλλης σκυθικής φυλής   που υπερασπίζει τη φυλή της από μιαν  άλλη γυναίκα, την Τιμούρ, (που σημαίνει «σίδερο»), η Σεμίραμις των Αρμενίων, πριγκίπισσα Μπάνου Τσίτσακ, η Σιρίν των Αζερμπαϊτζανών, η Νουσάμπα που συνάντησε τον Μεγάλο Αλέξανδρο (Ισκαντάρ) όπως και η βασίλισσα Θάληστρις, η ιστορία της οποίας λέγεται από τους λαούς της Ασίας από την δική της πλευρά, η Τιργαταώ της Μαιωτίας και η Αμάγη των Ροξολάνων αλλά και οι ιστορίες των ανώνυμων γυναικείων φυλών της Ασίας που διηγούνται οι λαοί του Καυκάσου και τις αποκαλούν Έμετς ή Εμαζούν, είναι παραδείγματα αμαζονικών ιστοριών από την πλευρά των λαών που Έλληνες αποκαλούσαν «Σκύθες». Αυτές οι ιστορίες μοιάζουν υπερβολικά πολύ με τις αμαζονικές ιστορίες του Ηρόδοτου, γεγονός που μας κάνει να αναρωτηθούμε αν ο τελευταίος τις άκουσε πρώτη φορά στα ταξίδια τους και τις μετέφερε έπειτα παραλλαγμένες στην ελληνική κοινωνία. Επίσης η μεσαιωνική βασίλισσα της Γεωργίας Ταμάρ που αντιστάθηκε στον Ταμερλάνο, αποκαλείται από τους Γεωργιανούς «Αμαζόνα». Οι Γεωργιανοί μιλούν για την βασίλισσα Σπαρέθρα που, αντίθετα με την Τόμυρις, έγινε σύμμαχός του Κύρου.

Στη βόρειο Αφρική μιλάνε για την βασίλισσα Σέρποτ που καταγόταν από τη «γη των γυναικών» που βρισκόταν στην περιοχή Χορ, που ήταν η αιγυπτιακή λέξη για την Ασσυρία ή Συρία. Επίσης μία σειρά από γυναίκες πολεμίστριες από τη Νουβία και την Αραβία όπως η Φερετίμη από την Κυρήνη που νίκησε τους Πέρσες, η Σανακντακέτο της Μερόης που ήταν μεγάλη στρατηγός, η μονόφθαλμη Αμανιρένας και η Αμανικασέτο που απώθησαν τους Ρωμαίους, οι βασίλισσες Ζαμπίμπι και Σαμσί που επαναστάτησαν ενάντια στον βασιλιά Τίγκλαθ, αλλά και η μεικτής καταγωγής αραμαϊκο-αιγυπτο-αραβική βασίλισσα Μπατ Ζαμπάι, γνωστή και ως βασίλισα της Παλμύρας Ζηνοβία, και πολλές άλλες λιγότερο γνωστές γυναίκες πολεμίστριες αναφέρονται στην ιστορία και την παράδοση αυτών των λαών ως αντίστοιχα των Αμαζόνων των Ελλήνων που προέρχονταν από διάφορες «περιοχές γυναικών» ή ζούσαν σε αποκλειστικά γυναικείες κοινωνίες. Ισως οι δέκα γυναίκες σωματοφύλακες που είχε ο ηγέτης της Λιβύης Μουαμάρ Καντάφι ήταν κατάλοιπο της ιστορίας της χώρας  που αναφέρει την  ύπαρξη βασιλείου  Αμαζόνων.

Οι Κινέζοι επίσης, που ήρθαν συχνά σε επαφή με τις πολεμικές νομαδικές φυλές της Ευρασίας και τις πολεμοχαρείς γυναίκες τους, έχουν φυσικά και εκείνοι μία σειρά από ιστορίες σχετικά με αμαζονικές γυναίκες που πολεμούσαν σαν άντρες και ζούσαν σε αποκλειστικά γυναικείες κοινωνίες ή σε κοινωνίες όπου κυριαρχούσαν οι γυναίκες. Κάποιες από αυτές ήταν η Παρθένος του Γιου που εκτός από πολεμίστρια ήταν και εφευρέτρια διάφορων μεταλλουργικών τεχνικών για την παραγωγή πιο αποτελεσματικών όπλων και η Φου Χάο που θεωρείται εθνική ηρωίδα από τους Κινέζους. Επιπρόσθετα οι Κινέζοι αναγνώριζαν δύο γεωγραφικές περιοχές ως «περιοχές γυναικών» όπου οι γυναίκες κατείχαν την εξουσία. Η μία ήταν στην βόρεια Ινδία και το Θιβέτ που ονόμαζαν Στρι Ράγια και η άλλη βρισκόταν περίπου στα ανατολικά σύνορα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας που ονόμαζαν Φου Λιν. Ειδικά αυτό το τελευταίο ίσως δείχνει την επιρροή που είχαν δεχτεί από τους ελληνικούς μύθους για τις Αμαζόνες. Σε αυτές τις περιοχές οι Κινέζοι πίστευαν είτε ότι δεν υπάρχουν άντρες είτε ότι δεν ξεχωρίζουν από τις γυναίκες και ότι οι τελευταίες αποκτούν παιδιά με μαγικό τρόπο από τον άνεμο ή το νερό. Όταν υπάρχουν άντρες εφαρμόζουν το λεγόμενο «ζούο χουν», την πολυανδρία, κάτι που μοιάζει πολύ με τα σκυθικά έθιμα, δεν έχουν την λέξη «πατέρας» αλλά τα παιδιά παίρνουν το όνομα της μητέρας τους και μεγαλώνουν μαζί της.

