Κατάσταση πριν από την επανάσταση

Αγριες, συνεχείς καταπιέσεις και βανδαλισμοί των Τούρκων. Θηριώδης συμπεριφορά τους απέναντι των Ελλήνων. Ατιμώρητοι οι φόνοι ραγιάδων. Η Φιλική Εταιρεία στην Εύβοια. Σκληρά προληπτικά μέτρα των Τούρκων.

Εξαιρετική στρατιωτική σημασία απέδιδε πάντοτε η τουρκική εξουσία στην Εύβοια που, με τα φρούρια της Χαλκίδας και του Καραμπαμπά, δέσποζε σε ολόκληρη τη γειτονική Στερεά Ελλάδα. Για τον λόγο αυτόν μεγάλος αριθμός Τούρκων ήταν πάντοτε συγκεντρωμένος εκεί. Η Χαλκίδα ήταν σχεδόν τουρκική, ενώ στην Κάρυστο είχαν εγκατασταθεί τετρακόσιες οθωμανικές οικογένειες και στο Ξηροχώρι εβδομήντα. Αλλά και από τα μικρότερα χωριά της Εύβοιας δεν έλειψαν οι Τούρκοι. Γι’ αυτό οι ραγιάδες εκεί τυραννήθηκαν σκληρότερα από κάθε άλλη περιφέρεια. Ολόκληρη η γη ανήκε στους Τούρκους, ενώ οι έλληνες καλλιεργητές ήταν κυριολεκτικά σκλάβοι τους. Περισσότερο υπέφεραν οι ραγιάδες της Καρυστίας, οι οποίοι ήταν τόσο τρομοκρατημένοι ώστε δεν τολμούσαν να έχουν ούτε παπάδες δικούς τους. Και όταν σε αραιά διαστήματα κατόρθωνε να φτάσει μέχρι τα χωριά τους κανένας τολμηρός λειτουργός του Υψίστου, βάφτιζαν κρυφά τα παιδιά τους. Ο επίσκοπος της Καρύστου απέφευγε να στέλνει παπάδες στα χωριά για να μην προκαλεί διώξεις των χριστιανών. Οι κοτσαμπάσηδες, όπου υπήρχαν, έπρεπε να συμπεριφέρονται σαν πιστοί υπάλληλοι της τουρκικής εξουσίας. Η σφαγή ενός ραγιά από Τούρκο δεν μετριόταν σαν έγκλημα. Σε άλλες υπόδουλες περιοχές οι κατήδες προσπαθούσαν να επιβάλλουν κάποια τάξη και δικαιοσύνη. Στην Εύβοια όμως σκοτώνονταν οι ραγιάδες σαν τα ζώα και κανένας δεν ζητούσε από τους φονιάδες να λογοδοτήσουν.

Μέσα στην κόλαση αυτής της ζωής ήταν φυσικό να δημιουργηθεί όχι μόνο πόθος για την ελευθερία, αλλά παθολογικό μίσος κατά των τυράννων. Και το μίσος αυτό δεν περίμενε παρά την ευκαιρία να ξεσπάσει άγριο και ακράτητο. Αλλά ο ξεσηκωμός αυτός στην περιοχή ήταν δυσκολότερος από κάθε άλλη. Η Φιλική Εταιρεία ύστερα από μεγάλη προσπάθεια μόλις είχε κατορθώσει να φτάσει ως εκεί και να μυήσει λίγους Ελληνες. Επειτα, δεν υπήρχαν στην Εύβοια κλέφτικα καπετανάτα. Μόνο μερικοί κλέφτες από τη Ρούμελη περνούσαν πότε-πότε στο τουρκοκρατούμενο νησί, άρπαζαν ό,τι μπορούσαν και ξαναγύριζαν στα λημέρια τους. Ο πασάς λοιπόν της Χαλκίδας ήταν στο πασαλίκι του πιο σίγουρος από κάθε άλλον.

