Η Τρότατου Σαλέρνο (Trotaή Trocta, 11ος-12ος αιώνας)ήταν μεσαιωνική γιατρός, χειρουργός, γυναικολόγος, ιατρικός συγγραφέας και καθηγήτρια ιατρικής (magistramedicinae) στην Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο, τη μοναδική σχολή στην Ευρώπη που δεχόταν γυναίκες ως μαθήτριες αλλά και ως καθηγήτριες. Είναι ίσωςη πιο γνωστή από τις λεγόμενες Γυναίκες του Σαλέρνο.

ΗΤρότα με την σύγχρονή της Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν θεωρούνται οι μοναδικές γυναίκες που συνέγραψαν ιατρικά εγχειρίδια κατά τον Μεσαίωνα. Το έργο της Τρόταχρησιμοποιείτο ως το βασικό γυναικολογικό εγχειρίδιο στη Δυτική Ευρώπη μέχρι περίπου τον 17ο αιώνα. Η Τρότα θεωρείται η δεύτερη γυναικολόγος του κόσμου-μετά την Αγνοδίκη της Αρχαίας Ελλάδας που έζησε τον 4οπ.Χ. αι.-αν και είχε σφαιρικές ιατρικές γνώσεις και θεράπευε γυναίκες και άνδρες.

Δίδασκε στην Ιατρική Σχολή του Σαλέρνο και διατηρούσε ιδιωτική κλινική με μεγάλη φήμη. Δίδασκε τα τρία είδη ασθενειών: κληρονομικές, μεταδοτικές και αυτοπαραγόμενεςενώ η ιατρική της περιλάμβανε τη χρήση εργαλείων και τεχνικών όπως ανάλυση ούρων, εξέταση σφυγμού και εκτίμηση του χρώματος του δέρματος. Η Τρότα δίδασκε τους μαθητές της να ακούν τους ασθενείς και να κάνουν ερωτήσεις σχετικά με τα συμπτώματά τους. Οι μαθητές της μπορούσαν να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ τύφου και ελονοσίας, να υπολογίζουν τη θερμοκρασία του σώματος, να κάνουν εκτιμήσεις σχετικά με τον χρόνο ανάρρωσης και να αντιμετωπίζουν σύνθετα τραύματα με αρκετή επιτυχία.

Η Τρότα πίστευε πως τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες μπορεί να υποφέρουν από ασθένειες ή ανεπάρκειες που προκαλούσαν προβλήματα γονιμότητας. Αυτή η άποψη ήταν εξαιρετικά επαναστατική για την εποχή της γιατί κανείς δεν είχε υπονοήσει ποτέ μέχρι τότε ότι η υπογονιμότητα μπορεί να οφειλόταν σε κάποια ανεπάρκεια του άνδρα. Επίσης, είχε αναπτύξει διάφορα οπιούχα αναισθητικά με σκοπό την ανακούφιση των γυναικών από τους πόνους του τοκετού καθώς δεν συμμεριζόταν την ως τότε επικρατούσα άποψη ότι οι γυναίκες όφειλαν να υποφέρουν κατά τον τοκετό ως τιμωρία για το προπατορικό αμάρτημα.Αυτά τα οπιούχα σκευάσματα σταδιακά άρχισαν να χρησιμοποιούνται και για την αντιμετώπιση των μετεγχειρητικών πόνων από άλλους γιατρούς με αποτέλεσμα να ξεκινήσει έτσι η διαδικασία ανακάλυψης των αναισθητικών.

Σήμερα γνωρίζουμε δύο έργα της. Το πρώτο είναι η «Πρακτική», ένα εγχειρίδιο γενικής ιατρικής που αποκαλύπτει την ευρύτητα των γνώσεων της Τρότας που κυμαίνονται από την γυναικολογία μέχρι τις ασθένειες των ματιών και τα στομαχικά προβλήματα. Περιλαμβάνει 71 διαφορετικές θεραπείες για καρκίνο, φρενίτιδα, διαστρέμματα, υπερβολική εφίδρωση, δαγκώματα φιδιών, πονόδοντο, προβλήματα στη σπλήνα, αιμορροΐδες, πυρετό, γυναικολογικά και μαιευτικά προβλήματα, αισθητικά προβλήματα, ψείρες, εγκαύματα και πολλά άλλα. Το δεύτερο έργο της είναι οι «Θεραπείες για Γυναίκες»που ασχολείται καθαρά με γυναικολογικά θέματα. Σε αυτό το βιβλίο η Τρότα ανέφερε πως ασχολήθηκε με την ιατρική βλέποντας πόσο υπέφεραν οι γυναίκες που συχνά ντρέπονταν να απευθυνθούν σε άνδρες γιατρούς.

