Στανισλάβα Βαλασίεβιτς

(Η Στέλλα Γουόλς, που το όνομά της ήταν Στανισλάβα Βαλασίεβιτς, ζούσε στις ΗΠΑ, αλλά συμμετείχε στους Ολυμπιακούς και γενικά στους αγώνες, με τα χρώματα της Πολωνίας, της πατρίδας της). Στην 20ετή σταδιοδρομία της κατέρριψε σχεδόν 100 παγκόσμια ρεκόρ σε δρόμους μέχρι 200 μέτρα. Αγωνιζόμενη με το κανονικό όνομά της, Στανισλάβα Βαλασίεβιτς, νίκησε στα 100 μέτρα γυναικών στους Ολυμπιακούς του 1932, με χρόνο 11,9 δευτερόλεπτα. Επίσης, κατείχε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 200 μέτρα γυναικών από το 1926 ως το 1942. Ε. Σέλντον Σίαρς).

Η πρόσφατη υπόθεση του δρομέα μέσων αποστάσεων και κατόχου του χρυσού μεταλλίου στην κούρσα των 800 μέτρων στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2009 Μογκάντι Κάστερ Σεμένια, τονίζει το δύσκολο ζήτημα του βιολογικού φύλου στα σπορ. Ενώ σε κάποιους τομείς της ζωής, το βιολογικό φύλο ενός ατόμου μπορεί να εγείρει νομικά, κοινωνικά ή ηθικά ζητήματα, στα σπορ εγείρει το πρόσθετο ζήτημα του φυσικού πλεονεκτήματος που έχουν οι άνδρες απέναντι στις γυναίκες, ιδιαίτερα όσο αφορά το ύψος και τη μυϊκή δύναμη. Ο σημερινός κάτοχος του παγκόσμιου ρεκόρ στα 100 μέτρα, Γιουζέιν Μπολτ, χρωστάει ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας στο ύψος του (1,96 μ.), το οποίο του δίνει έναν εξαιρετικά μεγάλο και αποδοτικό διασκελισμό.

Τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, αμφισβητήθηκε το βιολογικό φύλο μιας από τις μεγαλύτερες αθλήτριες της Πολωνίας, της Στανισλάβα Βαλασίεβιτς (1911-1980), αλλά αυτό διευκρινίστηκε οριστικά μετά τον θάνατό της.

Η Βαλασίεβιτς γεννήθηκε στην Πολωνία. Το πιστοποιητικό γέννησής της γράφει «θήλυ». Μετανάστευσε στις ΗΠΑ μαζί με την οικογένειά της όταν ήταν τριών μηνών. Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στο Κλήβελαντ του Οχάιο, όπου ο πατέρας βρήκε δουλειά σε μια χαλυβουργία. Αν και κάτοικος των ΗΠΑ, η Στανισλάβα – ή Στέλλα, όπως ήταν γνωστή στους Αμερικανούς – δεν απέκτησε την υπηκοότητα παρά μόνο το 1947. Εδειξε τις ικανότητές της στα σπορ στο σχολείο, και πάλι ως κορίτσι, και σε ηλικία 16 ετών της δόθηκε μια θέση στην αμερικανική Ολυμπιακή ομάδα την οποία υποστήριζε η εφημερίδα «Κλήβελαντ Πρες». Δεν της επιτράπηκε όμως να πάρει μέρος στους Ολυμπιακούς του Αμστερνταμ το 1928, επειδή δεν ήταν πολίτης των ΗΠΑ. Αγωνίστηκε πάντως στους Πανσλαβικούς αγώνες στο Πόζναν της Πολωνίας, όπου κέρδισε το χρυσό μετάλλιο σε πολλά αγωνίσματα δρόμου και στο άλμα εις μήκος.

Το 1930, η Αμερικανική Αθλητική Ομοσπονδία, έπεισε την κυβέρνηση να προσφέρει την αμερικανική υπηκοότητα στην Βαλασίεβοτς ώστε να μπορέσει να αγωνιστεί με τις ΗΠΑ στους Ολυμπιακούς του Λος Αντζελες το 1932. Λίγες ημέρες όμως πριν δώσει τον όρκο πίστης, άλλαξε γνώμη και αποφάσισε να διατηρήσει την πολωνική υπηκοότητα. Ετρεξε για την Πολωνία στο Λος Αντζελες, και κέρδισε το χρυσό μετάλλιο στα 100 μέτρα, ισοφαρίζοντας το παγκόσμιο ρεκόρ των 11,9 δευτερολέπτων.

