Η «Τελευταία Κρίση» των Γάλλων Βασιλιάδων

Η Εκταφή του Αγίου Διονυσίου

ektafi-ton-gallon-vasiliadon-01

Violation des caveaux royaux de Saint-Denis, par Hubert Robert (huile sur toile au Musée Carnavalet)

Γαλλία 16 Οκτώβριου 1793. Βασιλική του Αγίου Διονυσίου, λίγο πιο έξω από το Παρίσι. Πλήθος κόσμου είναι μαζεμένο γύρω από τον ναό, εκστασιασμένο βρίζει και ζητωκραυγάζει. Στο εσωτερικό του, στις κρύπτες στις οποίες επί αιώνες φυλάσσονταν τα οστά  των γάλλων βασιλιάδων, λαμβάνει χώρα η τελετουργική σύληση των τάφων τους. Οι τεχνίτες υπό την καθοδήγηση του λιθοτόμου François-Joseph Scellier, επικεφαλής της επιχείρησης μεταφοράς, προστασίας και αποκομιδής έργων από ναούς και παλάτια, εισέρχονται στην κρύπτη των Βουρβόνων. Είχε προηγηθεί δύο μήνες πριν (10η Αυγούστου ) η καταστροφή των μνημείων των Μεροβίγγειων και Καρολίγγειων βασιλιάδων όπως και η σύληση του τάφου του βασιλιά Ερρίκου του Τέταρτου. Λέγεται πως το σώμα του είχε διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση και εκτέθηκε σε δημόσια θέα, πριν καρατομηθεί και πεταχτεί σε έναν λάκκο δίπλα στον ναό. Η 10η Αυγούστου ήταν η πρώτη επέτειος της έξωσης του Λουδοβίκου 16ου από τον Κεραμικό και η Συμβατική Εθνοσυνέλευση θέλησε να την γιορτάσει καταστρέφοντας τις «ακάθαρτες στάχτες» των τυρράνων. Η βεβήλωση της κρύπτης των Βουρβόνων ήταν ολοκληρωτική. Οι εργάτες έφτυναν και έβριζαν τα λασπωμένα οστά, τραβούσαν εναπομείναντες τούφες μαλλιών από τα κρανία, μουστάκια, νύχια και τα κρατούσαν ως ενθύμια της πανηγυρικής επετείου. Η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική. Τα περισσότερα σώματα βρίσκονταν σε αποσύνθεση και αναδυόταν μια πηχτή αποκρουστική μυρωδιά μαύρου καπνού η οποία αηδίαζε τους εργάτες και την οποία ούτε η καύση πούδρας με ξύδι μπορούσε να καλύψει. Ταυτόχρονα έλιωναν τα  μεταλλικά μνημεία για να τα κάνουν όπλα και παραποιούσαν τα  μαρμάρινα. Κατέστρεφαν με μανία επίσης γλυπτά βασιλιάδων της Παλαιάς Διαθήκης που διακοσμούσαν τον ναό, συγχέοντας τους με Γάλλους.

ektafi-ton-gallon-vasiliadon-02

Henri IV exhumé © Wellcome Collection

Ο Φρανσουά-Ρενέ ντε Σατωμπριάν στο έργο του “Πνεύμα του Χριστιανισμού (1802)”, συνδέει αυτό που ονομάζει «συλλογική ψύχωση»  στον ναό Αγίου Διονυσίου  με «έναν αέρα μανίας που υψώνεται γύρο από το οικοδόμημα του θανάτου».

Μέχρι και ο Ζυλ Μισελέ που θεωρούσε ότι ο αγαπημένος του λαός δεν μπορούσε να κάνει κακό , είχε μείνει άναυδος. «Δεν μπορώ και δεν θα ενοχλήσω αυτήν την θάλασσα αίματος… Ξέρω πως η πλειοψηφία αυτών των καταστροφών δεν μπορούν να καταγραφούν. Έκαψαν ανθρώπους, έκαψαν βιβλία, έκαψαν ξανά απανθρακωμένα οστά και πέταξαν τις στάχτες.»

Περισσότερα από 158 σώματα μεταξύ άλλων 46 βασιλιάδες και 32 βασίλισσες, πεταχτήκαν σε δύο λάκκους, έναν για τις παλιές δυναστείες στο γκρεμισμένο παρεκκλήσι του Βαλουά και έναν για τους Βουρβόνους στο κοιμητήριο των μοναχών. Η επιχείρηση ονομάστηκε η «Τελευταία Κρίση των Βασιλιάδων» ως ένα σύγχρονο Damnatio Memoriae. Τα ουρλιαχτά του θανάτου την ημέρας τις κρίσης, από τους ίδιους τους ανθρώπους σε ανθρώπους, ηχούν στους αποσυντεθημένους πέτρινους τοίχους τις βασιλικής. Μια βουβή αχτίδα φωτός αγγίζει, περνώντας μέσα από την γιγάντια τρύπα στο πάτωμα του ναού, το λασπωμένο έδαφος της κρύπτης που κείτονται τα απομεινάρια δέκα αιώνων γαλλικής ιστορίας.

Οι Γάλλοι πολιτικοί της περιόδου της τρομοκρατίας είχαν σαφέστατα εγκλωβιστεί στην ίδια τους την εικόνα και ρητορική μίσους.

“Το φταίξιμο των Γάλλων επαναστατών είναι ότι μέθυσαν όχι από αίμα, αλλά από αιματηρά λόγια: είχαν την αφέλεια, με μόνο το σκοπό να ενθουσιάσουν το λαό και να επιδείξουν τον ριζοσπαστισμό τους, να διαπλάσουν ένα αιματοστάλαχτο ιδίωμα και αδιάκοπα να φαντάζονται προδότες και συνωμότες. Ύστερα όμως όταν ο λαός μεθυσμένος, εμποτισμένος κατακτημένος απ’ αυτά τα συγχυσμένα, τα ερεθιστικά λόγια, απαιτεί πραγματικά «τα δραστήρια μέτρα», που του παρουσίαζαν σαν αναγκαία, τότε λείπει από τους αρχηγούς το θάρρος ν’ αντισταθούν: πρέπει να καρατομούν για να μην πάνε χαμένοι οι λόγοι που έβγαλαν για την γκιλοτίνα.”

από την βιογραφία του Ιωσήφ Φουσέ – Stefan Zweig (1929)

Η Γαλλική Επανάσταση κόστισε την ζωή 40.000 περίπου ανθρώπων, ως επί το πλείστον αριστοκρατών, μελών της υψηλής κοινωνίας και κληρικών με σκοπό την κάθαρση του γαλλικού έθνους από το «μολυσμένο» κατεστημένο του παρελθόντος και την αναγέννηση ενός νέου κόσμου χωρίς μονάρχες και τυράννους. Που όμως τέμνεται το όριο του αναγκαίου κακού και της θηριωδίας;

 

Απόσπασμα από το επερχόμενο βιβλίο του Θάνου Αγγέλη «Η Ελεεινή Φύση του Ανθρώπου»

Θάνος Αγγέλης

Σκηνοθέτης/ Παραγωγός

Διευθυντής Angelis Films Ltd

www.angelisfilms.com