Οταν έφθασαν στην Εύβοια οι πρώτες ειδήσεις για τον ξεσηκωμό των ραγιάδων, ο προσωρινός διοικητής της νήσου Αχμέτ μπέης κάλεσε στο σαράι του τους άλλους μπέηδες και τους αγάδες της περιοχής του για να μελετήσουν την κατάσταση και να πάρουν όσα μέτρα έκριναν αναγκαία για να προλάβουν τον ξεσηκωμό στον τόπο τους. Οι περισσότεροι διατύπωσαν τη γνώμη ότι είναι αδύνατος ο ξεσηκωμός του ραγιά στην Εύβοια. Ωστόσο, για περισσότερη ασφάλεια αποφάσισαν να πιάσουν τους προκρίτους και να τους κρατήσουν φυλακισμένους.

Οι ειδήσεις όμως για τις επιτυχίες των Ελλήνων επαναστατών πύκνωναν με το πέρασμα του χρόνου και, ανησυχητικές, έφθαναν και στη Χαλκίδα. Οι μπέηδες πάντως εξακολουθούσαν να πιστεύουν ότι την επαναστατική δραστηριότητα του Μοριά και της Ρούμελης την προκαλούσε ο Αλή Πασάς. Ομως, για να είναι απολύτως ήσυχοι, ενίσχυσαν και εφοδίασαν τα κάστρα της Χαλκίδας και του Καραμπαμπά. Επειτα, συγκεντρώθηκαν γύρω απ’ αυτά και άρχισαν τρομοκρατία σε ολόκληρο το νησί, χωρίς να έχει πουθενά εκδηλωθεί ακόμη επαναστατική κίνηση.

Τη Μεγάλη Παρασκευή έστειλαν ένα στρατιωτικό απόσπασμα στην απέναντι Αυλίδα για να καταδιώξει, δήθεν, τους επαναστάτες. Οι τούρκοι στρατιώτες φτάνοντας στο Βαθύ έπιασαν επτά ανύποπτους τσοπάνηδες και αφού τους έκοψαν τα κεφάλια τα πέρασαν σε τσιγκέλια και τα έφεραν θριαμβευτικά στη Χαλκίδα, διαδίδοντας πως ανήκουν σε επαναστάτες. Και την άλλη μέρα εννέα Ελληνες σκοτώθηκαν στους δρόμους της Χαλκίδας από τούρκους χωροφύλακες. Ο αρχιεπίσκοπος Γρηγόριος τόλμησε να διαμαρτυρηθεί για το έγκλημα αυτό στον μουτεσελίμη, ο οποίος του έδωσε την απάντηση ότι οι ραγιάδες σκοτώθηκαν γιατί ήταν μεθυσμένοι!

Τέλος, στις 11 του Απρίλη, δεύτερη ημέρα του Πάσχα, έφθασε στη Χαλκίδα ο διοικητής της Καρύστου Ομέρ μπέης για να αποφασίσει σε συνεργασία με τους ντόπιους μπέηδες τα μέτρα που έπρεπε να πάρουν για να προλάβουν την επέκταση της επανάστασης στην Εύβοια. Στη σύσκεψη αυτή που πήρε μέρος ο αρχιεπίσκοπος Γρηγόριος και ο πρόκριτος Γρηγόρης Αποστολίδης αποφασίστηκε να καταρτιστούν μικτές επιτροπές από Τούρκους και Ελληνες οι οποίες να συγκεντρώσουν τα όπλα των ραγιάδων και να προσπαθήσουν να τους καθησυχάσουν. Υστερα από την απόφαση αυτή έστειλαν, με συνοδεία δύο Τούρκων, τον πρόκριτο Αποστολίδη στο Ξηροχώρι και τον πρωτοσύγκελο Βαρλαάμ στην κεντρική περιοχή της νήσου. Αλλά τα μέτρα αυτά αντί να τρομοκρατήσουν τους ραγιάδες της Εύβοιας, τους έπεισαν ότι δεν είχαν άλλη ελπίδα σωτηρίας από τον ξεσηκωμό. Γι’ αυτό, παρά την άγρια καταπίεση, ή και εξαιτίας της, επικρατούσε σε ολόκληρη τη νήσο επαναστατικός αναβρασμός., τον οποίον υπέθαλπε ο Ανθιμος Γαζής και άλλοι Φιλικοί, που είχαν κατορθώσει να περάσουν στην Εύβοια και να κρυφτούν στη Χαλκίδα.

(συνεχίζεται…)

 

Άρης Νόμπελης