Τι κι αν δεν έχει πια την αίγλη του παρελθόντος; Τι κι αν ο νικητής του θεσμού παίρνει (μόνο) το ευτελές-για τους μεγάλους του ποδοσφαίρου μας- βραβείο της εξόδου στο κύπελλο ΟΥΕΦΑ; Τι κι αν βρίσκεται μονίμως στη σκιά του πρωταθλήματος και των ευρωπαϊκών διοργανώσεων; Το Κύπελλο Ελλάδος παραμένει o θεσμός των εκπλήξεων και ο τελικός του μια μεγάλη γιορτή, που συνεχίζει να συναρπάζει τους ποδοσφαιρόφιλους στη χώρα μας, προσφέροντάς τους μοναδικές στιγμές συγκίνησης και αγωνίας.

Από την περίοδο 1931-32, οπότε και εγκαινιάστηκε ο θεσμός, η ιστορία έχει καταγράψει επεισοδιακούς τελικούς που ποτέ δεν τέλειωσαν, δραματικές μάχες που κρίθηκαν στην παράταση και στα πέναλτι, άνετες επικρατήσεις με μεγάλα σκορ, απρόσμενα αποτελέσματα και παράξενα ζευγάρια ομάδων, μέχρι και αγώνα που κρίθηκε στην κλήρωση, ενώ μια χρονιά, λόγω επεισοδίων στον ημιτελικό, ο τελικός δεν έγινε ποτέ!

Στις 8 Νοεμβρίου του 1931 θα διεξαχθεί ο τελικός του πρώτου κυπέλλου Ελλάδος στο γήπεδο της Λεωφόρου με αντιπάλους την ΑΕΚ και τον Αρη. Οι «κιτρινόμαυροι» της Αθήνας θα κερδίσουν με το εντυπωσιακό 5-3 και θα κατακτήσουν τον πρώτο τίτλο. Την επόμενη χρονιά, ο Αρης θα ξαναφθάσει στον τελικό αλλά και πάλι δεν θα γευτεί τη χαρά της νίκης, αφού θα ηττηθεί με 2-1 από τον Εθνικό, που θα στεφθεί κυπελλούχος. Ο θεσμός θα διακοπεί για αρκετά χρόνια μετά το 1933 και, όταν θα ξαναρχίσει, η ΑΕΚ θα κατακτήσει το 1939 (νικώντας τον ΠΑΟΚ στον τελικό) το τρίτο Κύπελλο Ελλάδος. Την περίοδο 1939-40, είναι η σειρά του ΠΑΟ να στεφθεί κυπελλούχος, επικρατώντας του Αρη με 3-1. Οπως ήταν αναμενόμενο, η γερμανική κατοχή θα οδηγήσει και πάλι σε διακοπή της διοργάνωσης. Ο θεσμός θα ξαναρχίσει το 1946-47, με νικητή αυτή τη φορά τον Ολυμπιακό, που θα επιβληθεί στον τελικό του Ηρακλή με 5-0.

Την περίοδο 1948-49, η ΑΕΚ αντιμετωπίζει τον ΠΑΟ. Ο αγώνας λήγει 0-0 και πηγαίνει στην παράταση. Ομως, έχει ήδη σκοτεινιάσει και το παιγνίδι θα διακοπεί. Στον επαναληπτικό τελικό η ΑΕΚ θα νικήσει με 2-1 και θα κατακτήσει το τρόπαιο. Το 1952, διασταυρώνουν τα ξίφη τους Ολυμπιακός και Πανιώνιος. Το φαβορί είναι οι Πειραιώτες, αλλά ο ψυχωμένος Πανιώνιος κερδίζει, έχοντας σε φοβερή μέρα τον τερματοφύλακα Πεντζαρόπουλο, με 2-1 μέχρι και λίγα δευτερόλεπτα πριν το τέλος. Τότε οι «ερυθρόλευκοι» θα ισοφαρίσουν και στον επαναληπτικό τελικό θα επικρατήσουν με 2-0 αποτρέποντας τη μεγάλη έκπληξη. Μάλιστα, από τότε θα ξεκινήσει μια σειρά μεγάλων επιτυχιών για τους Πειραιώτες, οι οποίοι θα κατακτήσουν το τρόπαιο επτά φορές στις επόμενες εννιά διοργανώσεις!

