Μετά την καθαίρεση του Βερούση, οι τοπικοί αρχηγοί ανάθεσαν τη γενική αρχηγία  στον Αγγελή Γοβιό ή Γοβγίνα, ο οποίος ήταν ένας από τους 117 ήρωες που είχαν κλειστεί μαζί με τον Ανδρούτσο στο Χάνι της Γραβιάς. Χαρακτήρας αγνός και γνωστός για την παλικαριά του ο νέος αρχηγός της Εύβοιας, ψηφίστηκε απ’ όλους τους οπλαρχηγούς και τους προκρίτους.

Οταν ανέλαβε την αρχηγία ο Γοβγίνας τα πράγματα στην Εύβοια βρίσκονταν σε οικτρή κατάσταση. Οι Τούρκοι της Χαλκίδας ανενόχλητοι έκαναν διάφορες επιδρομές και λεηλατούσαν την ύπαιθρο. Εξάλλου η νότια Εύβοια ήταν στερεά αλυσοδεμένη από τον διαβόητο Ομέρμπεη της Καρύστου.

Ο Γοβγίνας όμως κατόρθωσε να ανασυντάξει τις επαναστατικές δυνάμεις και να αναπτερώσει το φρόνημα των αντρών. Την επομένη κιόλας χτύπησε τους Τούρκους στα Ψαχνά και τους καταδίωξε μέχρι τη Χαλκίδα. Υστερα από τη νίκη του αυτή, οι Τούρκοι δεν αποτόλμησαν πια επιδρομές στην ύπαιθρο. Ετσι ο Γοβγίνας που ανέπτυξε θαυμαστή δραστηριότητα, κατόρθωσε να ξεσηκώσει ολόκληρη την Εύβοια. Πηγαίνοντας ο ίδιος σε διάφορες επαρχίες, και έχοντας πολύτιμο βοηθό τον Επίσκοπο Καρυστίας Νεόφυτο, προσπαθούσε να αυξήσει  τη δύναμη των αντρών του και, κυρίως, να τους αναπτερώσει το ηθικό για τον επικείμενο αγώνα, που προέβλεπε πως θα είναι σκληρός και μακροχρόνιος.

Στο μεταξύ επαναστάτησε και η Κύμη. Οι Κυμαίοι ενθουσιασμένοι από τις επιτυχίες του Γοβγίνα, ύψωσαν τη σημαία της ελευθερίας. Αμέσως όμως ξεκίνησε με ισχυρή δύναμη στρατού από τη Χαλκίδα, ο Ομέρμπεης οποίος τους επιτέθηκε κοντά στα Λέπουρα, σκότωσε τον αρχηγό τους και τους διέλυσε. Κατόπιν μπήκε στην Κύμη, τη λεηλάτησε και την έκαψε.

Ταυτόχρονα ο Ομέρ Βρυώνης ξεκινώντας από τη Ρούμελη, πέρασε στην Εύβοια και επιτέθηκε στους επαναστάτες που ήταν στρατοπεδευμένοι στα Βρυσάκια. Στο μεταξύ ο Γοβγίνας, ενισχυμένος και με τέσσερα κανόνια, που του είχε στείλει από το πλοίο του ο Αλέξανδρος Κριεζής, είχε προετοιμάσει το σώμα του, που το αποτελούσαν τετρακόσιοι άντρες και περίμενε τον Ομέρ Βρυώνη. Οταν φάνηκε να πλησιάζει ο τουρκικός στρατός, έδωσε εντολή να μην πυροβολήσει κανείς πριν αυτός διατάξει. Οι Τούρκοι όσο προχωρούσαν χωρίς να δέχονται πυρά από τους Ελληνες, πίστεψαν πως οι Ελληνες ήταν έτοιμοι να παραδοθούν. Πλησίασαν λοιπόν τις ελληνικές γραμμές βέβαιοι για την    παράδοση ή το διασκορπισμό των επαναστατών.

