Σαπφώ η Λεσβία  (περ. 630-560 π.Χ.) :  θεωρείται η σημαντικότερη λυρική ποιήτρια της αρχαιότητας.  Πατρίδα της ήταν η Λέσβος και έγραψε στην αιολική διάλεκτο  ποιήματα ερωτικά, ύμνους προς τους θεούς και γαμήλια τραγούδια  που χαρακτηρίζονται από ευαισθησία και τρυφερότητα. Πειραματίστηκε και στη μελωδία. Ο Πλάτων την ονομάζει «σοφή» και «δέκατη Μούσα», ο Ανακρέων «ηδυμελή», ο Λουκιανός «μελιxρόν αύχημα Λεσβίων» οι Ιουλιανός και Αντίπατρος «θηλυκό Όμηρο» και «τιμή Λεσβίων γυναικών», ενώ ο Στράβων «θαυμαστόν τέρας». Ο Οράτιος γράφει ότι ακόμα και οι νεκροί στον κάτω κόσμο ακούν τα τραγούδια της με θαυμασμό σε ιερή σιγή.

Μετά το θάνατό της, στην πατρίδα της Λέσβο έκοψαν νόμισμα με τη μορφή της. Στις Συρακούσες και στην Πέργαμο στήθηκαν αγάλματά της, ενώ στις Συρακούσες κατασκευάστηκε και ένα κενοτάφιο σε ανάμνησή της.

Μέχρι το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, είχαν επιβιώσει μόνο αρχαίες ρήσεις της Σαπφούς. Το 1879, έγινε νέα ανακάλυψη αποσπάσματος της Σαπφούς στο Φαγιούμ. Ως το τέλος του 19ου αιώνα, οι Γκρένφελ και Χαντ είχαν αρχίσει την ανασκαφή ενός λάκκου απορριμμάτων στην Οξύρρυγχο της Αιγύπτου, που οδήγησε στην ανακάλυψη πολλών αγνώστων αποσπασμάτων του έργου της. Αποσπάσματα του έργου της συνεχίζουν να ανακαλύπτονται και στη σύγχρονη εποχή. Μεγάλες ανακαλύψεις, το 2004 και το 2014 (αποσπάσματα από 9 ποιήματα, πέντε γνωστών αλλά και τεσσάρων αγνώστων μεταξύ των οποίων και το  Ποίημα των Αδελφών), ανακοινώθηκαν από τα ΜΜΕ.

Καθώς τον έβδομο αιώνα μ.Χ. τα ποιήματα της Σαπφούς εξακολουθούσαν ακόμη να διαβάζονται στην Αίγυπτο και αργότερα στην εποχή των Κομνηνών, η Πατριαρχική Σχολή περιελάμβανε στην ύλη της ποιητές όπως η Σαπφώ και ο Πίνδαρος. Ο επίσης εκ Λέσβου ποιητής Οδυσσέας Ελύτης την περιέγραψε σαν μια «μακρινή εξαδέλφη» του με την οποία μεγάλωσαν παίζοντας «στους ίδιους κήπους, γύρω από τις ίδιες ροδιές, πάνω απ’ τις ίδιες στέρνες» και της αφιέρωσε ένα από «τα μικρά του έψιλον». Το 1986 κυκλοφόρησε στην Ελλάδα ο δίσκος «Σαπφώ» σε μουσική του Σπύρου Βλασσόπουλου και παραγωγή του Διονύση Σαββόπουλου, με μελοποιήσεις 12 ποιημάτων της Σαπφούς σε μετάφραση του Σωτήρη Κακίση, και ερμηνεία της Αλέκας Κανελλίδου.

  • Ο αστεροειδής 80 Σαπφώ (80 Sappho), που ανακαλύφθηκε το 1864, πήρε το όνομά του από τη λυρική αυτή ποιήτρια.