Το 1962, Παναθηναικός και Ολυμπιακός συναντούνται στον τελικό της περιόδου εκείνης. Ο αγώνας λήγει 0-0 και πηγαίνει στην παράταση, οπότε ο ελβετός διαιτητής Μελέ στο έβδομο λεπτό του πρόσθετου χρόνου διακόπτει οριστικά το παιχνίδι, αφού είχε ήδη νυχτώσει. Ετσι, κυπελλούχος δεν αναδείχτηκε εκείνη τη χρονιά. Δυο χρόνια μετά, η ΑΕΚ αποκλείει τον Πιερικό και προκρίνεται στον τελικό περιμένοντας τον νικητή της αναμέτρησης Ολυμπιακού-Παναθηναϊκού. Ο ημιτελικός, όμως, μεταξύ των δύο « αιωνίων» θα σημαδευτεί από φοβερά επεισόδια. Οι φίλαθλοι των δύο ομάδων, θεωρώντας πως το παιγνίδι ήταν στημένο, βρίσκουν αφορμή σε δυο χαμένες ευκαιρίες εκατέρωθεν και μπαίνουν στον αγωνιστικό χώρο, διαλύοντας στο πέρασμά τους τα πάντα. Ετσι, δεν θα γίνει τελικός εκείνη τη χρονιά και (θεωρητικά) κυπελλούχος στέφθηκε η ΑΕΚ.

Την περίοδο 1965-66 η ΑΕΚ έχει περάσει στον τελικό, χωρίς αγώνα, εις βάρος της Καβάλας, που δεν κατέβηκε να παίξει. Στον άλλο ημιτελικό ο Ολυμπιακός έχει αποκλείσει τα Τρίκαλα και περιμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα τον αντίπαλό του. Οι διαπραγματεύσεις της ΕΠΟ με την Καβάλα προκειμένου να διεξαχθεί το ματς με την ΑΕΚ είχαν καθυστερήσει πάρα πολύ και ο προπονητής Μπούκοβι των Ερυθρολεύκων δήλωσε ότι η ομάδα του-την οποία προετοίμαζε για το Κύπελλο Πρωταθλητριών Ευρώπης-δεν θα κατέβει. Ετσι, κυπελλούχος στα χαρτιά αναδείχτηκε η ΑΕΚ.

Στις 9 Ιουλίου του 1969 το ζευγάρι του τελικού είναι Ολυμπιακός-Παναθηναϊκός. Ο αγώνας έρχεται 1-1 και, σύμφωνα με τον κανονισμό της εποχής, ο κυπελλούχος θα αναδεικνυόταν με « στρίψιμο» μιας δεκάρας μετά το τέλος του παιχνιδιού, στη σέντρα του γηπέδου! Ο Δομάζος διάλεξε τη σωστή όψη και το τρόπαιο πήγε στον ΠΑΟ!

Την περίοδο 1973-74 είναι η σειρά του ΠΑΟΚ να πανηγυρίσει, αφού θα επικρατήσει στη διαδικασία των πέναλτι-που εν τω μεταξύ έχει καθιερωθεί-του Ολυμπιακού με 4-5. Οι αιώνιοι αντίπαλοι ξανασυναντιούνται σε τελικό το 1975. Ο ΠΑΟ κατηγορήθηκε πως στον ημιτελικό με τον Ηρακλή άνθρωποί του προσπάθησαν να δωροδοκήσουν τον Τάκη Νικολούδη. Τελικά στον Παναθηναϊκό δεν επιβλήθηκε καμιά ποινή και το κύπελλο πήρε ο Ολυμπιακός, που νίκησε 1-0 με σκόρερ τον Δαβουρλή.

Το 1976 θα αναμετρηθούν στον τελικό Ηρακλής και Ολυμπιακός. Υστερα από έναν συγκλονιστικό αγώνα, το παιχνίδι πήγε στην παράταση. Την τελευταία στιγμή, οι «ερυθρόλευκοι» θα ισοφαρίσουν σε 4-4 και το ματς θα πάει στα πέναλτι. Η ψυχραιμία, όμως, των παικτών του Ηρακλή, θα χαρίσει το Κύπελλο στους Θεσσαλονικείς.

