Ο Διογένης (412 π.Χ. – 323 π.Χ.), ή Διογένης ο Κυνικός ή Διογένης ο Σινωπεύς , ήταν Έλληνας φιλόσοφος , ένας από τους θεμελιωτές και ο κυριότερος εκπρόσωπος της Κυνικής Φιλοσοφίας. Χρησιμοποιούσε τον αστεϊσμό και το λογοπαίγνιο ως μέσο για τα διδάγματά του. Παροιμιώδης έμεινε η απλότητα, η λιτότητα, το ελεγκτικό και χλευαστικό πνεύμα του απέναντι στους άλλους. Γεννήθηκε στη Σινώπη του Πόντου, αλλά πολύ νέος ήρθε στην Αθήνα και έγινε μαθητής του Αντισθένη. Λέγεται ότι οι Σινωπείς τον εξόρισαν γιατί παραχάραξε με τον τραπεζίτη πατέρα του το τοπικό νόμισμα.

Η παράδοση λέει ότι ο Διογένης είχε μόνιμη κατοικία του ένα πιθάρι και γυρνούσε στους δρόμους όλη μέρα με ένα αναμμένο φανάρι. Όταν τον ρωτούσαν «γιατί κρατάς φανό, ημέρα;» αυτός απαντούσε ότι έψαχνε να βρεί ένα ανθρώπινο ον, αλλά έλεγε πως έβλεπε μόνο κατεργάρηδες και αχρείους.

Προσπάθησε με τα επιχειρήματά του να αλλάξει την ανθρώπινη κοινωνία που είχε διαφθαρεί. Αυτό κατά τη γνώμη του, θα γινόταν δυνατό αν ο άνθρωπος επέστρεφε στη φύση. Πίστευε, δηλαδή, πως η ευτυχία του ανθρώπου βρίσκεται στη φυσική ζωή και πως μόνο με την αυτάρκεια, τη λιτότητα, την αυτογνωσία και την άσκηση μπορεί να την εξασφαλίσει. Ο Διογένης Λαέρτιος παραθέτει μεγάλο κατάλογο από έργα του Διογένη του Κυνικού, από τα οποία σώζονται αρκετά.

Είπε ο Διογένης:

Ερωτηθείς τι ώρα πρέπει να γευματίζει κανείς, είπε:

-«Ει μεν πλούσιος, όταν θέλη, ει δε πένης, όταν έχη»

Αν είναι πλούσιος, ό,ποτε θέλει (μπορεί να γευματίζει) ενώ αν είναι φτωχός ό,ποτε έχει.

Διογένης τον έρωτα είπε σχολαζόντων ασχολίαν.

Ο Διογένης είπε ότι ο έρωτας είναι ασχολία των αργόσχολων.

-«Διογένης ερωτηθείς τι των θηρίων κάκιστα δάκνει έφη: των μεν αγρίων συκοφάντης, των δε ημέρων κόλαξ».

Όταν ρωτήθηκε ποιό από τα θηρία δαγκώνει χειρότερα, απάντησε: από τα άγρια ο συκοφάντης και από τα ήμερα ο κόλακας.

Τον ρώτησαν γιατί χειροκροτεί θερμά κάποιον θηριώδη τύπο που έπαιζε –οικτρά– λύρα

-«Διότι τηλικούτος ών, κιθαρωδεί και ου ληστεύει!»

Διότι αν και είναι τέτοιος (ατάλαντος), παίζει κιθάρα και δεν ληστεύει.

-«Παιδεία τοις μεν νέοις σωφροσύνη, τοις δε πένησι πλούτος, τοις δε πλουσίοις κόσμος»

Η παιδεία για τους νέους είναι σωφροσύνη, για τους φτωχούς πλούτος και για τους πλούσιους στολίδι.

-«Ευτελές δείπνον ου ποιεί παροινία».

Το φτωχικό δείπνο δεν κάνει τους ανθρώπους να παραφέρονται.

-«Αθλίας, παρ’ αθλίου, δι’ Αθλίου προς άθλιο».

Ο άθλιος στέλνει άθλια επιστολή με τον Αθλία προς έναν άθλιο.

(ο Αθλίας ήταν απεσταλμένος του Μ. Αλέξανδρου, που παρέδωσε επιστολή του στο Διογένη)

-«Πενία αυτοδίδακτος αρετή».

Η φτώχεια είναι αυτοδίδακτη αρετή.

-«Οι μεγάλοι κλέπται από το μικρόν απάγουσι».

Οι μεγάλοι κλέφτες κλέβουν τους μικρούς.

-«Οι μεν άλλοι κύνες τους εχθρούς δάκνουσι, εγώ δε τους φίλους ίνα σώσω».

Οι άλλοι σκύλοι δαγκώνουν τους εχθρούς, αλλά εγώ τους φίλους για να τους σώσω.

Διογένης λοιδορούμενος υπό τινος φαλακρού, έφη: «Σε μεν ουχ υβρίζω, τας δε τρίχας σου επαινώ, ότι κακόν εξέφυγον κρανίον».

Ο Διογένης όταν τον κορόιδεψε ένας φαλακρός, είπε: «εσένα δεν σε βρίζω, αλλά επαινώ τις τρίχες σου που έφυγαν από ένα κακό κρανίο».

Η στάση απέναντι στην εξουσία πρέπει να είναι ίδια με τη στάση απέναντι στη φωτιά: να μη στέκεσαι ούτε πολύ κοντά, για να μην καείς, ούτε πολύ μακριά για να μην ξεπαγιάσεις.

Όταν είναι κανείς νέος, είναι πολύ νωρίς. Όταν είναι γέρος, είναι πολύ αργά.

Η φιλοσοφία μου χάρισε την ετοιμότητα να αντιμετωπίσω οποιαδήποτε στροφή της μοίρας.

Βλέπω πολλούς να ανταγωνίζονται και να τρέχουν απ’ εδώ και από κει, δεν βλέπω όμως κανέναν να αγωνίζεται για την απόκτηση της αρετής.

Ο αθλητισμός ωφελεί μέχρι να κοκκινίσουν τα μάγουλά σου. Από κει και πέρα είναι βλαβερός και καταστρέφει το μυαλό.

Οι Σινωπείς με καταδίκασαν να φύγω κι εγώ τους καταδίκασα να μείνουν.

(οι κάτοικοι της γενέτειράς του Σινώπης τον είχαν διώξει).

Πηγές: gnomikologikon.gr, Βικιπαίδεια

Μ. Χ .Αναγνωστοπούλου