Στην Πολωνία της έγινε υποδοχή ήρωα, η πολωνική κυβέρνηση την παρασημοφόρησε, και ψηφιζόταν πολωνή αθλητική προσωπικότητα του έτους, για τέσσερα συνεχή χρόνια. Μετά από ένα διάλειμμα λόγω τραυματισμού, η Βαλασίεβιτς επέστρεψε στον στίβο το 1933. Αναμφίβολα ήταν μια αθλήτρια με ασυνήθιστες ικανότητες. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας της, κατέρριψε περισσότερα από 100 πολωνικά, ευρωπαϊκά και παγκόσμια ρεκόρ, και κέρδισε περισσότερους από 49 εθνικούς τίτλους στις ΗΠΑ. Το ευρωπαϊκό της ρεκόρ στις 100 γιάρδες δεν το έχει ξεπεράσει ακόμα κανείς. Στη διάρκεια της σταδιοδρομίας της, οι δημοσιογράφοι σχολίαζαν την ανδρική της εμφάνιση και κάποιος έγραψε ότι έχει «ανδρικό διασκελισμό» και «πολύ βαριά φωνή».

Στους δεύτερους Ολυμπιακούς της αγώνες , που έγιναν στο Βερολίνο υπό την αιγίδα των Ναζί το 1936, η Βαλασίεβιτς έπρεπε να υπερασπιστεί τον τίτλο της απέναντι στη γεννημένη στο Μισούρι αμερικανίδα Ελεν Στίβενς (1918-1994), που είχε το παρατσούκλι «Αστραπή του Φούλτον». Η Στίβενς κέρδισε την κούρσα σε 11,5 δευτερόλεπτα, αφήνοντας τη Βαλασίεβιτς στη δεύτερη θέση. Η Βαλασίεβιτς κατηγόρησε τη Στίβενς ότι ήταν άνδρας. Μάλιστα, επέμεινε να εξεταστεί η Στίβενς, ώστε να αποδειχθεί το βιολογικό της φύλο. Την εποχή πριν από τους γενετικούς ελέγχους, οι έλεγχοι περιορίζονταν στην εξέταση από έναν γιατρό. Η εξέταση απέδειξε ότι η Στίβενς ήταν γυναίκα.

Η Βαλασίεβιτς συνέχισε την αθλητική σταδιοδρομία της στις ΗΠΑ στη διάρκεια του πολέμου, και τελικά πήρε την αμερικανική υπηκοότητα το 1947, μετά από την κατάληψη της πατρίδας της, της Πολωνίας, από τους κομμουνιστές. Τον ίδιο χρόνο παντρεύτηκε τον πυγμάχο Νιλ Ολσον, αλλά ο γάμος ήταν σύντομος. Διατήρησε όμως το όνομα Στέλλα Γουόλς Ολσον μέχρι το θάνατό της. Κέρδισε τον τελευταίο τίτλο της στις ΗΠΑ το 1951, σε ηλικία 40 ετών. Αφού αποσύρθηκε από τους στίβους, συνέχισε τη δραστηριότητά της στην κοινότητα των εκπατρισμένων Πολωνών, οργανώνοντας αθλητικές συναντήσεις και προωθώντας νέους αθλητές.

Το 1980, σε ηλικία 69 ετών, η Βαλασίεβιτς βρέθηκε σε διασταυρούμενα πυρά σε μια ένοπλη ληστεία στο Κλήβελαντ και σκοτώθηκε. Η νεκροψία έδειξε ότι διέθετε και ανδρικά και γυναικεία χαρακτηριστικά, αλλά και χρωμοσώματα ΧΥ και ΧΧ. Ηταν αυτό που σήμερα αποκαλούμε «ερμαφρόδιτη», δηλαδή και άνδρας και γυναίκα. Κοινωνικά η Στέλλα είχε ανατραφεί ως κορίτσι και θεωρούσε τον εαυτό της γυναίκα. Σύμφωνα όμως με τους σημερινούς Ολυμπιακούς κανονισμούς, δεν θα της επιτρεπόταν να αγωνιστεί ως γυναίκα.

(Πηγή: ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΑΠΑΤΕΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, Eric Chaline, Εκδ. Κλειδάριθμος)