Πριν από την ίδρυση της Δημόσιας Επιχείρησης Ηλεκτρισμού (ΔΕΗ) το 1956, η μερικώς ηλεκτροδοτούμενη Ελλάδα έπαιρνε ρεύμα από διάφορες εταιρείες παραγωγής ενέργειας. Μερικώς ηλεκτροδοτούμενη έμεινε η Ελλάδα και μετά την ίδρυση της ΔΕΗ. Ας μη φανταστεί κανείς μόνο απομακρυσμένα χωριά ή νησιά της άγονης γραμμής. Και στο λεκανοπέδιο της Αττικής υπήρχαν σπίτια χωρίς ηλεκτρικό. Αλλά και στις ηλεκτροδοτημένες περιοχές, η παροχή ρεύματος δεν ήταν διαρκής και τα σπερματσέτα δεν έλειπαν από κανένα σπίτι. Τα πράγματα έφτιαξαν από το 1970 και μετά, όταν δημιουργήθηκε το εθνικό δίκτυο ηλεκτροδότησης και το ηλεκτρικό ρεύμα έγινε κοινωνικό αγαθό για όλους.

Από τις διάφορες εταιρείες ως τη ΔΕΗ

Η Ελλάδα πρωτοείδε ηλεκτρικό φως το 1889. Πρώτα-πρώτα ηλεκτροδοτήθηκαν τα ανάκτορα, το ξενοδοχείο της Μεγάλης Βρετανίας και η γύρω περιοχή. Η πρώτη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος κατασκευάστηκε από τη Γενική Εταιρεία Εργοληψιών και βρισκόταν στην οδό Αριστείδου.

Την ίδια χρονιά ηλεκτροδοτήθηκε η Θεσσαλονίκη, που τότε ήταν πόλη της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Στη συνέχεια έκαναν την εμφάνισή τους στον τόπο μας πολυεθνικές εταιρείες ηλεκτρισμού και παίχτηκαν διάφορα συμφέροντα. Στο τέλος της δεκαετίας του ’20 είχαν ηλεκτροδοτηθεί αρκετές πόλεις με πληθυσμό άνω των 5.000 κατοίκων.

Στις περιοχές που δεν συνέφερε τις εταιρείες να κατασκευάσουν μονάδες παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος, κατασκευάστηκαν μικρά εργοστάσια ιδιωτικά ή δημοτικά. Τη χρονιά που ιδρύθηκε η ΔΕΗ υπήρχαν στην Ελλάδα περισσότερες από 400 τέτοιες επιχειρήσεις. Το ρεύμα που παρήγαν ήταν χαμηλής ποιότητας, μειωμένης τάσης και πολύ ακριβό. Το ηλεκτρικό ρεύμα δεν ήταν κοινωνικό αγαθό. Τα φτωχά νοικοκυριά συνέχισαν να πορεύονται με μασίνα, σκάφη και λάμπα πετρελαίου.

Από το 1956 η ΔΕΗ άρχισε να εξαγοράζει τις μονάδες παραγωγής και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Πάουερ

Η Αθήνα και ο Πειραιάς από τη δεκαετία του ’30 και μετά, ηλεκτροδοτούνταν από την (περίφημη να την πω ή διαβόητη;) Πάουερ. Η Power and Traction Finance Company Ltd ίδρυσε την Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς (ΗΕΑΠ). Οι Αθηναίοι την αποκαλούσαν Πάουερ ή Ηλεκτρική. Τα γραφεία της στην Αθήνα βρίσκονταν στην οδό Σταδίου 4, στο μέγαρο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού. Κατόπιν μεταφέρθηκαν στην οδό Πειραιώς.

Τα γραφεία του Πειραιά βρίσκονταν στη λεωφόρο Σωκράτους 11 (μετονομάστηκε σε Βασιλέως Κωνσταντίνου και σήμερα λέγεται Ηρώων Πολυτεχνείου).

Η Πάουερ συνυπήρξε με τη ΔΕΗ για μια δεκαετία, από το 1950 ως τις 31.12.1960, που εξαγοράστηκε από τη ΔΕΗ.

Στις τρεις δεκαετίες παρουσίας της Πάουερ στην Ελλάδα οι εργαζόμενοι και οι καταναλωτές είχαν σοβαρά προβλήματα με την εταιρεία.

Στη δεκαετία του ’30, δεκαετία εσωτερικής και παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η απόσταση που χώριζε τους φτωχούς από τους ευκατάστατους μεγάλωσε. Οι ευκατάστατοι αποκτούσαν διάφορα είδη που οι φτωχοί έβλεπαν μόνο στον ύπνο τους. Ο πλήρης ηλεκτρικός εξοπλισμός: Φωτιστικά, σκούπα, παρκετέζα, τσαγερό, σίδερο, θερμάστρα, εστία, πλυντήριο ρούχων, πλυντήριο πιάτων, ανεμιστήρας, ραδιόφωνο, φρυγανιέρα, μπρίκι μέχρι και τρενάκι, για πολλούς ήταν ένα άπιαστο όνειρο, ενώ για άλλους ήταν μέσο για να καλύψουν τις σύγχρονες ανάγκες και να επιδείξουν την κοινωνική τους επιφάνεια. Και μια που στη δεκαετία του ‘30 έσκαγε το ένα σκάνδαλο μετά το άλλο, η οικονομική επιφάνεια ορισμένων πλουσίων ήταν το λιγότερο ελέγξιμη. Θα περίμενε κανείς ότι οι μαγειρικές επιδείξεις καθώς και τα μαθήματα μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής του Τσελεμεντέ και των άλλων δεν θα είχε απήχηση σε μια κοινωνία που δοκιμάζεται από ανεργία, πληθωρισμό και συσσίτια. Αλλά όπως και τώρα, έτσι και τότε ήταν δημοφιλή.

Η μάχη της Ηλεκτρικής

Οταν οι Γερμανοί έφευγαν απ’ τον τόπο μας, έβαλαν σε εφαρμογή το σχέδιο καταστροφής υποδομών. Υποχωρούσαν και ανατίναζαν. Στις 13 Οκτωβρίου 1944, στην απόπειρά τους να καταστρέψουν το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής στο Κερατσίνι, το γερμανικό τμήμα ανατινάξεων βρέθηκε αντιμέτωπο με το 6ο Ανεξάρτητο Τμήμα του ΕΛΑΣ και μια ομάδα ενόπλων εργαζομένων στην Ηλεκτρική. Εγινε μάχη και η νίκη των αγωνιστών εξασφάλισε τη συνέχιση της ηλεκτροδότησης σε Αθήνα και Πειραιά.

Η Πάουερ στη δεκαετία του ’30 άρχισε να προωθεί τη χρήση του ηλεκτρικού ρεύματος και τις ευκολίες των ηλεκτρικών συσκευών, με μια σειρά διαφημίσεων τύπου: «αμερικάνικο όνειρο».

Επιμέλεια: Κωνσταντίνος Γλύστρας