Κόριννα η Ταναγραία (6ος-5ος αι. π.Χ.): Αρχαία Ελληνίδα λυρική ποιήτρια, κόρη του Αχελωοδόρου και της Προκράτειας, καταγόταν από την Τανάγρα της Βοιωτίας όπου δίδασκε και νίκησε πέντε φορές τον Πίνδαρο σε ποιητικό αγώνα.  Έγραψε ποιήματα εμπνευσμένα από βοιωτικούς μύθους (Μινύαι, Κορωνίδες), καθώς και χορικά, λυρικά άσματα για πανηγύρεις. Συνέθεσε ακόμη και ένα ποίημα για την ιστορία των «Επτά επί Θήβαις», ένα για τον Ιόλαο, πιστό φίλο του Ηρακλή και ένα για το μουσικό αγώνα ανάμεσα στα βουνά Ελικώνα και Κιθαιρώνα (που ίσως συμβολίζει τον ανταγωνισμό της με τον Πίνδαρο). Μια αφήγησή της περιέχει συνομιλία ενός τοπικού μάντη με τον ποτάμιο θεό Ασωπό, στον οποίο εξηγεί πώς εξαφανίστηκαν οι 9 κόρες του θεού.

Αν και δύο από τα ποιήματά της επέζησαν, το μεγαλύτερο μέρος του έργου της διατηρείται σε αποσπάσματα παπύρου του 2ου αι. π.Χ.    Η Σούδα (το αρχαιότερο λεξικό, 10ος αι μ.Χ.) μας πληροφορεί:  «Κόριννα Αχελωιοδώρου και Προκατίας Θηβαία ή Ταναγραία μαθήτρια Μυρτίδος ενίκησε δε πεντάκις, ως λόγος, Πίνδαρον, έγραψε δε βιβλία κι επιγράμματα και νόμους λυρικούς»

    Ο Αντίπατρος ο Θεσσαλονικεύς τη συγκαταλέγει στις 9 θνητές μούσες μαζί με τις Πράξιλλα , Μοιρώ , Ανύτη , Σαπφώ, Ήριννα, Τελέσιλλα, Νοσσίδα και Μυρτίδα .

Αντίθετα με τον ανταγωνιστή της Πίνδαρο, έδωσε έμφαση σε τοπικούς μύθους και παραλλήλισε  τον κόσμο της μυθολογίας με την καθημερινή ανθρώπινη συμπεριφορά. Έχουν σωθεί τα σχέδια δύο ποιημάτων της. Το ποίημα Μινύαι μιλά για τις τρεις ενήλικες κόρες του βασιλιά Μινύα του Ορχομενού: τη Λευκίππη, την Αρσίππη, και την Αλκαθόη. Το ποίημα Κορωνίδες μιλά για τις δύο κόρες του Ωρίωνα, τη Μενίππη και τη Μητιόχη, οι οποίες έκοψαν το λαιμό τους με τη σαΐτα του αργαλιού τους, θυσιάζοντας τον εαυτό τους για χάρη των συμπολιτών τους.    Έχουν διασωθεί 1250 στίχοι ποιημάτων που εκδόθηκαν πρώτη φορά από τον οίκο ΒΙΛΑΜΟΒΙΤΣ-ΜΑΙΛΕΝΤΟΡΦ .

Στο ποίημα με τίτλο Κουρήτες αναφέρεται στον Ακραιφέα που ήταν ήρωας και ιδρυτής της Βοιωτικής πόλης Ακραιφία. Υμνεί τον Ευώνυμο που ήταν ο 1ος μάντης του Απόλλωνα, γιος του Κηφισού και πατέρας της Αυλίδος. Με τη λατρεία του Απόλλωνα σχετίζεται και το ποίημα Ορέστας που αναφέρεται στην ανατολή του φεγγαριού και την επτάπυλη Θήβα . Ένα άλλο ποίημα διηγείται τον φόνο της Τευμησσικής αλεπούς από τον Οιδίποδα και το βοηθό του τον Ιόλαο. Αποσπάσματα του έργου της ποιήτριας είναι σήμερα γνωστά από αιγυπτιακούς παπύρους.