Οταν όμως έφτασαν σε πολύ μικρή απόσταση, με σύνθημα του Γοβγίνα δέχτηκαν ομοβροντία ελληνικών όπλων. Ο Ομέρ Βρυώνης αιφνιδιάστηκε από την αναπάντεχη αντίσταση των επαναστατών και άρχισε απανωτές επιθέσεις εναντίον τους. Εκείνοι όμως έμειναν ακλόνητοι στις θέσεις τους, γιατί γι’ αυτούς ο αγώνας ήταν ιερός. Παπάδες ντυμένοι με τα ιερά άμφια, γύριζαν ανάμεσα στους πολεμιστές ψέλνοντας το «Σώσον, Κύριε, τον λαόν σου». Στο μεταξύ, τα κανόνια που είχαν μεταφερθεί στη στεριά καθώς κι εκείνα που είχαν μείνει στο καράβι του Κριεζή, χτυπούσαν αδιάκοπα τους Τούρκους, προξενώντας τους μεγάλες απώλειες. Η μάχη κράτησε εφτά ώρες, στο διάστημα των οποίων οι Τούρκοι έκαναν τρεις μάταιες εφόδους. Τελικά αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν, αφήνοντας πίσω πολλούς νεκρούς και τραυματίες.

Μετά την ήττα του ο Ομέρ Βρυώνης έδωσε διαταγή στα στρατεύματά του να     υποχωρήσουν προς τη Χαλκίδα. Γρήγορα όμως η υποχώρηση αυτή πήρε τη μορφή άτακτης φυγής, γιατί οι Ελληνες ξεθαρρεμένοι από τις επιτυχίες τους, πετάχτηκαν από τα χαρακώματα και κυνήγησαν τους Τούρκους, από τους οποίους άλλους σκότωσαν και άλλους ανάγκασαν να πέσουν στα έλη, όπου έβρισκαν τραγικό θάνατο. Το αποτέλεσμα αυτό είχε σημαντική επίδραση  στο ηθικό των επαναστατών. Ηταν η πρώτη τακτική μάχη που δόθηκε κατά του τουρκικού στρατού από λίγους απειροπόλεμους χωρικούς, οι οποίοι όμως κάτω από τη διοίκηση του άξιου αρχηγού τους αναδείχθηκαν πολεμιστές επιδέξιοι και ατρόμητοι.

Μόλις έφτασε στη Χαλκίδα ο Ομέρ Βρυώνης, κάλεσε το Ομέρμπεη της Καρύστου. Οι  δύο Τούρκοι αρχηγοί, ύστερα από πολύωρη συζήτηση, αποφάσισαν να επιτεθούν ξανά κατά των επαναστατών. Διατάχθηκε λοιπόν γενική στρατολογία των Τούρκων και με νέες ισχυρές δυνάμεις επιχειρήθηκε καινούργια εκστρατεία κατά του Γοβγίνα. Εκείνος δεν ήταν σε θέση να αντιμετωπίσει την τουρκική επίθεση σε ανοικτό χώρο, γιατί δεν είχε αρκετή δύναμη και πολεμοφόδια. Υποχώρησε λοιπόν προς τον Αγιο και τοποθέτησε τα παλικάρια του στο στενό. Οι Τούρκοι τον ακολούθησαν και, αφού έκαψαν μερικές καλύβες που βρήκαν στο δρόμο τους, έφτασαν στο Αγιο και επιτέθηκαν στους Ελληνες.  Εκείνοι όμως κράτησαν ακλόνητοι τις θέσεις τους και αυτό ανάγκασε τους Τούρκους να υποχωρήσουν για δεύτερη φορά, ύστερα από μακροχρόνια προσπάθεια, στην οποία είχαν σημαντικές απώλειες.

Υστερα από τις άτυχες αυτές επιχειρήσεις, ο Ομέρ Βρυώνης αποφάσισε να αποχωρήσει από την Εύβοια και να περάσει στην Αθήνα,  όπου οι Τούρκοι, τους οποίους οι επαναστάτες είχαν πολιορκήσει στην Ακρόπολη, ζητούσαν τη βοήθειά του. Ετσι απαλλάχθηκε η Εύβοια από έναν επικίνδυνο εχθρό και εδραιώθηκε οριστικά πλέον και σ’ αυτό το νησί η επανάσταση.

 

Άρης Νόμπελης