Σε όλη την ιστορία, οι γυναίκες έχουν αντιμετωπίσει εμπόδια στην εκπαίδευση, την άσκηση και την αναγνώριση της δουλειάς τους. Ωστόσο από την αρχαιότητα πολλές γυναίκες υπήρξαν καταξιωμένες καλλιτέχνιδες που δεν γνωρίζουμε τα ονόματά τους και είναι καιρός να μάθουμε κάποια από αυτά.

Οι αρχαίες αναφορές από Όμηρο, Κικέρωνα, και Βιργίλιο περιγράφουν τους ρόλους των γυναικών στην ποίηση, τη ζωγραφική, τη γλυπτική, τη μουσική και άλλες καλλιτεχνικές δραστηριότητες, κατονομάζοντας  όμως ελάχιστες από τις δημιουργούς.

Επίσημα αναφερόμενες καλλιτέχνιδες, εμφανίζονται από τον 7ο π.Χ. αιώνα στην αρχαία Ελλάδα σύμφωνα με τη Φυσική Ιστορία του Πλίνιου του πρεσβύτερου, χάρη στον οποίο μερικά ονόματά τους έχουν φτάσει ως  τις μέρες μας. Ο Πτολεμαίος Χέννος και ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς καταγράφουν επίσης ονόματα   γυναικών που ξεχώρισαν στην τέχνη.

Ο  Πλίνιος στο βιβλίο “Περί της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής”, καταγράφει μια κορινθιακή παράδοση που αποδίδει την εφεύρεση μιας πρωτότυπης μεθόδου σχεδίου  σε μια γυναίκα.

Κόρα

Η Κόρα (7ος π.Χ) ήταν κόρη και βοηθός του αγγειοπλάστη Βουτάδη που ερωτεύτηκε ένα νέο που ετοιμαζόταν να φύγει μακριά. Την τελευταία νύχτα πριν χωρίσουν, η κοπέλα είχε την ιδέα να κρατήσει ένα πορτραίτο του αγαπημένου της, το οποίο ζωγράφισε με ένα κομμάτι ξερού πηλού πάνω στον ίσκιο που έκανε το προφίλ του στον τοίχο. Ο πατέρας της βλέποντας την ανακάλυψη, γέμισε με πηλό τη μορφή δημιουργώντας ένα ανάγλυφο πορτραίτο από το αρχικό σχήμα.

Τιμαρέτη

Κόρη του αθηναίου ζωγράφου Μίκωνα, έζησε κατά τον 5ο αιώνα π.Χ.  Η Τιμαρέτη -σύμφωνα με τον Πλίνιο- απέρριψε τα καθήκοντα και τον παραδοσιακό ρόλο  των γυναικών της εποχής της και άσκησε την τέχνη του πατέρα της.  Κατά την διάρκεια της βασιλείας του Αρχέλαου του 1ου του Μακεδόνα, 413 -399 π.Χ., έγινε γνωστή για μια θαυμάσια ζωγραφική αναπαράσταση της θεάς Αρτέμιδος που φυλασσόταν στην Έφεσο, όπου υπήρχε ιδιαίτερη  λατρεία για τη θεά και παρέμεινε εκεί για πολλά χρόνια.

Έλενα της Αιγύπτου.

Η Έλενα (330 π.Χ.)  υπήρξε ζωγράφος που έζησε στην Αίγυπτο τον 4ο αιώνα π.Χ. και έμαθε ζωγραφική από τον πατέρα της Τίμωνα. Ο Πτολεμαίος Χέννος της αποδίδει το έργο “Μάχη της Ισσού” που παριστάνει τη νίκη του Μεγάλου Αλεξάνδρου επί του Δαρείου του Γ’. Σύμφωνα με τον Πτολεμαίο, υπήρχε ένα αντίγραφο του έργου σε μωσαϊκό. Η γνωστή μωσαϊκή αναπαραγωγή της “Μάχης της Ισσού” που βρέθηκε στην Πομπηία θα μπορούσε να είναι αντίγραφο του έργου της Έλενας. Ωστόσο, το έργο αποδίδεται και στον Φιλόξενο από την Ερέτρια.

