«…Να θυμάσαι εκείνο το πρωί στην Κηφισιά…» λέει το ρομαντικό τραγούδι του Δάκη του 1970 και η Κηφισιά του παρελθόντος έχει ακόμη την ομορφιά της.

Και τι παρελθόντος: με ευρήματα πιθανόν των νεολιθικών χρόνων, η Κηφισιά κατοικείται συνεχώς από τα γεωμετρικά χρόνια. Είναι κτισμένη στα ερείπια του αρχαίου Δήμου Κηφισιάς, πατρίδα του κωμωδιογράφου Μενάνδρου του Κηφισέως, η προτομή του οποίου αποτελεί και το έμβλημα του Δήμου. Πρόσφατα ανακαλύφθηκε το κύπελλο του Αθηναίου ηγέτη Περικλή. Το όνομά της, που προέρχεται από τον Κηφισό ποταμό, είναι αρχαιότατο, ήταν μια από τις 12 πόλεις της αρχαίας Αθήνας. Από την εποχή του Kλεισθένη αποτελούσε το δήμο της Ερεχθηίδας φυλής. Παρ΄ όλα αυτά στο κέντρο της, στον παλαιό τροχονόμο, αρχαίοι κίονες και τμήματα σαρκοφάγων στοιβάζονται πεταμένα πίσω από ένα συρματόπλεγμα, δείχνοντας στον επισκέπτη ότι η νέα Κηφισιά περιφρονεί το παρελθόν της και έχει άφθονο χώρο μόνο για καταστήματα, όχι για αρχαιολογικές συλλογές.

Κατά τα Ρωμαϊκά χρόνια η περιοχή αποτέλεσε την επιλογή του Ηρώδη του Αττικού για να οικοδομήσει την έπαυλή του το 2ο αι .μ.Χ. στη θέση που βρίσκεται σήμερα ο Μητροπολιτικός Ναός. Τα αποθέματα υδάτων που αφθονούσαν στην περιοχή διοχετεύθηκαν από τον αυτοκράτορα Αδριανό προς τροφοδότηση του Αδριάνειου υδραγωγείου το οποίο χρησίμευσε για την ύδρευση της Αθήνας τότε αλλά και αργότερα στα χρόνια του Όθωνα.

Το δροσερό τα καλοκαίρια κλίμα της την καθιέρωσαν σα δημοφιλές παραθεριστικό θέρετρο για τη μεγαλοαστική τάξη των Αθηνών. Στην Κηφισιά έζησαν προσωπικότητες όπως οι πρωθυπουργοί Θεόδωρος Δηλιγιάννης (1824 1905) και Χαρίλαος Τρικούπης (1832 1897), ο μακεδονομάχος Παύλος Μελάς (1870 1904) και ο πατέρας του Μιχαήλ Μελάς, που διετέλεσε Δήμαρχος Αθηναίων από το 1891 έως το 1894, ο Ίων Δραγούμης (1878 1920), ο Εθνικός Ευεργέτης και Δήμαρχος Αθηναίων Εμμανουήλ Μπενάκης (1843 1929) και η σύζυγός του Βιργινία Μπενάκη (1848 1928) η οποία ανακηρύχθηκε από την Ελληνική Κυβέρνηση Μεγάλη Ευεργέτιδα. Ο Εμμανουήλ και η Βιργινία Μπενάκη ήταν οι γονείς της Πηνελόπης Δέλτα (1874 1941), το αρχοντικό της οποίας βρίσκεται στην οδό Μπενάκη και στεγάζει σήμερα τα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη. Στην Κηφισιά έζησαν επίσης οι ποιητές Γεώργιος Δροσίνης (1859 1951), η έπαυλη του οποίου ανήκει σήμερα στο Δήμο Κηφισιάς και στεγάζει τη Δημοτική Βιβλιοθήκη και το Μουσείο Δροσίνη, όπως και ο Άγγελος Σικελιανός (1884 1941). Ως εκ τούτου αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της πόλης είναι οι νεοκλασικές μονοκατοικίες αρχιτεκτόνων όπως του Ερνέστου Τσίλλερ & του Χριστιανού Χάνσεν με τους περιποιημένους κήπους, τις στέρνες και τα περίτεχνα παρτέρια, πολλές από τις οποίες κοσμούνται από ιδιωτικά παρεκκλήσια, όπως π.χ. ο Αγ. Στέφανος της οικογένειας Δέλτα.

