Οταν ο πρώτος μου ξάδερφος Αγγελος Νόμπελης σε ηλικία μόλις 24 ετών, παρακινημένος από μια έντονη φοβία για τον στρατό και από την επιτακτική ανάγκη για δουλειά, ανέβαινε στο αεροπλάνο για το μακρινό ταξίδι στην άλλη άκρη του κόσμου, στο Γιοχάνεσμπουργκ, λίγα πράγματα γνώριζα για τον Νέλσον Μαντέλα.

Αργότερα, όταν τον Αγγελο ακολούθησε ολόκληρη η οικογένειά του, άρχισαν να καταφθάνουν βροχή οι πληροφορίες για την αχανή, στο νότιο ημισφαίριο, χώρα. Μια χώρα πλούσια, με όλα τα εχέγγυα για να ζήσει ευτυχισμένος και να ευημερήσει ο λαός της. Αλλά ο τελευταίος λιμοκτονούσε και δεν απολάμβανε στη συντριπτική του πλειοψηφία τα ανθρώπινα δικαιώματα που προβλέπει η «Χάρτα», υποταγμένος στην ολιγαρχία και στο αυταρχικό και ρατσιστικό καθεστώς τού Απαρτχάιντ.

Ο Νέλσον Μαντέλα, φημισμένος δικηγόρος και ηγετική φυσιογνωμία, σύντομα θα αναγνωριστεί ως φυσικός αρχηγός του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου. Η πολυσχιδής δράση του θα παρουσιαστεί από το τυραννικό καθεστώς σαν τρομοκρατική, θα συλληφθεί και θα καταδικαστεί σε ισόβια δεσμά σε ένα μικρό και απομονωμένο νησί μαζί με άλλους μαύρους κρατούμενους-αντιστασιακούς. Οπως ο Σωκράτης, θα υπομείνει με καρτερικότητα τα βαριά καταναγκαστικά έργα, τις κακουχίες, τη βαρβαρότητα. Θα παραμείνει νηφάλιος ακόμη και όταν του ανακοινωθεί από τους απάνθρωπους δυνάστες ότι ο αγαπημένος του γιος έχει σκοτωθεί σε ένα περίεργο αυτοκινητιστικό δυστύχημα, του οποίου τα αίτια μέχρι σήμερα δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως. Ως κορυφαίος νομικός, ακόμη και πίσω από τα σίδερα, θα διεκδικήσει με συνεχή διαβήματα την ελευθερία του λαού του. Το κελί του, σημερινό αξιοθέατο για τους εντυπωσιασμένους τουρίστες, είναι στενάχωρο και απορίας άξιο πώς φιλοξενούσε ανθρώπους. Αλλά ο Μαντέλα δεν θα απολέσει ποτέ τη στωικότητά του ούτε την παροιμιώδη ψυχραιμία του, όταν σε οποιονδήποτε άλλον το μίσος θα θέριευε και θα γινόταν φωτιά που θα κατάκαιγε τους αφιονισμένους εχθρούς του.

Ο ξάδερφός μου θα μας περιγράψει με γλαφυρότητα την κατάσταση: Θα του δώσουν αμέσως υπηκοότητα νοτιοαφρικανική και δικαίωμα ψήφου στις «εκλογές» επειδή φυσικά ήταν λευκός. Ο περισσότερος κόσμος που βρίσκεται κάτω από το όριο της πείνας, την ώρα που κάποιοι ξένοι κερδοσκόποι θησαυρίζουν από τα φανταχτερά διαμάντια και όλο τον φυσικό πλούτο μιας ευλογημένης χώρας, θα οδηγήσει σε μια έξαρση της εγκληματικότητας. Κανένα αυτοκίνητο δεν σταματάει νύχτα σε κόκκινο φανάρι ιδίως στα περίχωρα του Γιοχάνεσμπουργκ γιατί είναι συχνές οι δολοφονίες των ανυποψίαστων οδηγών από ληστές που καραδοκούν να αρπάξουν το αμάξι ή απλώς ένα πορτοφόλι! Την ίδια ώρα η κυβέρνηση της λευκής μειοψηφίας προσπαθεί να αμαυρώσει το προφίλ του Μαντέλα υποδεικνύοντάς τον ως ηθικό αυτουργό σε κάθε σχεδιασμένη επίθεση ενάντια στο φασιστικό καθεστώς και χαρακτηρίζοντάς τον ως επικίνδυνο κομμουνιστή, προκειμένου η άθλια ηγεσία του άτεγκτου και σκληρού Μπότα να γίνει περισσότερο συμπαθής στη δύση.

