Ο πρώιμος Μεσαίωνας, με αναμενόμενο μέσο όρο ζωής 30-35 χρόνια, δεν ήταν και τόσο ευχάριστη εποχή για να ζει κανείς. Μετά από τη σχετική ασφάλεια της Αρχαιότητας, οι άνθρωποι είχαν πέσει πάλι στη φτώχεια, την αγραμματοσύνη και την εξαθλίωση και πολύς κόσμος πέθαινε από επιδημίες, λιμούς και πολέμους. Η ζωή των γυναικών ήταν πολύ χειρότερη από των ανδρών, γιατί έπαιρναν σχεδόν μηδενική μόρφωση και ήταν φυλακισμένες στο ίδιο τους το σπίτι.

Πολλές γυναίκες στον Μεσαίωνα έκοψαν τα μαλλιά τους και φόρεσαν ανδρικά ρούχα, μπήκαν στον κόσμο των ανδρών ως στρατιώτες, ή έμποροι. Η επιλογή εκκλησιαστικής σταδιοδρομίας ήταν πολύ πιο εύκολη, αλλά, αν γίνονταν αντιληπτές, η ποινή ήταν θάνατος. Ιστορία πάντως σαν αυτή, με τη γυναίκα που έγινε Πάπας, είναι μοναδική.

Η πρώτη έκδοση της Πάπισσας Ιωάννας, γράφηκε από τον Δομινικανό μοναχό Ιωάννη του Μαγύ. Αυτός τοποθετεί την Ιωάννα στο τέλος του 11ου αιώνα, αλλά δίνει πολύ λίγες λεπτομέρειες για τη ζωή της. Σημειώνει πως μετά από την εκτέλεσή της από τα χέρια του έξαλλου πλήθους των Ρωμαίων, που είχε γίνει μάρτυρας της ποντιφικής γέννησης του παιδιού της, θάφτηκε στο σημείο που πέθανε. Εκεί τοποθετήθηκε, κατά τον ντε Μαγύ και επιγραφή που έλεγε: «Πέτρο, πατέρα των πατέρων, αποκάλυψε τη γέννηση του παιδιού της πάπισσας».

Μια πληρέστερη βιογραφία δίνει ο χρονικογράφος Μαρτίνος του Τροπάου. Σ’ αυτή την έκδοση, η Ιωάννα γεννήθηκε στη γερμανική πόλη Μάιντς, ταξίδεψε, μεταμφιεσμένη σε άντρα, στην Αθήνα, όπου σπούδασε τέχνες και επιστήμες, ξεπερνώντας τους συγχρόνους της άντρες. Πήγε στην Ιταλία, όπου δίδαξε στις πιο φημισμένες ακαδημίες της Ρώμης. Εκείνη την εποχή, οι καθηγητές των Ακαδημιών ήταν επίσης χειροτονημένοι ιερείς. Εργάστηκε στην Παπική αυλή και η φήμη της ως διανοούμενου ήταν τέτοια που εκλέχθηκε Πάπας μετά τον θάνατο του Λέοντα του IV. Στον Παπικό θρόνο έφερε το όνομα Ιωάννης ο VIII. Δύο χρόνια από την αρχή της Παπικής της θητείας, η Ιωάννα, καθώς ίππευε σε μια πομπή από τη Βασιλική του Αγίου Πέτρου προς τον Ναό του Λατεράνο, την έπιασαν οι ωδίνες του τοκετού και γέννησε σε πλήρη θέα του κόσμου, μεταξύ του Ναού του Αγίου Κλημεντίου και του Κολοσσαίου. Εκεί φονεύεται από το έξαλλο πλήθος και θάβεται επί τόπου.

Σε μια δεύτερη καταγραφή, επιζεί και αυτή και το παιδί της, καθαιρείται αμέσως και αποσύρεται σε ένα μοναστήρι, για πολλά χρόνια, ώστε να εξιλεωθεί για τις αμαρτίες της. Ο γιος της γίνεται επίσκοπος στο λιμάνι της Οστιας, κοντά στη Ρώμη. Οταν η μητέρα του πεθαίνει, φροντίζει να ταφεί στον καθεδρικό ναό και ο τάφος της μετατρέπεται σε ιερό τόπο, όπου συμβαίνουν θαύματα.

Η ιστορία της Ιωάννας εξελίχθηκε και κατέληξε μαζί με άλλες ιστορίες της Εκκλησίας και του Παπισμού, γραμμένες από εντεταλμένους από το Βατικανό.

Ενα χρονικό του 15ου αιώνα, δίνει το όνομά της ως Αγνή, και εξηγεί ότι τα λείψανά της ενταφιάσθηκαν στη Βασιλική του Αγίου Πέτρου.

Η Πάπισσα Ιωάννα εμφανίζεται σε πολλά μυθιστορήματα του Μεσαίωνα, και μια μορφή που της μοιάζει, διακοσμεί την πρόσοψη του Καθεδρικού της Σιένας.

Για αρκετούς αιώνες η ίδια η Εκκλησία παραδεχόταν ως αληθινή την ιστορία της Πάπισσας. Οι εχθροί της, αιρετικοί και μεταρρυθμιστές, χρησιμοποίησαν την ιστορία για να μειώσουν το κύρος του Παπισμού και να αποδυναμώσουν τους ισχυρισμούς του περί αλάθητου και υπεροχής. Το 1601, ο Πάπας Κλημέντιος ο VIII (1592-1605) δήλωσε ότι η ιστορία ανήκε στις απόκρυφες. Διέταξε η εικόνα της Πάπισσας Ιωάννας στον Καθεδρικό της Σιένας να αντικατασταθεί από την εικόνα του γνήσιου πάπα Ζαχαρία (741-752).

Πάντως η ιστορία της Πάπισσας Ιωάννας εξακολουθεί να γοητεύει το κοινό και ενέπνευσε πολλά λογοτεχνικά έργα και δύο ταινίες, και οι δύο με τον τίτλο «Πάπισσα Ιωάννα».

(Στοιχεία έχουν ληφθεί από το βιβλίο: ΟΙ Μεγαλύτερες Απάτες της Ιστορίας, Erc Chaline, Εκδ. Κλειδάριθμος)