Η κατάληξις –ύλλιον είναι υποκοριστική (δένδρον – δενδρύλλιον), κυρίως αιολική, και δείχνει τον μικρότερο.

Και σήμερα, στην αιολική Λέσβο, τα περισσότερα επίθετα λήγουν σε –έλης. Το  – έλης προέρχεται από το –ύλλιον και υποδηλοί τον μικρότερο, τον υιό  (Αργουδέλης, Αλεπουδέλης) .

Τον μικρό δείχνουν και τα επώνυμα σε –ακης και –ακος. (Γιαννάκης, Σπυράκος).

Αυτό συμβαίνει και με το –ίδης. Στα αρχαία ονόματα Ατρεύς – Ατρείδης, Πηλεύς –Πηλείδης εκφράζει το μεταδιδόμενο στον υιό “είδος”.

Και σήμερα το ίδιο: Φίλιππος –Φιλιππίδης, Κώστας – Κωστίδης.

Το ίδιο σημαίνει το –ίνης, από το ίνις = υιός (Φιλίνης, Σαντίνης).

Τα επίθετα σε –ου δείχνουν το γένος : Δημητρίου, Κωνσταντίνου.

Τα επώνυμα εις – εύς δείχνουν την προέλευση : Θεσσαλονίκη – Θεσσαλονικεύς. Σήμερα, το –εύς έγινε – έας.

Θησεύς – Θησέας, Μανωλέας, Κουμανταρέας…

Η κατάληξη – πουλος, από το αρχαίο πώλος (πουλάρι, μικρό ζώο), δείχνει το παιδί κάποιου : Αθανάσιος –

Αθανασόπουλος,  Γεώργιος – Γεωργόπουλος.

Τα εις –ικος, από το ίκω = έρχομαι, δείχνουν την προέλευση, Κρητικός, Δωρικός.

Τα επίθετα σε –ατος, ευδοκιμούν στην Κεφαλονιά, και έρχονται κατ’ ευθείαν από τον Ομηρο, από την “Οδύσσεια”, πρωτοχαρακτηρίζοντας τον Οδυσσέα ως “ΔΟΛΩΝ ΑΤΟΝ” (άτος = πλήρης, γεμάτος). Αυτό είναι πολύ φυσικό, αφού η Ομηρική Ιθάκη είναι η Κεφαλονιά!

 

( Τα στοιχεία είναι από το περίφημο βιβλίο  της ΑΝΝΑΣ ΤΖΙΡΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΣΤΑΘΙΟΥ “Ο ΕΝ ΤΗ ΛΕΞΕΙ ΛΟΓΟΣ” εκδ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗ, 2006)

Άρης Νόμπελης