Ο Πλούταρχος, αρκετούς αιώνες μετά, αναφέρει ότι η Κόριννα, όπως και η Μύρτις, συμβούλευσε τον νεαρό Πίνδαρο. Του είπε ότι η ποίησή του δεν περιλαμβάνει αρκετούς μύθους και θρύλους, ότι βασίζεται σε ένα δυσνόητο και παρωχημένο λόγο, χρησιμοποιεί την περίφραση κι η προσωδία είναι απλή. Ο Πίνδαρος επέστρεψε με καινούργιο ποίημα, στο οποίο αναφέρονταν 8 διαφορετικές μυθολογικές μορφές σε μόλις 6 γραμμές. Η Κόριννα γέλασε και του είπε: «Ο ποιητής πρέπει να σπέρνει με το χέρι κι όχι με ολόκληρο το τσουβάλι».

Ο Προπέρτιος γράφει ότι η antίqua Corίnna ήταν μέλος της συντροφιάς της Σαπφούς. Σύμφωνα με τον Παυσανία, μνημείο της βρισκόταν σε ευδιάκριτο σημείο της Τανάγρας κι ένα πορτρέτο της, όπου δένει τα μαλλιά της με μια κορδέλα για τη νίκη της κατά του Πινδάρου σε ποιητικό αγώνα, υπήρχε στο γυμνάσιο της πόλης. Ο Παυσανίας την αναφέρει όχι απλώς ως όμορφη αλλά ως την ωραιότερη των γυναικών της εποχής εκείνης. Στο μουσείο της πόλης Compiegne της Γαλλίας φυλάσσεται ένα αγαλμάτιο ύψους περίπου 50 εκατοστών γυνής ενδεδυμένης με χιτώνα, ιμάτιο κι αρχαϊκή κόμμωση. Στα χέρια της κρατά έναν ανοιχτό κύλινδρο. Στη βάση του φέρει εγχάρακτο το όνομα ΚΟΡΙΝΝΑ. Ίσως να πρόκειται για το ίδιο άγαλμα που είδε ο Παυσανίας κατά τη περιήγηση του στην αρχαία Τανάγρα.

Ωστόσο, άλλες Βοιωτικές πόλεις (π.χ. Θήβα, Θεσπιές) και μη, όπως η  Κόρινθος διεκδικούν την καταγωγή της, σύμφωνα με τους αρχαίους και Βυζαντινούς συγγραφείς. Οι περισσότερες από τις βιογραφικές πληροφορίες για τη Κόριννα προέρχονται από στοιχεία εντός των σωζόμενων έργων της, καθώς και από μεταγενέστερες πηγές.  Έτυχε μεγάλου θαυμασμού από τους Ρωμαίους. Ρωμαϊκές πηγές αναφέρουν ότι η Κόριννα ήταν μέντωρ του Πινδάρου και μαθήτρια της Μύρτιδος της Ανθηδόνιας.

Ο Τατιανός αποδίδει ένα χάλκινο άγαλμα της Κόριννας στο γλύπτη Σιλανίωνα του 4ου αιώνα π.Χ. Η ποίησή της έχει χωριστεί σε 5 βιβλία αλλά έχουν σωθεί μόνο 40 αποσπάσματα. Αν και η Σούδα την περιγράφει ως συγγραφέα επιγραμμάτων, τα σωζόμενα αποσπάσματα αποτελούνται από λυρικές αφηγήσεις τοπικών μύθων και τοποθεσιών. Τίτλοι έργων της περιλαμβάνουν τα εξής: Βοιωτός, Επτά επί Θήβαις, Γήροια, Ευωνυμία, Ιόλαος, Κατάπλους. Το απόσπασμα Γήροια υποδηλώνει ότι τα ποιήματά της τραγουδιόνταν από χορωδίες κοριτσιών σε τοπικές γιορτές. Η Κόριννα φαίνεται να ήταν ποιήτρια που τραγουδούσε σε συγκεντρώσεις στις οποίες μπορούσε να συμμετάσχει το σύνολο του πληθυσμού.

 

Πηγές: Βικιπαίδεια, Σοφία Βαρβιτσιώτη, http://peri-grafis.net/

Μ.Χ.Αναγνωστοπούλου