Πότε θεωρείται ένας άνθρωπος έξυπνος; Όταν στην παιδική του ηλικία παίρνει καλούς βαθμούς στο σχολείο, όταν καταφέρνει να περάσει στο Πανεπιστήμιο, όταν πάρει το πτυχίο του. Όταν δηλαδή έχει υψηλό I.Q.; Ποιος το ξέρει αυτό αν δεν συνοδεύεται από ανάλογα επιτεύγματα; Οι επιδόσεις στην εκπαίδευση είναι τα επιτεύγματα που θεωρούνται αποδείξεις εξυπνάδας έως την ηλικία των 22 ετών. Ως τότε τα πράγματα είναι εύκολα.

Για να το πετύχεις, πρέπει να πηγαίνεις με τον σταυρό στο χέρι: να διαβάζεις πολύ και να υπακούς τους κανόνες του συστήματος δηλαδή γονείς, δασκάλους, καθηγητές, διευθυντές σχολείων και σχολών. Βέβαια υπάρχουν πολλοί που τα καταφέρνουν στα παραπάνω με σκονάκια, αντιγραφές, αγορές θεμάτων κ.λπ. Θα ασχοληθούμε παρακάτω με το θέμα.

Ξαφνικά, στην ηλικία των 22, αλλάζουν οι κανόνες: οι άνδρες πηγαίνουν φαντάροι (εκτός εάν εξασφαλίσουν τρελόχαρτο, βλ. παρακάτω), οι γυναίκες χτίζουν το μέλλον τους με τη μορφή εύρεσης εργασίας ή συζύγου συνήθως. Η μέθοδος «με τον σταυρό στο χέρι» που σε διαμόρφωσε και σε καθοδήγησε ως τώρα, είναι μια γλώσσα που δεν τη μιλάει κανείς και ένα νόμισμα που δεν έχει πουθενά πέραση.

Στο στρατό, ποιος θα εκτιμήσει την ευρυμάθειά σου αν δεν έχεις μέσον; Ισα-ίσα που θα προκαλέσεις έχθρες και μίση ανάμεσα στους βλάχους και τους άξεστους αν μαθευτεί ότι διαθέτεις πτυχίο. Για να βρεις μια δουλειά για την επιβίωση, πόσες φορές θα χρειαστεί να κρύψεις το ότι έχεις πτυχίο και να κάνεις τον βλάκα;

Όποιος πιστεύει στην αξιοκρατία τρώει τα μούτρα του. Οσο καλούς βαθμούς και να έχει μια γυναίκα, πάντα θα βρεθεί μια κουνίστρω που με πλάγια μέσα θα της βουτήξει τη θέση εργασίας, την προαγωγή, τον άντρα. Την περίοδο της χαζοχαρούμενης αισιοδοξίας-μετά τις σπουδές-διαδέχεται σιγά-σιγά η απογοήτευση και αργότερα η απόγνωση.

Το επόμενο στάδιο είναι ο αυξανόμενος κυνισμός, η σκλήρυνση της προσωπικότητας με σκοπό την επιβίωση, που δεν τελειώνει ποτέ ούτε αναστρέφεται. Η κοινωνία έχει καταφέρει να τσακίσει ένα ακόμα ηθικό, να καταστρέψει ένα ακόμη άτομο μετά από άλλα εκατομμύρια εκατομμυρίων πριν από αυτό.

Όσον αφορά αυτό το είδος εξυπνάδας, την Επιστημονική ας την ονομάσουμε για λόγους ευκολίας, γρήγορα αποδεικνύεται η ανεπάρκεια ή ματαιότητά του. Μπορεί να χρησιμεύσει μόνο σε τηλεοπτικά παιχνίδια γνώσεων. Για να αξιοποιήσεις τις περγαμηνές χρειάζονται άλλου είδους ελιγμοί ανάμεσα στους ομοίους.

Η επιβίωση απαιτεί την Κοινωνική Εξυπνάδα που είναι δύσκολο να τη μάθεις μεγάλος αν δεν την έχεις διδαχθεί στην πράξη μέσα στο σπίτι σου όσο μεγαλώνεις. Αν σε μεγάλωσαν στο στυλ «κάνε το καλό και ρίξτο στο γιαλό», «μην κατεβαίνεις στο επίπεδο αυτών που σου κάνουν κακό» ή «εσύ με την αξία σου θα πας μπροστά» κ.ο.κ., θα δυσκολευτείς πολύ να προσαρμοστείς στα νέα δεδομένα.

Η Κοινωνική εξυπνάδα απαιτεί κολακείες και έξοδα. Να κάνεις γνωριμίες πολλές, να καλλιεργείς αυτές που πιθανόν θα σου φανούν χρήσιμες και να υπομένεις ένα σωρό βλακώδεις τύπους. Οι γνωριμίες καλλιεργούνται με δώρα, με κοινές εξόδους, με τηλεφωνήματα και γενικά στοιχίζουν χρόνο, χρήμα και αξιοπρέπεια. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πιο ατιμωτική ενασχόληση από τις Δημόσιες Σχέσεις. Είναι σα να περηφανεύεσαι ότι είσαι Λομπίστας, όπως στην Αμερική. Η κοινωνία έχει αναγάγει σε ύψιστο προσόν και επάγγελμα το να μην έχεις το θάρρος της γνώμης σου, να μην αναλαμβάνεις την ευθύνη των πράξεών σου και το να μη συμφωνούν τα λόγια με τα έργα σου.

