Αφού ο Φιντέλ Κάστρο χαλάρωσε τις πολιτικές μετανάστευσης, περίπου 125.000 Κουβανοί αποβιβάστηκαν στις ακτές των ΗΠΑ σε διάστημα πέντε μηνών.

Το Mariel Boatlift του 1980 ήταν μια μαζική μετανάστευση Κουβανών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αιτία της εξόδου ήταν η στάσιμη οικονομία που είχε αποδυναμωθεί κάτω από το εμπορικό εμπάργκο των ΗΠΑ και ο εκνευρισμός του κουβανού προέδρου Φιντέλ Κάστρο με τη διαφωνία.

«Αυτοί που δεν έχουν επαναστατικά γονίδια, αυτοί που δεν έχουν επαναστατικό αίμα… δεν τους θέλουμε, δεν τους χρειαζόμαστε», δήλωσε ο Κάστρο σε ομιλία του την 1η Μαΐου 1980. Σε μια στάση που ανέτρεψε την πολιτική κλειστής μετανάστευσης του κομμουνιστικού καθεστώτος, ο Κάστρο είπε στους Κουβανούς που ήθελαν να φύγουν από την Κούβα να φύγουν και κατεύθυνε τους επίδοξους μετανάστες να πάνε στο λιμάνι του Μαριέλ.

Περίπου 125.000 Κουβανοί ακολούθησαν τα λόγια του Κάστρο και επιβιβάστηκαν σε αλιευτικά και γαριδοφόρα σκάφη, διέσχισαν τα ύπουλα στενά της Φλόριντα και έφτασαν στις ακτές των ΗΠΑ. Η άφιξή τους -στη διάρκεια πέντε μηνών- τροφοδότησε τις Ηνωμένες Πολιτείες με μια δυναμική ομάδα νέων μεταναστών και σήμανε συναγερμό για τις πιέσεις στις εγκαταστάσεις επανεγκατάστασης και την αμερικανική οικονομία.

Υπό τον Ψυχρό Πόλεμο: Ευάλωτη η κουβανική οικονομία

Το αιφνιδιαστικό άνοιγμα των συνόρων της χώρας του από τον Κάστρο ήρθε μετά από μια σειρά γεγονότων που καταδεικνύουν την επιθυμία των κουβανών αντιφρονούντων να εγκαταλείψουν τη χώρα. Καθώς άλλες παγκόσμιες δυνάμεις συμμάχησαν με τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν Ψυχρό Πόλεμο εναντίον της Κούβας, το εξωτερικό εμπόριο του νησιού ακρωτηριάστηκε. Η Κούβα αντιμετώπιζε μια οικονομική κρίση που προκλήθηκε από την πίεση του εμπορικού εμπάργκο των ΗΠΑ που ξεκίνησε το 1962 και από την αργή διάλυση του κύριου εμπορικού της στηρίγματος, της Σοβιετικής Ενωσης.

Οι Κουβανοί -ακόμη και εκείνοι που αρχικά είχαν υποστηρίξει την Κουβανική Επανάσταση του 1959- άρχισαν να χάνουν την πίστη τους στο έθνος. Οι προσπάθειες ασύλου ξεκίνησαν στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και συνεχίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 1980 με απόπειρες βίαιης εισόδου τόσο στις πρεσβείες της Βενεζουέλας όσο και του Περού κατά μήκος του Embassy Row της Αβάνας.

Στις 13 Μαΐου 1979, μια ομάδα Κουβανών έριξε ένα λεωφορείο στην πρεσβεία της Βενεζουέλας προκειμένου να ζητήσει άσυλο. Αργότερα το ίδιο έτος, στις 11 Ιουνίου, η Εθνική Επαναστατική Αστυνομία της Κούβας (Policía Nacional Revolucionaria, PNR) άνοιξε πυρ εναντίον μιας ομάδας Κουβανών που προσπαθούσαν να εισέλθουν με τη βία στην πρεσβεία της Βενεζουέλας. Και στις 16 Ιουλίου 1979, δύο Κουβανοί ζήτησαν άσυλο στην πρεσβεία της Βενεζουέλας. Την επόμενη χρονιά, την 1η Απριλίου 1980, έξι Κουβανοί αντιφρονούντες που ζητούσαν πολιτικό άσυλο εμβόλισαν ένα λεωφορείο στον περιμετρικό φράχτη της πρεσβείας της Αβάνας, της Κούβας στο Περού.

Οι αξιωματικοί του PNR της Κούβας πυροβόλησαν με υποπολυβόλα κατά του λεωφορείου με τους αντιφρονούντες που κατευθύνθηκε με ορμή προς την πρεσβεία του Περού. Ομως μία από αυτές τις σφαίρες εξοστρακίστηκε από το λεωφορείο και σκότωσε τον αστυνομικό της PNR Pedro Ortiz Cabrera. Ο Φιντέλ Κάστρο ήθελε η πρεσβεία του Περού να παραδώσει τα άτομα που είχαν επιτάξει το λεωφορείο, ώστε να δικαστούν για τον θάνατο του Ortiz Cabrera. Ομως οι αξιωματούχοι της πρεσβείας αρνήθηκαν αυτό το αίτημα και χορήγησαν άσυλο στους αντιφρονούντες. Απογοητευμένος από αυτή την αντίδραση, ο Κάστρο απέσυρε όλους τους PNR που φρουρούσαν τις διεθνείς πρεσβείες στην Κούβα.