Εκπληξη περίμενε τους φιλάθλους το 1979. Στον τελικό έχουν προκριθεί η ΑΕΚ και ο Πανιώνιος. Οι «κιτρινόμαυροι» έχουν κατακτήσει το πρωτάθλημα και βρίσκονται μια ανάσα από το δεύτερο συνεχόμενο νταμπλ. Οι «κυανέρυθροι», όμως, έχουν διαφορετική άποψη και, παρά το γεγονός ότι βρέθηκαν πίσω στο σκορ, θα κερδίσουν 3-1 και θα πάρουν το τρόπαιο. Την επόμενη χρονιά, σε έναν τελικό από τον οποίο απουσιάζουν οι μεγάλοι της Αθήνας, η Καστοριά θα επιβληθεί του Ηρακλή με 5-2, παίρνοντας τον μοναδικό τίτλο στην ιστορία της. Το 1985, η Λάρισα, ανερχόμενη-τότε- δύναμη του ελληνικού ποδοσφαίρου, θα νικήσει τον πρωταθλητή ΠΑΟΚ με 4-1, προκαλώντας αίσθηση στον φίλαθλο κόσμο. Τον αμέσως επόμενο χρόνο, θα συναντηθούν και πάλι Ολυμπιακός και Παναθηναϊκός. Ολοι μιλούν για σκληρή μονομαχία, αλλά στο γήπεδο ήταν μόνο ο ΠΑΟ, με αποτέλεσμα οι Πειραιώτες να ηττηθούν με το βαρύ 4-0. Συναρπαστικός ήταν ο τελικός μεταξύ Ολυμπιακού (με πρόεδρο τον Κοσκωτά) και Παναθηναϊκού το 1988. Πρόσωπο του αγώνα αναδεικνύεται ο τερματοφύλακας των «πράσινων», Σαργκάνης, ο οποίος θα πετύχει γκολ στη διαδικασία των πέναλτι, ενώ θα αποκρούσει και δύο (το ένα στην κανονική διάρκεια του παιχνιδιού), χαρίζοντας το Κύπελλο στον ΠΑΟ. Ετσι, οι «πράσινοι» θα κυριαρχήσουν στον θεσμό τη δεκαετία του ’80, έχοντας πέντε κατακτήσεις.

Από το 1990 ο τελικός γίνεται διπλός, για δύο, όμως, χρόνια μόνο, αφού από το 1993 ξαναγίνεται μονός.

Το 1994, έχουμε έναν από τους πιο συναρπαστικούς τελικούς όλων των εποχών. Το ζευγάρι είναι ΑΕΚ-Παναθηναϊκός και σε ένα κατάμεστο Ολυμπιακό Στάδιο οι φίλαθλοι παρακολουθούν τους «πράσινους» να προηγούνται με 2-0. Η ΑΕΚ δεν έχει πει την τελευταία λέξη της και ισοφαρίζει σε 2-2. Το ματς πάει στην παράταση και οι «κιτρινόμαυροι» προηγούνται 3-2. Λίγο πριν το τέλος, ο ΠΑΟ θα ισοφαρίσει και στα πέναλτι θα πάρει το Κύπελλο επικρατώντας με 4-2.

Το ίδιο ζευγάρι θα αναμετρηθεί και την επόμενη χρονιά. Στα 90 λεπτά δεν υπάρχει σκορ και ο αγώνας οδηγείται στην παράταση. Δύο λεπτά πριν τη λήξη, ο διαιτητής Μπάκας σφυρίζει πέναλτι υπέρ του ΠΑΟ σε φάση με πρωταγωνιστές τους Βαζέχα και Βλάχο. Ακολουθούν απίστευτα επεισόδια εντός του αγωνιστικού χώρου από τους παίκτες της ΑΕΚ και αποβάλλονται ο Μανωλάς και ο Βλάχος. Στο πέναλτι ευστοχεί ο Βαζέχα και ο Παναθηναϊκός παίρνει το Κύπελλο. Λίγες μέρες αργότερα ο Μπάκας θα πέσει θύμα άγριου ξυλοδαρμού και όλοι θα συνδέσουν το γεγονός με το επίμαχο σφύριγμα. Το 1996 η ΑΕΚ έχει μια καταπληκτική ομάδα και φτάνει για τρίτη συνεχόμενη φορά στον τελικό, με αντίπαλο τον Απόλλωνα Αθηνών. Παρά το γεγονός ότι ο Ντέμης Νικολαϊδης φοράει τη φανέλα του Απόλλωνα, οι «κιτρινόμαυροι» θα επικρατήσουν με το ασύλληπτο 7-1, δημιουργώντας ένα απλησίαστο ρεκόρ.

