Από την ανακάλυψη της γραφής, οι άνθρωποι σίγουρα φαντάζονταν πως στον ουρανό υπήρχαν εξωγήινοι. Τους αποκαλούσαν θεούς και τους έδιναν ονόματα όπως Αρης, Αφροδίτη, Δίας. Εφτιαχναν διάστικτες εικόνες στον ουρανό, όπως του δυνατού κυνηγού Ωρίωνα και της όμορφης Ανδρομέδας.

Οι φιλόσοφοι εξέτασαν πιο σοβαρά την πιθανότητα να υπάρχει ζωή πέρα από τη Γη. Οι αρχαίοι Ελληνες αναρωτήθηκαν αν μπορούσαν να υπάρχουν άλλοι κόσμοι και, αν υπήρχαν, αν ήταν δυνατόν να κατοικούνται από σκεπτόμενα όντα.

Ωστόσο, μόνο αφού ο Κολόμβος ανακάλυψε τον Νέο Κόσμο, ο Κοπέρνικος πρωτοεφάρμοσε αληθινή επιστήμη σ’ αυτό το πρόβλημα. Απέδειξε ότι η Γη είναι ένας πλανήτης, ανάμεσα σε πολλούς άλλους, που περιστρέφεται γύρω απ’ τον Ηλιο. Οι ιδέες του σχεδόν καταπνίχθηκαν, γιατί αμφισβητούσαν τη χριστιανική θεώρηση της Γης ως κέντρου της θεϊκής δημιουργίας. Αργότερα, ο Γαλιλαίος έστρεψε το τηλεσκόπιό του στον ουρανό και ανακάλυψε όχι μόνο πως ο Κοπέρνικος είχε δίκιο, αλλά και ότι υπήρχαν τέσσερις δορυφόροι, οι οποίοι περιστρέφονταν γύρω από τον πλανήτη Δία, κάνοντάς τον μια μικρογραφία του ηλιακού μας συστήματος. Είδε πως οι πλανήτες των αρχαίων δεν ήταν «πλανώμενα» αστέρια: ήταν ουράνια σώματα με σφαιρικό σχήμα, όπως η Γη.

Ο Γαλιλαίος και οι σύγχρονοί του ερευνητές αντιμετώπισαν φυλακίσεις, βασανιστήρια και θανατικές καταδίκες, ώσπου να γίνουν αποδεκτές οι ιδέες τους. Ετσι, σταδιακά, οι άνθρωποι έφτασαν να συνειδητοποιήσουν την αλήθεια: η Γη δεν ήταν παρά ένας πλανήτης ανάμεσα σε πολλούς άλλους.

Γιατί, λοιπόν, να μην κατοικούνται και οι άλλοι πλανήτες;

Αστρονόμοι, φιλόσοφοι και συγγραφείς συνέλαβαν με τη φαντασία τους όντα που ζούσαν στο Φεγγάρι, στον Αρη, στον Δία και στους άλλους γνωστούς «κόσμους». Οραματίστηκαν πολιτισμούς τόσο ξένους από τους δικούς τους, όσο είχαν φανεί στους ευρωπαίους εξερευνητές οι Κινέζοι και οι Αζτέκοι.

Υποθέσεις για άλλους πλανήτες έγιναν ένα θέμα οικείο στους κύκλους των φιλοσόφων, των συγγραφέων και των θεολόγων.

Στους συγγραφείς άρεσε η ιδέα άλλων κόσμων με εξωτικά όντα. Τον 19ο αιώνα, όμως, η φαντασία συνδέθηκε με την επιστήμη και γέννησαν την επιστημονική φαντασία. Ο Φρανκενστάιν της Μαίρης Σέλλεϋ αξιοποίησε τις νέες επιστημονικές ιδέες για τη ζωή, που σύντομα θα οδηγούσαν στην θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, και συνέλαβε τη δημιουργία ανθρώπινου όντος από την επιστήμη ως εφιάλτη.

Ο Ιούλιος Βερν προσάρμοσε τη ζωηρή του φαντασία στη γοργά αναπτυσσόμενη τεχνολογία και συνέλαβε ταξίδια στη Σελήνη και άλλα επιστημονικά παράδοξα.

Αστρονόμοι ανακάλυψαν στην επιφάνεια του Αρη παράξενα σχήματα που έμοιαζαν με τεχνητά κανάλια και απ’ αυτά υπέθεσαν την ύπαρξη ενός τεράστιου και πολύ προχωρημένου πολιτισμού. Η λέξη «Αρειανός» έγινε σχεδόν συνώνυμη με τον «άγνωστο εξωγήινο» και συγγραφείς σαν τον Χ. Τζ. Ουέλλς δεν αντιστάθηκαν στον πειρασμό να ζωγραφίσουν τους κατοίκους εκείνου του κόσμου.

