Εκείνες οι γυναίκες

Η Κυρά Ρήνη από τη Βίτσα.

Η Κυρά Μαρία από το Μονοδένδρι.

Η Κυρά Χρυσάνθη από το Τεπέλοβο.

Η Κυρά Αγγέλα από το Καπέσοβο.

Η Λενιώ και η Αρτεμη από τα Γιάννινα.

Ολη αυτή η θεωρία των ανώνυμων, αλλά ένθεων γυναικών της Ηπείρου, έγραψε τη δική της Ιστορία. Το δικό της τραγούδι. Χωρίς κραυγές, χωρίς τυμπανοκρουσίες.

Οι γυναίκες αυτές ήταν πολύ μεγάλες για να επιζητήσουν τον εύκολο έπαινο, την αγοραία αναγνώριση, την εφήμερη δόξα.

Οπως οι γιαγιάδες τους οι Σουλιώτισσες – ανώνυμες κι εκείνες στη θυσία τους – έκαναν το «ύψιστο χρέος», απλά και καθημερινά, σαν να όργωναν το πετροχωράφι τους ή σαν να άνοιγαν το ζυμάρι για την πίττα.

Σαν τίποτα περισσότερο!

Τα δικά τους παιδιά

Είχα το προνόμιο να γνωρίσω κάποιες απ’ αυτές τις ανώνυμες ηρωίδες της Πίνδου. Καμιά δεν ήθελε την προβολή, καμιά δεν πίστευε ότι αυτό που έκανε ήταν κάτι πιο πολύ από το χρέος της.

Μου είπαν ότι ανάμεσα στις γυναίκες που φορτωμένες σκαρφάλωναν στην Πίνδο, ήταν και αρκετές γερόντισσες.

Λιγνές και λιπόσαρκες, σα δεντράκια χτυπημένα από τους χειμώνες. Κι όμως έβρισκαν τη δύναμη να φορτώνονται βάρη μεγαλύτερα από τις ίδιες και καρτερικά να ανηφορίζουν στα άγρια βραχοτόπια. Σαν απόκαμαν από την κούραση και την ανηφοριά, κοντοστέκονταν λίγο, κοίταζαν προς τις κορφές και, αντλώντας δύναμη από την ιερή ιδέα του Χρέους, ξανάρχιζαν το ανέβασμα. Μέρες ατέλειωτες, κάποιες φορές στην παγωνιά, στο χιόνι στις ανεμοθύελλες. Τίποτε ωστόσο δεν ήταν ικανό να τις κάμψει. Εκεί ψηλά περίμεναν τα παιδιά. Τα παιδιά τους.

Η ίδια φύτρα

Σε τούτες τις γυναίκες και γενικότερα στο ανώνυμο σεμνό πλήθος των ανθρώπων, που είχαν κάνει βίωμα το Χρέος, κλείνεται το μεγάλο μυστικό του έπους. Ενός έπους που ξανάδωσε λάμψη στο τραυματισμένο Γένος που έκαμε ολόκληρο τον πολιτισμένο κόσμο να στραφεί με κατάπληξη σ’ αυτή τη γωνιά της γης και να διαπιστώσει ότι οι κάτοικοί της δεν είναι άσχετοι – όπως υποστηρίζουν κάποιοι «φιλέλληνες» – με τους μακρινούς προγόνους. Είναι το ίδιο κύτταρο, το ίδιο ριζικό και η ίδια περήφανη αντιμετώπιση της ζωής στην κρίσιμη ώρα  του καθήκοντος. Και τα ίδια – βέβαια – ελαττώματα.

Το μεγάλο δίδαγμα

Τώρα καθώς σχεδιάζω αυτές τις γραμμές, ξαναβλέπω τη Χρυσάνθη Απέργη, τυλιγμένη στη μαύρη μαντήλα της, να με κοιτάζει κατάματα και να μου λέει:

-Και τι κάναμε; Πηγαίναμε να δούμε τα παιδιά μας που πολεμούσαν. Ολες οι μανάδες το ίδιο θάκαμαν.

Κυρά Μάνα του Ζαγοριού.

Κυρά Μάνα της Πίνδου.

Τούτη την ώρα όπου κι αν βρίσκεσαι, αν ζεις ή αν ξαποσταίνεις από τον κάματο μιας ολόκληρης ζωής δοσμένης στο Χρέος, σου στέλνω του τη γραφή και σου λέω:

Σε Σένα χρωστάμε το καινούργιο έπος του Ελληνισμού.

Σε Σένα χρωστάμε που νοιώθουμε περήφανοι, καθώς κοιτάζουμε με το κεφάλι ψηλά την Ιστορία και λέμε:

-Για μια ακόμη φορά αυτός ο μικρός τόπος δίδαξε σε ολάκερο τον κόσμο πώς κερδίζεται η Λευτεριά. Οχι με κραυγές και φανφάρες. Αλλά με τη σιωπηλή και αρχέγονη συνείδηση του Μεγάλου Χρέους.

 

Νέστορας Μάτσας