Το 1998 ο Πανιώνιος, που έχει χαρακτηριστεί ως ομάδα του Κυπέλλου, θα κάνει την έκπληξη και θα πάρει το τρόπαιο, νικώντας 1-0 στον τελικό τον Παναθηναϊκό. Την επόμενη χρονιά θα συναντηθούν οι Ολυμπιακός και Παναθηναϊκός οπότε οι «ερυθρόλευκοι» θα επικρατήσουν καθαρά με 2-0, παίρνοντας έτσι το νταμπλ. Το 2003, ο τελικός ήταν υπόθεση της Θεσσαλονίκης με αντιπάλους τον Αρη και τον ΠΑΟΚ. Νικητής θα αναδειχτεί ο τελευταίος με 1-0, ενώ για μια ακόμα φορά θα γίνουν επεισόδια στις εξέδρες. Το 2004 θα ξαναβρεθούν αντίπαλοι οι δύο «αιώνιοι» σε τελικό, ύστερα από πέντε χρόνια. Και είναι η σειρά των «πράσινων» να επιβληθούν με 3-1, στο γήπεδο της Νέας Σμύρνης, παρότι προσωρινά ο Ολυμπιακός ισοφάρισε.

Το 2005 αναμετρήθηκαν στον τελικό Ολυμπιακός και Αρης, με τους «ερυθρόλευκους» να επιβεβαιώνουν τον τίτλο του αδιαφιλονίκητου φαβορί απέναντι στους Θεσσαλονικείς που τελικά θα υποβιβαστούν. Οι Πειραιώτες, έχοντας ως πολυτιμότερο παίκτη τον Ριβάλντο, θα δυσκολευτούν μονάχα στο πρώτο ημίχρονο και θα επικρατήσουν τελικά με το ευρύ 3-0.

Ο τελικός που διεξήχθη στο Παγκρήτιο το 2006 ήταν κάπως… περίεργος. Ο Ολυμπιακός αναμετριέται με την ΑΕΚ και οι «κιτρινόμαυροι» κυριαρχούν στο πρώτο ημίχρονο, χάνοντας και αρκετές ευκαιρίες. Στο δεύτερο μισό όμως οι «ερυθρόλευκοι» θα προηγηθούν και η Ενωση θα καταρρεύσει πλήρως, με αποτέλεσμα η ομάδα του Πειραιά να επικρατήσει με το άνετο 3-0. Το τρίτο γκολ που σημείωσε ο Καστίγιο ήταν όντως για… Οσκαρ.

Οι δύο μεγάλοι αντίπαλοι θα βρεθούν ξανά στον ομορφότερο και πιο αγωνιώδη τελικό που πραγματοποιήθηκε ποτέ την περίοδο 2008-09. Η ΑΕΚ θα μπει μπροστά στο σκορ από πολύ νωρίς με δύο τέρματα του Μπλάνκο. Οι «ερυθρόλευκοι» όμως με αντεπίθεση διαρκείας θα κατορθώσουν να ισοφαρίσουν. Κι ενώ βρισκόμαστε στο 90ό λεπτό ο Νάτσο Σκόκο με μια εντυπωσιακή ενέργεια θα αδειάσει όλη την άμυνα του Ολυμπιακού και θα βάλει την ΑΕΚ στη θέση του οδηγού με 3-2. Παίζονται πλέον οι καθυστερήσεις όταν μια βαθιά μπαλιά απελπισίας στην περιοχή της Ενωσης θα βρει τον Ντάρμπισιρ που με κεφαλιά θα ισοφαρίσει και πάλι στέλνοντας το ματς στην παράταση. Ο Ολυμπιακός θα περάσει για πρώτη φορά μπροστά στο σκορ με τον Γκαλέτι. Ο τελευταίος επειδή έβγαλε την μπλούζα του θα αποβληθεί και οι Πειραιώτες θα μείνουν με 9 παίκτες. Η ΑΕΚ θα ασκήσει ασφυκτική πίεση και θα ισοφαρίσει με ατομική ενέργεια του Σκόκο. Στην ψυχοφθόρα διαδικασία των πέναλτι η μια ομάδα θα… προσφέρει το Κύπελλο στην άλλη, αστοχώντας και οι δύο σε κρίσιμες στιγμές. Τελικά, έπειτα από 35 πέναλτι (!!!) ο Νικοπολίδης που έχει αποκρούσει το τελευταίο της Ενωσης δεν θα αστοχήσει απέναντι στον Σάχα και θα χαρίσει στον Ολυμπιακό ένα Κύπελλο που όλοι παραδέχονται πως άξιζαν και οι δύο.