Ομως, η αντίσταση ενός ολόκληρου λαού και η διεθνής κατακραυγή κατά του φασιστικού καθεστώτος δρομολογούν ραγδαίες εξελίξεις. Ο Μπότα αρρωσταίνει και ο Μαντέλα θα του στείλει στο νοσοκομείο με ευχές για ταχεία ανάρρωση ένα καλάθι με φρούτα και λουλούδια σε μια στιγμή που αποτελεί την επιτομή του ψυχικού μεγαλείου και της ανθρωπιάς.

Ο νέος πρόεδρος Φρεντερίκ ντε Κλερκ θα αναγκαστεί υπό την πίεση του διεθνούς παράγοντα να αποφυλακίσει τον Μαντέλα ύστερα από 27 ολόκληρα χρόνια!!! Οι έγχρωμοι Νοτιοαφρικάνοι παραληρούν από ενθουσιασμό. Ο ηγέτης τους απολαμβάνει και πάλι την ελευθερία του. Εν έτει 1994 ο Νέλσον Μαντέλα αναλαμβάνει καθήκοντα προέδρου, όντας ο πρώτος μαύρος που πετυχαίνει κάτι τέτοιο έπειτα από τις πρώτες πραγματικά δημοκρατικές εκλογές στη χώρα. Δεν θα εκδικηθεί τους δυνάστες του αλλά αντίθετα θα αφοσιωθεί στη μακρά και επίμονη προσπάθεια να συμφιλιώσει λευκούς και μαύρους για το κοινό καλό της πατρίδας του.

Ο Μαντέλα, όπως και κάθε διορατικός ηγέτης άλλωστε, έβλεπε ότι όσο η «μαύρη» φιλοδοξία ερχόταν αντιμέτωπη με τη «λευκή» καχυποψία η χώρα θα παρέμενε διχασμένη και μαύροι και λευκοί δεν θα συμφιλιώνονταν ποτέ. Ετσι, πήρε την πρωτοβουλία να ενθαρρύνει και να σταθεί στο πλάι της εθνικής ομάδας του ράγκμπι, σύμβολο καταπίεσης και απεχθής για τον μαύρο πληθυσμό. Αυτή η ενωτική ενέργειά του σήκωσε θύελλα διαμαρτυριών μαύρων και λευκών. Οι πρώτοι αναγνώριζαν στην πράσινη φανέλα με την αντιλόπη τούς για δεκαετίες καταπιεστές τους. Και οι λευκοί δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι οι προθέσεις του Μαντέλα οφείλονταν στην καλή προαίρεση. Εκείνος όμως, ασπαζόμενος τις αναγνωρισμένες αρχές του αθλητισμού, επέμεινε στο όραμά του, το οποίο θα ολοκληρωθεί όταν η Νότια Αφρική θα αποθεωθεί στη νίκη εναντίον της ισχυρότερης ομάδας του κόσμου στο ράγκμπι, της Νέας Ζηλανδίας. Και θα παραδώσει ο ίδιος το τρόπαιο στον λευκό αρχηγό Πιέναν, επευφημούμενος από 42000 θεατές στο γήπεδο αλλά και κάποια δεκάδες εκατομμύρια που παρακολουθούσαν από την τηλεόραση να θριαμβεύει όχι η ομάδα, αλλά η εθνική συμφιλίωση… Τα γεγονότα αυτά παρουσιάζονται ενδελεχώς στην ταινία «Ανίκητος» με συμπρωταγωνιστές τον Μόργκαν Φρήμαν και τον Ματ Ντέιμον.

Ο Νέλσον Μαντέλα «έφυγε» πλήρης ημερών ευτυχισμένος για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων του. Ο προσωπικός του λευκός φρουρός, αντιδραστικός στην αρχή και εμποτισμένος με μίσος για τον μαύρο τρομοκράτη, θα μετατραπεί στον πιο φανατικό θαυμαστή του, αντιλαμβανόμενος τον δίκαιο αγώνα του. Θα αποξενωθεί σταδιακά από τους υπόλοιπους δεσμοφύλακες και θα κατηγορηθεί ως «φίλος των κάφρων (υποτιμητική λέξη για τους μαύρους)». Θα βρίσκεται μπροστά στην ανεπανάληπτη στιγμή της απελευθέρωσης του μαύρου ηγέτη. Και με βάση τις συγκινητικές του περιγραφές θα γυριστεί η βιογραφική ταινία «Goodbye, Bafana».

ΑΡΗΣ ΝΟΜΠΕΛΗΣ