Η περιοχή είναι γνωστή για την εμπορική της αγορά, την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική των σπιτιών, τους επιβλητικούς πύργους και την ετήσια ανθοκομική έκθεση. Ο συνοικισμός απλώνεται από την Πάρνηθα και τον Κηφισό ποταμό έως την Πεντέλη. Τμήμα της Κηφισιάς έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός.

Στην περιοχή κατά τη Ρωμαϊκή εποχή έλαβε χώρα μεγάλη μάχη μεταξύ των Ερούλων, γερμανικού φύλου που είχε καταστρέψει την Αθήνα, και άτακτου στρατιωτικού σώματος δύο χιλιάδων ντόπιων υπό τον φιλόσοφο Δέξιππο, στην οποία οι Έρουλοι εκδιώχθηκαν από την Αττική. Επί Ενετοκρατίας όλοι οι ισχυροί και πλούσιοι Ενετοί της Αθήνας διέμεναν στην Κηφισιά. Επί Τουρκοκρατίας, οι πρώην ενετικές επαύλεις περιήλθαν στους πλούσιους Τούρκους της Αθήνας. Σε όλη την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Κηφισιά κατοικείτο αποκλειστικά από πλούσιους Τούρκους που είχαν εκδιώξει τους Έλληνες και είχαν σφετεριστεί τα εύφορα κτήματά τους. Ακόμη και παλιό ναό τον είχαν μετατρέψει σε αποθήκη οίνου (κελάρι), της Παναγίας της Ξυδούς, που κατά την παράδοση ονομάσθηκε έτσι όταν διαπιστώθηκε πως όλο το κρασί που είχε αποθηκευτεί εκεί, είχε μετατραπεί σε ξύδι. Μετά την απελευθέρωση, τα κτήματα των Τούρκων περιήλθαν σε Έλληνες που τα αγόρασαν από τους έναντι ευτελών τιμημάτων.

Το 1870 δημιουργείται το πρώτο καταστατικό της κοινότητας των Κηφισιωτών, με σκοπό την οικονομική τους ανεξαρτητοποίηση. Στην οικονομική αξιοποίηση συμβάλλει το ατμοκίνητο τρένο «Θηρίο», το οποίο διέρχεται από το άλσος της Κηφισιάς, όπου διοργανώνεται στα χρόνια που ακολουθούν η διάσημη ανθοκομική έκθεση. Η περιοχή καθίσταται δημοφιλές παραθεριστικό κέντρο Αθηναίων, Χιωτών, Αιγυπτίων, Κωνσταντινουπολιτών μέχρι το 1925 που αναγνωρίζεται και επισήμως ως αυτόνομη κοινότητα της Αττικής.

Κατά τα Δεκεμβριανά του 1944, στην περιοχή της Κηφισιάς έγινε πολύνεκρη μάχη μεταξύ ανταρτών και βρετανικών δυνάμεων της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας (RAF), στρατωνισμένων στο ξενοδοχείο Πεντελικό, όπου οι αντάρτες νίκησαν μετά από πολυήμερη πολιορκία του συμπλέγματος.

Στα χρόνια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η Κηφισιά φιλοξένησε αρκετούς πρόσφυγες.

“Βίλλα Aτλαντίς” του Ερνστ Τσίλλερ (1837 1923)

Πηγές: Δήμος Κηφισιάς, Βικιπαίδεια

Μ. Χ. Αναγνωστοπούλου