Τη σεζόν 2015-16 θα βρεθούν ξανά στον τελικό Ολυμπιακός και ΑΕΚ. Παρά το γεγονός ότι οι Ερυθρόλευκοι είναι πρωταθλητές και η Ενωση μόλις έχει ανέβει στην πρώτη κατηγορία, η τελευταία θα επικρατήσει με 2-1 και θα στεφθεί κυπελλούχος.

Τέλος, τα τρία τελευταία χρόνια θα ανατραπεί μια παράδοση δεκαετιών που θέλει τον ΠΑΟΚ να αποκλείει την ΑΕΚ σε φάση πριν τον τελικό, ενώ οι Κιτρινόμαυροι επικρατούσαν στον τελικό. Σε μια παράξενη συγκυρία, τις χρονιές 2017, 2018 και 2019 βρέθηκαν αντιμέτωποι οι δύο Δικέφαλοι αλλά και τις τρεις φορές τροπαιούχος αναδείχθηκε ο ΠΑΟΚ., ενώ αξίζει να αναφερθεί πως δεν αποκλείεται να δούμε το ίδιο ζευγάρι για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά (!), καθώς οι δύο αντίπαλοι συμμετέχουν στα ημιτελικά με αρκετές πιθανότητες να τους δούμε ξανά στον τελικό!

Για τους λάτρεις της στατιστικής:

Το κύπελλο έχουν κατακτήσει:

Σύλλογος Κυπ. Φιν. Έτη παρουσίας ως κυπελλούχος Έτη παρουσίας ως φιναλίστ
 Ολυμπιακός Πειραιώς 27 13 1947, 1951, 1952, 1953, 1954, 1957, 1958, 1959, 1960, 1961, 1963, 1965, 1968, 1971, 1973, 1975, 1981, 1990, 1992, 1999, 2005, 2006, 2008, 2009, 2012, 2013, 2015 1956, 1962*, 1966, 1969, 1974, 1976, 1986, 1988, 1993, 2001, 2002, 2004, 2016
 Παναθηναϊκός 18 11 1940, 1948, 1955, 1967, 1969, 1977, 1982, 1984, 1986, 1988, 1989, 1991, 1993, 1994, 1995, 2004, 2010, 2014 1949, 1960, 1962*, 1965, 1968, 1972, 1975, 1997, 1998, 1999, 2007
 ΑΕΚ 15 10 1932, 1939, 1949, 1950, 1956, 1964, 1966, 1978, 1983, 1996, 1997, 2000, 2002, 2011, 2016 1948, 1953, 1979, 1994, 1995, 2006, 2009, 2017, 2018, 2019
 ΠΑΟΚ 7 13 1972, 1974, 2001, 2003, 2017, 2018, 2019 1939, 1951, 1955, 1970, 1971, 1973, 1977, 1978, 1981, 1983, 1985, 1992, 2014
 Πανιώνιος Σμύρνης 2 4 1979, 1998 1952, 1961, 1967, 1989
 ΑΕ Λάρισας 2 2 1985, 2007 1982, 1984
 Άρης Θεσσαλονίκης 1 8 1970 1932, 1933, 1940, 1950, 2003, 2005, 2008, 2010
 Ηρακλής Θεσσαλονίκης 1 4 1976 1947, 1957, 1980, 1987
 ΟΦΗ 1 1 1987 1990
 Εθνικός Πειραιώς 1 1933
 ΑΓΣ Καστοριάς 1 1980
 Δόξα Δράμας 3 1954, 1958, 1959
 Ατρόμητος Αθηνών 2 2011, 2012
 Πιερικός 1 1963
 Αθηναϊκός Βύρωνα 1 1991
 Απόλλων Σμύρνης 1 1996
 Ιωνικός Νίκαιας 1 2000
 Αστέρας Τρίπολης 1 2013
 Ξάνθη ΑΟ 1 2015

* η συμμετοχή των Ολυμπιακού Πειραιώς και Παναθηναϊκού στον τελικό του 1962 προσμετράται και για τους δύο ως παρουσία φιναλίστ, δεδομένου ότι ο αγώνας διακόπηκε χωρίς να ανακηρυχθεί κυπελλούχος ή να επαναληφθεί.

 

Άρης Νόμπελης