Μέχρι το τέλος του 12ου αιώνα οι «Θεραπείες για Γυναίκες» είχαν συμπεριληφθεί με άλλα δύο ιατρικά κείμενα (το «Ασθένειες Γυναικών» και το «Γυναικεία καλλυντικά») που έγραψαν άντρες σε ένα έργο το οποίο πήρε συλλογικά το όνομα «Τροτούλα» (ή «Τρότουλα») που σήμαινε «μικρή Τρότα» ή «συνοπτική Τρότα» το οποίο κυκλοφόρησε σε όλη την Δυτική Ευρώπη και έγινε το πιο δημοφιλές γυναικολογικό έργο επί τέσσερις αιώνες και θεωρείτο ισάξιο των έργων αυθεντιών όπως ο Αριστοτέλης, ο Αβικέννας και ο Αλβέρτος Μάγνος. Το γεγονός ότι η συλλογή αυτή έργων πήρε το όνομα της Τρότα παρά το γεγονός ότι περιείχε έργα και άλλων συγγραφέων αποκαλύπτει από τη μία την ιατρική φήμη της Τρότα αλλά και τη γενικευμένη άποψη της εποχής ότι οι γυναίκες αποτελούσαν αυθεντία σε ζητήματα γυναικολογίας καθώς κατείχαν «γυναικεία μυστικά» που οι άντρες δε γνώριζαν. Πολύ σύντομα το όνομα «Τροτούλα» θεωρήθηκε ότι ήταν το όνομα της συγγραφέα και έτσι οι λόγιοι (και αργότερα οι ιστορικοί) άρχισαν να μιλάνε για την γιατρό Τροτούλα από το Σαλέρνο.

Αμφισβητήσεις σχετικά με το φύλο της και το έργο της: Αν και η Τρότα είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη ως γιατρός, όταν ο Σώσερ συμπεριέλαβε τόσο εκείνη όσο και την Ελοΐζα στο έργο του «Ιστορίες του Καντέρμπερι» οι δύο γυναίκες άρχισαν να αποκτούν αρνητική φήμη ως παραδείγματα πονηρών και ανήθικων γυναικών.

Σταδιακά από τον 13ο αιώνα και μετά οι άνδρες γιατροί άρχισαν να εκτοπίζουν τις γυναίκες από το ιατρικό επάγγελμα καθώς άρχισαν να μπαίνουν περιορισμοί στην άσκησή του και να απαιτείται άδεια και πανεπιστημιακή μόρφωση στα οποία οι γυναίκες δεν είχαν πρόσβαση.Με τον τρόπο αυτό η «γυναικεία αυθεντία» στα ιατρικά θέματα άρχισε να φθίνει και ο άνδρας γιατρός άρχισε να θεωρείται πιο μορφωμένος και πιο σωστά καταρτισμένος ακόμα και στα ζητήματα γυναικολογίας. Η «φιλοσοφική ιατρική» των εξολοκλήρου ανδρικών πανεπιστημίων επικράτησε έναντι της «εμπειρικής ιατρικής» των γυναικών που αντιπροσώπευε η Τρότα. Γυναίκες όπως η Περέττα και η ΖακλίνΦελισί βρέθηκαν αντιμέτωπες με τον νόμο και το ιατρικό και Εκκλησιαστικό κατεστημένο καθώς επιχειρούσαν να ασκήσουν την ιατρική. Μέχρι τον 16ο αιώνα οι λόγιοι είχαν αρχίσει να αμφισβητούν ότι η Τροτούλα υπήρξε ποτέ και να αποδίδουν το έργο της σε κάποιον άντρα ονόματι Τρότος ή Έρος που υποτίθεται ότι έζησε κατά την αρχαιότητα. Τέτοιου είδους αμφισβητήσεις του έργου αλλά και του φύλου πολλών γυναικών που ξεχώρισαν στην ιστορία δεν ήταν κάτι ασυνήθιστο και συνέβησαν πολλές φορές και συμβαίνουν ακόμα και σήμερα.

Αν και η θεωρία περί της αρχαίας προέλευσης της «Τροτούλας» εν τέλει εγκαταλείφθηκε, η αμφισβήτηση του φύλου της ή ακόμα και της ιστορικής της ύπαρξης παρέμεινε μέχρι τον 20ο αιώνα. Κάποιοι είπαν πως το όνομα Τρότα ήταν απλά ένα πορνογραφικό αστείο καθώς άρχισαν να το συνδέουν με την λέξη «πόρνη» (trot), ιδιαίτερα από την στιγμή που για πολλούς κατά τον Μεσαίωνα ένα γυναικολογικό κείμενο ήταν συνώνυμο με την πορνογραφία. Τη δεκαετία του ‘80 όμως ανακαλύφθηκε το πρωτότυπο κείμενο της «Πρακτικής» ενώ την δεκαετία του ‘90 επιβεβαιώθηκε ότι η Τρότα ήταν η συγγραφέας των «Θεραπειών για Γυναίκες».

Η Τρότα, όπως και πολλές από τις «Γυναίκες του Σαλέρνο», ήταν πρωτοπόρος στην γυναικολογία και την ιατρική.Η Τρότα αναφέρεται ως «Τροτούλα» στο έργο τέχνης της Τζούντι Σικάγο «Το Δείπνο».

Πηγές: Βικιπαίδεια,Peri-grafis.netwww.bios.niu.edu.
Μ. Χ. Αναγνωστοπούλου