Αναξάνδρα

Η Αναχάνδρα ή Αναξάνδρα, ήταν  σπουδαία  Συκιωνία ζωγράφος. Την αναφέρει ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, ο θεολόγος του 2ου μ.Χ. αιώνα, σ’ ένα κείμενό του με τίτλο « Οι γυναίκες είναι άτομα εξίσου ικανά για την τελειότητα με τους άντρες». Η Αναξάνδρα έζησε τον 3ο αιώνα π.Χ. και ήταν κόρη και μαθήτρια του Νεάλκη, ο οποίος ήταν σπουδαίος ζωγράφος μυθολογικών θεμάτων.

Το όνομά της δόθηκε από τη Διεθνή αστρονομική ένωση το 1994 σε έναν μεγάλο κρατήρα της Αφροδίτης διαμέτρου 20 km, για να τιμήσει την μνήμη της καλλιτέχνιδας.

Λάϊα από την Κύζικο

Η Λάϊα ή Λάλα ήταν ζωγράφος και γλύπτρια, ελληνικής καταγωγής που έζησε στη Ρώμη γύρω στον 1ο αιώνα π.Χ.  Ζωγράφιζε κυρίως γυναικεία πορτραίτα, από τα οποία ξεχωρίζουν ένα πορτραίτο ηλικιωμένης στη Νάπολη και μια αυτοπροσωπογραφία (ασυνήθιστο για την εποχή) που έκανε με τη βοήθεια ενός καθρέπτη! Ο Πλίνιος μας λέει για αυτήν: “Κανείς δεν είχε πιο γρήγορο χέρι στη ζωγραφική και το καλλιτεχνικό της ταλέντο ήταν τέτοιο που οι τιμές των έργων της ξεπερνούσαν κατά πολύ αυτές των συγχρόνων της”.

Επίσης  ασχολήθηκε με την μικροτεχνική και έγινε διάσημη στη Ρώμη για την κατασκευή υπέροχων προτομών από ελεφαντόδοντο. Λέγεται ότι δεν παντρεύτηκε ποτέ λόγω της  αφοσίωσής της στην τέχνη.

Προς τιμήν της, οι Ρωμαίοι ανήγειραν άγαλμα.

Ειρήνη

Η Ειρήνη για την οποία μας πληροφορεί ο Πλίνιος πως ήταν κόρη  του ζωγράφου Κρατίνου, μαθήτευσε δίπλα στον πατέρα της και ζωγράφισε μεταξύ άλλων την περίφημη εικόνα ενός κοριτσιού, που βρισκόταν στην Ελευσίνα.

Καλυψώ

Η Καλυψώ ήταν γνωστή ζωγράφος καθημερινών σκηνών: έργα της είναι ένα πορτραίτο του Θεόδωρου του ταχυδακτυλουργού και ένας πίνακας της χορεύτριας Αλκισθένης.

Επίσης το ζωγραφικό της έργο «Μητέρα που επιβλέπει την τουαλέτα της κόρης της» ανακτήθηκε από τα ερείπια της Πομπηίας.

Αρισταρέτη

Κόρη και μαθήτρια του Νεάρχου  που όπως αναφέρει ο Πλίνιος, τα ζωγραφικά της έργα ήταν εξίσου ονομαστά όσο και του Απελή  και η οποία είχε ζωγραφίσει τον Ασκληπιό.

Ολυμπία

Η Ολυμπία ήταν ζωγράφος αλλά δεν έχουμε πληροφορίες για τα έργα της. Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι δίδασκε και είχε μαθητή τον Αυτόβουλο.

Η Κυρήνη, της οποίας ένας ζωγραφικός πίνακας διεσώθη στην Προσπερίνα.

Η Λαμία, η γνωστή αθηναία εταίρα, αγαπημένη του Δημήτριου του Πολιορκητή, η οποία ίδρυσε στη Σικυώνα την πρώτη Πινακοθήκη στον κόσμο.

 

Μ.Χ. Αναγνωστοπούλου

Πηγές: https://www.olympia.gr, Greektoys.org