Ό,τι πρόβλημα έχεις-ανεργία, σύζυγο, χρήματα- αντί να βρεις μόνος σου τη λύση, δεν έχεις παρά να απευθυνθείς στους γνωστούς σου , να τους εκθέσεις τα προσωπικά σου, να τους γίνεις κολλιτσίδα, να τους θυμίσεις ίσως τι έχεις κάνει γι αυτούς (τους έχεις κεράσει, φιλοξενήσει κ.λπ.) και κάποιος από αυτούς να σου δώσει μια λύση για να σε ξεφορτωθεί. Γενικά πρέπει να μην έχεις ντροπή.

Ο συνδυασμός Επιστημονικής και Κοινωνικής Εξυπνάδας φέρνει καλά αποτελέσματα όσον αφορά την εξασφάλιση και την άνοδο του Βιοτικού Επιπέδου Ζωής του ατόμου. Οι γνωριμίες πάλι μπορεί να σου εξασφαλίσουν και σύζυγο, οπότε ανεβαίνει και η Ποιότητα Ζωής σου εκτός εάν το συμφέρον είναι το μόνο κριτήριο για τη σύναψη γάμου οπότε ξαναγυρίζουμε στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου.

Τέλος, πείθεις τον εαυτό σου ότι είσαι Διπλωμάτης, Κοινωνικός, Καταπληκτικός Τύπος που τάχει καλά με όλους, Φοβερά Δημοφιλής και Αγαπητός, αντί για την αλήθεια: ότι είσαι γλείφτης, υποκριτής και άνθρωπος της διαπλοκής. Παροδικές κρίσεις κατά τις οποίες π.χ. πουλάς τους ηλικιωμένους γονείς σου γλύφοντας αυτούς που τους προσβάλουν ή τους φέρονται άσχημα, τα αδέρφια σου αρπάζοντάς τους ό,τι έχουν και δεν έχουν, που κολακεύεις τον ή τη σύζυγο που απατάς, που δεν υποστηρίζεις το δίκιο των παιδιών σου για να μην τσακωθείς με κάποιον ανώτερο κοινωνικά κ.λπ., τις θάβεις στο βάθος του μυαλού σου όσο πιο γρήγορα γίνεται.

Αυτό είναι το μοντέλο της σύγχρονης επιβίωσης και τα κριτήρια της Σύγχρονης Ευμάρειας και κοινωνικής Εξυπνάδας είναι το Σπίτι που κατοικείς, το Αυτοκίνητο που οδηγείς, τα Ρούχα –η φίρμα τους-που φοράς και άλλες τέτοιες ανοησίες. Αυτά εκτιμάς στους ανθρώπους και γι αυτά σε εκτιμούν κι εκείνοι. Βέβαια από τη στιγμή που χάσεις τα λεφτά σου ή αρρωστήσεις μην περιμένεις να σου συμπαρασταθούν αυτοί οι άνθρωποι.

Το αντίθετο αυτού είναι ο ολέθριος συνδυασμός Επιστημονικής εξυπνάδας και Ηθικής. Μια άχαρη ζωή Μοναχικού Πολεμιστή περιμένει όποιον κάνει αυτή την επιλογή. Οι άλλοι τον θεωρούν αποτυχημένο, γραφικό, απροσάρμοστο ενώ είναι ο μόνος συνεπής, ο μόνος με Αρχές και Αξίες, ο μόνος που εν τέλει είναι πιο κοντά στον ορισμό του ανθρώπου και απέχει περισσότερο από το θηρίο της ζούγκλας. Ούτε η οικογένειά του δεν τον εκτιμά, δεν έχει καμία ζήτηση, είναι ντεμοντέ, είναι μουσειακός τύπος, τι να κάνουμε; Ο επόμενος παρακαλώ.