«Λόγω του θλιβερού θανάτου ενός φρουρού στην πρεσβεία του Περού και της ανεκτικής στάσης της περουβιανής κυβέρνησης απέναντι σε τέτοιους εγκληματίες», ανέφερε επίσημη ανακοίνωση της κουβανικής κυβέρνησης στις 4 Απριλίου 1980, «η κυβέρνηση της Κούβας αποφάσισε να αποσύρει τους φρουρούς από τη διπλωματική αποστολή του Περού. Στο εξής, οι υπάλληλοι της πρεσβείας θα είναι αποκλειστικά υπεύθυνοι για ό,τι συμβαίνει στην πρεσβεία τους. Δεν μπορούμε να παρέχουμε προστασία σε πρεσβείες που δεν συνεργάζονται με την προστασία αυτή».

Με την απόσυρση των φρουρών του PNR, ακόμη περισσότεροι Κουβανοί εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία να αφήσουν πίσω τους τα οικονομικά προβλήματα του νησιού. Περίπου 10.000 από τους πολιτικούς αντιφρονούντες της Κούβας άρχισαν να συνωστίζονται στις εγκαταστάσεις των πρεσβειών σε όλη την κουβανική πρωτεύουσα.

Ο Κάστρο ανοίγει τα σύνορα στο λιμάνι του Μαριέλ

Ηταν τότε, την 1η Μαΐου 1980, όταν ο Κάστρο ανακοίνωσε ότι το λιμάνι του Μαριέλ -το πλησιέστερο λιμάνι στις αμερικανικές ακτές- θα ήταν ανοιχτό για τους επόμενους έξι μήνες σε κάθε Κουβανό που επιθυμούσε να φύγει -αν μπορούσε να βρει μεταφορικό μέσο από το νησί. Ο Κάστρο απέρριψε τους αντιφρονούντες ως παράσιτα που ζούσαν από την Επανάσταση. Αν ήθελαν να φύγουν, ανακοίνωσε, θα έπρεπε να φύγουν.

Στην «Granma», την επίσημη εφημερίδα της Κουβανικής Επανάστασης, οι αντιφρονούντες θεωρήθηκαν «εγκληματίες, λούμπεν προλεταριάτες, αντικοινωνιστές, αλήτες και παράσιτα». Και τα πολιτικά μέλη των Επιτροπών για την Υπεράσπιση της Επανάστασης (Comités de Defensa de la Revolución) της Κούβας προέβησαν σε «πράξεις αποκήρυξης» διαδηλώνοντας μπροστά από τις πρεσβείες και φωνάζοντας: «Πρέπει να φύγουν! Πρέπει να φύγουν!».

Οι εξόριστοι Κουβανοί στις Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν έναν στολίσκο 1.700 σκαφών από βιαστικά νοικιασμένα γαριδοφόρακαι αλιευτικά σκάφη για να παραλάβουν τους συγγενείς τους. Οταν όμως οι βάρκες αυτές έφτασαν στο Μαριέλ, αναγκάστηκαν να πάρουν τους συγγενείς των εξόριστων καθώς και άλλους αιτούντες άσυλο.

Ο πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ δέχεται πολιτικές πιέσεις

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ είχε υποσχεθεί ότι οι Κουβανοί του Μαριέλ θα γίνουν δεκτοί «με ανοιχτές αγκάλες» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Ιούνιο του 1980, θέσπισε το Πρόγραμμα Εισαγωγής Κουβανών και Αϊτινών (CHEP), το οποίο παρείχε προσωρινό καθεστώς και πρόσβαση σε διαδικασίες ασύλου και κοινοτική βοήθεια τόσο στους Κουβανούς όσο και σε χιλιάδες Αϊτινούς που κατέφευγαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ΗΠΑ είχαν μια μακρά ιστορία υποδοχής των αντιφρονούντων της Κουβανικής Επανάστασης και ο Κάρτερ προσφέρθηκε αρχικά να χορηγήσει άσυλο στις ΗΠΑ σε 3.500 άτομα στο πλαίσιο του νόμου περί προσφύγων του 1980.

Ο Κάστρο, εκμεταλλευόμενος την πολιτική ανοικτών θυρών του Κάρτερ, απέλασε με τη βία καταδικασμένους εγκληματίες, ασθενείς ψυχιατρείων, LGTBQ άτομα και πόρνες – ανθρώπους που ο Κάστρο χαρακτήρισε ωμά ως «escoria» (σκουπίδια). Συνολικά, περίπου 125.000 Κουβανοί εγκατέλειψαν το νησί κατά τη διάρκεια της μεταφοράς του Mariel Boatlift: έως και 20.000 είχαν ποινικό μητρώο και χιλιάδες είχαν εκτίσει ποινή σε ψυχιατρικά ιδρύματα.