Η σοβαρή διερεύνηση της ιδέας ότι υπάρχει ζωή σε άλλους κόσμους, απαιτούσε να κατανοήσουμε πώς εμφανίστηκε η ζωή στον δικό μας. Ο Δαρβίνος μας έδωσε τη μεγάλη θεωρία της εξέλιξης, που χρησίμευσε ως πλαίσιο γι αυτό το πρόβλημα, ωστόσο πολλές λεπτομέρειες παρέμεναν ακόμα άγνωστες εκείνη την εποχή.

Ο 20ός αιώνας διαλεύκανε πολλά απ’ αυτά τα μυστήρια. Γνωρίσαμε την ύπαρξη του μορίου του DNA, που περιέχει το σχέδιο της ζωής κάθε ζώου και φυτού πάνω στη Γη. Αναπτύξαμε θεωρίες για το πώς άρχισαν όλα αυτά – για το πώς εμφανίστηκε το πρώτο αναπαραγόμενο μόριο από την «νεκρή» χημική ύλη. Μάθαμε αρκετά, ώστε να αρχίσουμε να θεωρούμε πιθανό ότι μπορούσε να είχε συμβεί μια ανάλογη διαδικασία και σε άλλους κόσμους.

Οι αστρονόμοι κατέληξαν σε συμπεράσματα που υπαινίσσονταν την κοινή καταγωγή των πλανητών του ίδιου αστρικού συστήματος. Για παράδειγμα, γύρω από μερικά αστέρια παρατηρήθηκαν τελευταία δακτύλιοι, που μπορεί να είναι πλανήτες οι οποίοι μορφοποιούνται σταδιακά. Οι πλανήτες μπορεί, λοιπόν, να είναι κανονικά υποπροϊόντα της γένεσης των άστρων σε έναν γαλαξία.

Το ηλιακό μας σύστημα αποτελείται από εννέα γνωστούς πλανήτες και δεκάδες δορυφόρους. Το διαστημικό ταξίδι που κάποτε ανήκε στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, μας επέτρεψε να εξετάσουμε πολλούς απ’ αυτούς.

Ο Αρης, ο αγαπημένος του Χ. Τζ. Ουέλλς, αποδείχθηκε πως είναι ακατοίκητος. Τα «κανάλια» του δεν είναι παρά πτυχώσεις του εδάφους. Αλλά ο πλανήτης αυτός παραμένει ένας τόπος σημαντικός, ένας κόσμος από φαράγγια, ηφαίστεια και κρατήρες, μεγαλύτερα από της Γης. Διαθέτει ακόμη και νερό – μια αναγκαία συνθήκη για τη ζωή όπως την ξέρουμε – με τη μορφή πάγου.

Ο Αρης μπορεί κάποτε στο παρελθόν, σε ηπιότερες συνθήκες, να φιλοξενούσε ζωή και υπάρχει μια πιθανότητα να υφίσταται ακόμα μια μορφή ζωής στα στρώματα του υπεδάφους ή στους πολικούς, παγωμένους φλοιούς.

Μερικοί από τους άλλους πλανήτες μοιάζουν με τη Γη όπως την φανταζόμαστε στην πρώτη της εποχή, πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, όταν άρχιζε να δημιουργείται σ’ αυτή ζωή. Κι αυτοί λοιπόν θα μπορούσαν να έχουν ζωντανούς οργανισμούς. Ακόμα, μερικοί δορυφόροι τους μας έχουν επιφυλάξει εκπλήξεις. Ενας δορυφόρος του Δία, τυλιγμένος στον πάγο, περιέχει έναν θερμό ωκεανό, ένα άλλος αποκαλύφθηκε πως έχει ένα εν ενεργεία ηφαίστειο. Ενας δορυφόρος του Κρόνου έχει ατμόσφαιρα πιο πυκνή απ’ τη δική μας και ίσως να κρύβει θάλασσες πρωτόγονων οργανικών ενώσεων.

Είναι αλήθεια ότι στο ηλιακό μας σύστημα δεν έχει ανακαλυφθεί εξωγήινη ζωή, αλλά οι γείτονές μας αποδεδειγμένα έχουν τόσες απρόσμενες πλευρές, που μπορούμε ακόμα να ελπίζουμε!

(Συνεχίζεται)

(Πηγή: ΟΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ, Thomas R. McDonough, Εκδ. Κάτοπτρο)