Το τελευταίο είδος εξυπνάδας είναι η Βλάχικη Κουτοπονηριά: σου βγάζω το μάτι πριν καν σκεφτείς να βγάλεις το δικό μου, σε κακολογώ γιατί είσαι πιο όμορφος, πιο άξιος ή πιο μορφωμένος από μένα και πρέπει να μας εξισώσω. Όχι βέβαια ανεβάζοντας το δικό μου επίπεδο-πολύ κουραστικό- αλλά κατεβάζοντας το δικό σου με την (άδικη) σπίλωση της προσωπικότητας και της εμφάνισής σου. Αποκτώ την ακριβότερη μάρκα ρούχων, συσκευή κινητού, κολόνια κ.λπ. αλλά φυσικά δε μπαίνω στον κόπο να μάθω να μιλάω Ελληνικά τη μητρική μου γλώσσα όπως τη γράφουν τα βιβλία που με δίδαξαν στο σχολείο. Η Μασονία των απανταχού συντοπιτών θα μου εξασφαλίσει τη δουλειά (που θα αναθέσω σε κάποιον να την κάνει για μένα), τις επιχορηγήσεις για τα χωράφια, τους αδήλωτους μετανάστες που θα απασχολήσω έχοντας το δικαίωμα ζωής και θανάτου επάνω τους. Η βλάχα –άσχετα αν ζει στην Αθήνα ή σε άλλη μεγαλούπολη ή στο χωριό-θα ξανθύνει όσο πάει το μαλλί, θα φορέσει το κολλητό τζιν με την ψηλή, ψηλοτάκουνη μπότα και θα ψάξει το φραγκάτο γαμπρό που θα της εξασφαλίσει την οικονομική και κοινωνική καταξίωση. Από πίσω του θα τον βρίζει κανονικά ή και μπροστά του αφ’ ότου μπει η κουλούρα και θα ‘χει το θράσος να αποκαλεί άλλες γυναίκες «πόρνες». Η διαφθορά εδώ διδάσκεται από νωρίς: το δίκαιο της βίας με τα χαστούκια του πατέρα, η πονηριά του να αντιγράφεις εκβιάζοντας τον καλό μαθητή του σχολείου, η εξυπνάδα του να εξασφαλίσεις το «τρελόχαρτο» για να αποφύγεις τον στρατό από τον γνωστό του γνωστού γιατρό. Το τελευταίο είδος κομπίνας ευδοκιμεί περισσότερο στους αριστοκρατικούς κύκλους της Κηφισιάς, του Κολωνακίου κ.λπ.

Σε κάποιες περιπτώσεις οι διπλωματικές σχέσεις αποδεικνύονται απαραίτητες. Το να έχεις μια ατζέντα με τα τηλέφωνα των πρώην που μπορείς να τους τηλεφωνήσεις, είναι πολύ χρήσιμο και σε γλυτώνει από μοναξιά, αγαμία, κρίσεις ταυτότητας κ.λπ. Βέβαια πώς μπορείς να ξαναβρεθείς με κάποιον που έφθασες να μισείς αρκετά ώστε να τον χωρίσεις ή να σε χωρίσει δεν ξέρω αλλά ίσως είναι πιο εύκολο από το να ψάχνεις νέες γνωριμίες.

Αυτή είναι η κοινωνία και αυτά τα κριτήρια κατάταξης των ανθρώπων που την απαρτίζουν. Πρόβαλε ποτέ η τηλεόραση κανένα δάσκαλο, γιατρό, ποιητή ή συγγραφέα; Σε σήριαλ, σε αφιέρωμα, σε διαφήμιση; Όλοι τούς περιφρονούν γιατί είναι ανώτεροί τους και δε θέλουν να τους βλέπουν περισσότερο από όσο είναι απαραίτητο για να τους χρησιμοποιούν.

Τουλάχιστον οι γονείς πρέπει να μαθαίνουν από νωρίς τα παιδιά τους ότι αυτοί είναι οι κανόνες και να μην τα κοροϊδεύουν δίνοντας την εικόνα μιας υγιούς κοινωνίας, ρίχνοντάς τα μετά σε αυτήν σαν πρόβατα επί σφαγή. Όλοι ανεξαιρέτως γνωρίζουν ποιο είναι το καλό και το κακό. Η κοινωνία επιβραβεύει το Κακό και χλευάζει το Καλό. Η ανταμοιβή του Ηθικού ανθρώπου είναι η Ποιότητα Ζωής: την απολαμβάνει ο άνθρωπος που έχει τη συνείδησή του ήσυχη, την αξιοπρέπειά του ακέραιη, που έχει έντιμες σχέσεις με τους γύρω του, λίγους και καλούς φίλους και όσα χρειάζεται προς το ζην. Ούτε για επίδειξη ούτε για σπατάλη ούτε για κενοδοξία. Ο άνθρωπος που διαβάζει για τη βελτίωσή του, που μαθαίνει από τα λάθη του και δεν φέρεται στους άλλους όπως δεν θέλει να του φέρονται εκείνοι.

Τα πάντα καταλήγουν στη μάχη μεταξύ Ποσότητας και Ποιότητας. Μεταξύ Βιοτικού Επιπέδου και Ποιότητας Ζωής. Το να γλύφεις αυτούς που αντιπαθείς ίσως ανεβάσει το βιοτικό σου επίπεδο, το να τους διαβολοστείλεις όμως θα ανεβάσει την ποιότητα Ζωής σου.

Η ποιότητα ζωής δεν αποτιμάται εύκολα σε λεφτά όπως το βιοτικό επίπεδο. Με τι ποσό χρημάτων να αποτιμήσεις την ηρεμία του μυαλού, την αίσθηση της ελευθερίας, την έλλειψη καταπίεσης, την απόλαυση της επίλεκτης παρέας, των μοναχικών στιγμών με βιβλία, μουσική και ταινίες, την πολυτέλεια της ψυχικής υγείας; Δεν αποτιμώνται σε χρήματα γιατί είναι ανεκτίμητα.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