Σε διάστημα πέντε μηνών, 125.266 κουβανοί εξόριστοι του Μαριέλ έφτασαν στη Φλόριντα στη μεγαλύτερη μεμονωμένη μετανάστευση Κουβανών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τον Οκτώβριο του 1980, η κυβέρνηση Κάρτερ διαπραγματεύτηκε με την κουβανική κυβέρνηση τον τερματισμό των μετακινήσεων με βάρκες. Ομως ο τεράστιος αριθμός των αφίξεων προσφύγων και οι δυσκολίες της κυβέρνησης να τους διαχειριστεί οδήγησαν τους πολιτικούς αντιπάλους να ισχυριστούν ότι η κυβέρνηση Κάρτερ ήταν απροετοίμαστη να διαχειριστεί την εισροή.

Οι «Marielitos» αντιπροσώπευαν νέα είδη Κουβανοαμερικανών

Οι αφικνούμενοι πρόσφυγες αντιμετώπισαν έλλειψη υποστήριξης από τη νέα χώρα υποδοχής τους. Η Amalia Dache, επίκουρη καθηγήτρια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στο Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, λέει ότι οι λεγόμενοι «Marielito» πρόσφυγες έλαβαν λιγότερο χρόνο για να είναι σε καθεστώς προσφυγικής βοήθειας και τους δόθηκε λιγότερη απασχόληση, εκπαίδευση και ομοσπονδιακή βοήθεια από ό,τι στους προηγούμενους κουβανούς εξόριστους.

«Οι Marielito διαφοροποιούνταν από τους άλλους Κουβανούς σε διάφορες πτυχές: είχαν πιο σκούρο δέρμα και υπήρχε επίσης ένα μέρος της κοινότητας που ήταν ομοφυλόφιλο – εκείνη την εποχή, ήταν η δεκαετία του 1980, υπήρχε ακόμη ένα τεράστιο στίγμα στην Κούβα για την ομοφυλοφιλία. Ετσι, αυτό το μέρος των Marielitos προκάλεσε στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης να τους βλέπουν ως αυτή τη σκοτεινή ομάδα, με διάφορες έννοιες, όπως με τη σεξουαλικότητα, τη φυλή, την ποινικοποίηση – σκεφτείτε το «Σημαδεμένο πρόσωπο» – αυτά είναι τα είδη των αρνητικών χαρακτηριστικών που επέλεγαν να χρησιμοποιήσουν για να κατηγοριοποιήσουν τους Marielitos».

Οι «Marielitos» αλλάζουν την εικόνα της κουβανικής μετανάστευσης

Οι Αφροκουβανοί, η εργατική τάξη, οι ΛΟΑΤΚΙ, οι πρώην φυλακισμένοι και οι πρώην ασθενείς ψυχιατρικών ιδρυμάτων που συμμετείχαν όλοι στη «Mariel Boatlift» μεταμόρφωσαν την εικόνα της κουβανικής μετανάστευσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ήδη εδραιωμένη κουβανοαμερικανική κοινότητα του Μαϊάμι της Φλόριντα έπρεπε να βρει έναν τρόπο να ενσωματώσει στις τάξεις της τους Marielitos και αργότερα τους περισσότερους από 35.000 Κουβανούς Balsero που μετανάστευσαν το 1994 (πολλοί με αυτοσχέδιες σχεδίες).

Τελικά, οι Κουβανοαμερικανοί που μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά τη διάρκεια του Mariel Boatlift και αργότερα σμίλεψαν μια ευρύτερη κατανόηση της Κούβας, του λαού της και της πολιτικής των νησιών. Στο ντοκιμαντέρ «In Their Own Words» (Με τα δικά τους λόγια) της Υπηρεσίας Πληροφοριών των ΗΠΑ το 1980, οι κουβανοί πρόσφυγες μίλησαν για την επιβίωσή τους από το Mariel Boatlift.

Μεταξύ αυτών που πήραν συνέντευξη ήταν και ο μυθιστοριογράφος Reynaldo Arenas, ο οποίος περιέγραψε την εμπειρία του από την αναχώρηση από την Κούβα για τη νέα του πατρίδα.

«Στην πραγματικότητα, αυτό που αισθάνομαι δεν είναι σε καμία περίπτωση μια νίκη, σαν να φτάνουμε με μεγάλη ευτυχία. Μπορώ όμως να πω ότι αισθάνομαι γαλήνη. Τα κατάφερα και είμαι ζωντανός», δήλωσε. «Είναι το ίδιο συναίσθημα που νιώθεις όταν καίγεται το σπίτι σου. Γλίτωσες… αλλά και πάλι, το σπίτι κάηκε…».