Τα στοιχεία που συνδέουν τις Αμαζόνες με την Ελλάδα είναι :

  1. η Θράκη σαν μία από τις χώρες καταγωγής τους,
  2. ο Πυρρίχειος Χορός που έχει επιβιώσει μέχρι σήμερα από τους Ελληνες κατοίκους του Πόντου και που χόρευαν οι Αμαζόνες,
  3. ο Πόντος , σαν περιοχή του βασιλείου τους με πρωτεύουσα τη Θεμίσκυρα, τον μετέπειτα Τσαρσαμπά που ανήκε στην περιοχή της Αμισσού (Σαμψούντας) όπου υπήρχε ευημερούσα συνοικία Ελλήνων. Η κατοίκησή του από τους Έλληνες πιθανόν συμπίπτει με την έλευση των Μιλησίων  το 630 π.Χ και την ίδρυση της Σινώπης.
  4. το όνομα της πόλης Σινώπης που ήταν όνομα Αμαζόνας,
  5. η Αρτεμισία Α’ και η Β΄, Αμαζόνες με μερικώς ελληνική καταγωγή,
  6. οι απόγονοι του Φιλίππου του Β΄από τις δύο συζύγους του Μήδα και η Αυδάτη που κατάγονταν από τις Αμαζόνες,
  7. η γλώσσα τους: τα αρχαία ποντιακά ή πελασγικά ή ρωμέϊκα που πιθανόν μιλούσαν όπως αναφέρεται και που ακόμη μιλούν μερικές χιλιάδες άνθρωποι που ζουν στα βουνά της Μαύρης Θάλασσας, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι ηλικιωμένες γυναίκες,
  8. οι Ελληνικές θεότητες Άρης, Άρτεμις και πιθανόν Αθηνά που λάτρευαν οι Αμαζόνες ,
  9. Τα ονόματα Ζηνοβία, Αντιόπη και άλλα ονόματα Αμαζόνων που απαντούν και στις σημερινές Ελληνίδες.

Από τα παραπάνω,  βλέπουμε κοινά στοιχεία  σε γλώσσα, θρησκεία, κουλτούρα, χώρα καταγωγής, ονοματοδοσία γυναικών μέχρι σήμερα καθώς και πόλεων όπως της Σινώπης  και της Μύρινας αλλά και  Μακεδόνες απογόνους των Αμαζόνων . Θα έχει μεγάλο ενδιαφέρον η αρχαιολογική συνέχεια, ειδικά σε ανασκαφές στη θέση της αρχαίας πρωτεύουσας του Βασιλείου τους, τη Θεμίσκυρα.

 

Πηγές:

-Βικιπαίδεια

-Μηχανή του Χρόνου

– https://www.limnosreport.gr/

-Mayor, Adrienne (2014). The Amazons : lives and legends of warrior women across the ancient world. Princeton: Princeton University Press.

-Eller, Cynthia (2011). Gentlemen and Amazons : the Myth of Matriarchal Prehistory. Berkeley: University of California Press.

-Man, John (2017). Amazons: The Real Warrior Women of the Ancient World. London: Bantam Press.

-www.eleysis-ellinwn.gr

– www.kotsari.com

-«Αντιάνειρα – Ygeiaonline.gr». Ανακτήθηκε στις 2017-11-30.

-DuBois, Page (1991) [1982]. Centaurs and amazons : women and the pre-history of the great chain of being (1η έκδοση). Ann Arbor: University of Michigan Press.

-Josine, Blok (1995). The early Amazons : modern and ancient perspectives on a persistent myth. Leiden: E.J. Brill.

-E., Salisbury, Joyce (2001). Encyclopedia of women in the ancient world. Santa Barbara, Calif.: ABC-CLIO.

– www.iefimerida.gr (2014-10-30)

-Woman TOC. 2016-01-16. Pöllauer, Gerhard (2010). The lost history of the Amazons : recent research findings on the legendary women nation.

 

Μ.Χ. Αναγνωστοπούλου