Υπάρχουν λατινικές φράσεις που χρησιμοποιούνται στη διπλωματία, στην επιστήμη και γενικά στη γλώσσα του λαού και όχι μόνο του ελληνικού. Η λατινική γλώσσα μετείχε στη διάδοση της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας στον παγκόσμιο πολιτισμό αλλά και τον γραπτό και προφορικό μας λόγο.

Παραθέτουμε τις περισσότερο χρησιμοποιούμενες λατινικές φράσεις και τις αντίστοιχες ερμηνείες τους:

ab  ovo = Από το αβγό, εξ αρχής. Ο Οράτιος αναφέρει ότι ο Ομηρος δεν γράφει τον Τρωικό Πόλεμο ab ovo, αλλά αρχίζει από την μήνιν του Αχιλλέα

ad  hoc = Για την περίπτωση αυτή

ad  verbum = Κατά λέξη

Agnus  Dei = Αμνός του Θεού

alea  jacta  est = Ο κύβος ερρίφθη. Φράση που είπε ο Ιούλιος Καίσαρ όταν διέβη τον Ρουβίκωνα

alter  ego = Το άλλο εγώ

a  novo = Εκ νέου, πάλι

a  priori = Εκ των προτέρων

aqua  pura = Καθαρό νερό. Το απεσταγμένο νερό

aut  vincere  aut  mori = Νίκη ή θάνατος

bona  fide = Καλή τη πίστει

caput  mundi = Το κέντρο του κόσμου

carpe  diem = Αρπαξε την ημέρα. Προτροπή του Ορατίου, στις Ωδές, για απόλαυση της ζωής

casus belli = Αιτία πολέμου

Citius,  Altius,  Fortius =Ταχύτερα, υψηλότερα, δυνατότερα. Καθιερώθηκε από τον βαρώνο Πιερ ντε Κουμπερτέν, κατά την αναβίωση των Ολυμπιακών αγώνων το 1896, στην Αθήνα

curriculum  vitae = Βιογραφικό σημείωμα

de  jure = Κατά νόμον

de  facto = Εκ των πραγμάτων

dum  spiro  spero = Οσο ζω (αναπνέω) ελπίζω

dura  lex  sed  lex = Σκληρός νόμος, αλλά νόμος

et  cetera = Και τα λοιπά

ex  officio = Με την ισχύ του

fama  volant = Η φήμη πετάει (διαδίδεται)

grosso  modo = Περίπου

hic  et  nunc = Εδώ και τώρα

homo  erectus = Ανθρωπος όρθιος (ανάμεσα στον πιθηκάνθρωπο και τον homo sapiens)

homo sapiens = Ανθρωπος ο έμφρων, ο λογικός

honoris  causa =  τιμής ένεκεν

id  est = Δηλαδή

incognito = Κρυφά

in  memoriam = Εις μνήμην

in  situ = Επί τόπου, στην αρχική θέση

in  vitro = Στο γυαλί, πείραμα στο εργαστήριο

in  vivo = Πείραμα σε ζωντανό οργανισμό

lacrimae  rerum = Δάκρυα των πραγμάτων (στην Αινειάδα του Βιργιλίου)

lapsus  linguae = Παραδρομή της γλώσσας

manus  manum  lavat = Το ένα χέρι νίβει τ’ άλλο (Φράση του Σενέκα για αλληλοβοήθεια)

mea  culpa = Σφάλμα μου

millenium = Χιλιετία

modus  vivendi = Τρόπος ζωής

o! tempora, o! mores = Ω, καιροί, ω, ήθη (φράση του Κικέρωνα για τη διαφθορά των ηθών της εποχής)

par  inter  pares = Ισος μεταξύ ίσων (ισχύει για τον προκαθήμενο της Ορθόδοξης θρησκείας)

pater  familias = Ο αρχηγός της οικογένειας

Pax  Romana = Ειρήνη που επιβλήθηκε από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία

persona  non  grata = Ανεπιθύμητο πρόσωπο στη διπλωματική γλώσσα

per  terram  per  mare = Στη γη και στη θάλασσα (παντού)

post  meridiem = Μετά μεσημβρίαν

primus  inter  pares = Πρώτος μεταξύ ίσων (λέγεται για τον προκαθήμενο της Καθολικής θρησκείας)

pro  memoria = Εις ανάμνηση

quo  vadis ? = Πού πηγαίνεις ;

repetitio  est  mater  studiorum = Η επανάληψη είναι μήτηρ μαθήσεως

requiem = Νεκρώσιμη ακολουθία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και έκκληση προς τον Κύριο για αιώνια ανάπαυση

sai  Atticum = Αττικόν άλας

scripta  manent  verba  volent = Τα γραπτά μένουν τα λόγια πετούν

sic = Ετσι

sic  transit  gloria  mundi = Ετσι παρέρχεται η δόξα του κόσμου (η φράση προς τον Πάπα κατά τη στέψη του)

similia  similibus curantur = Τα όμοια με τα όμοια θεραπεύονται (Αρχή της Ομοιοπαθητικής)

status  quo = Η κρατούσα κατάσταση

sui  generis = Ανθρωπος ιδιόρρυθμος

tabula  rasa = Λευκό χαρτί, πίνακας χωρίς γράμματα

talis  qualis = Ολόιδιος (συνήθως λέγεται tale quale από τα ιταλικά)

terra  incognita = Αγνωστη περιοχή (λέγεται για τον αδαή)

timeo  Danaos  et  dona  ferentes = Φοβούμαι τους Δαναούς και δώρα φέροντας (φράση από τον Βιργίλιο)

 

Πηγή: Dum Spiro Spero εκδόσεις “ΑΡΜΟΝΙΑ” (2008) ( ΤΕΓΟΠΟΥΛΟΣ, ΛΕΞΙΚΑ )

Φώτης Νόμπελης