Στις 21 Αυγούστου 1911, ο Ιταλός Βιντσέντσο Περούτζια κλέβει από το Λούβρο το διασημότερο πορτρέτο στην ιστορία της ζωγραφικής: τη Μόνα Λίζα του Ντα Βίντσι. Θα επιστραφεί, ευτυχώς, άθικτη, το 1913.

Το αριστούργημα του Φλωρεντινού Λεονάρντο Ντα Βίντσι ασκούσε πάντα μοναδική γοητεία σε καλλιτέχνες και φιλότεχνους. Η ξαφνική είδηση ότι ο διαστάσεων 77Χ53 εκατοστά πίνακας είχε εξαφανιστεί από το Σαλόν Καρέ του Λούβρου, άφησε άναυδους εκατομμύρια ανθρώπους σε όλον τον κόσμο.

Το έργο, που ούτε υπογραφή ούτε χρονολογία έχει, εικονίζει κατά πάσα πιθανότητα, τη νεαρή Ναπολιτάνα Λίζα Γκεραρντίνι, που γεννημένη το 1479, πέθανε πρόωρα – 25 μόλις ετών – το 1504. Ηταν η τρίτη γυναίκα του Φραντσέσκο ντι Μπαρτολομέο ντι Τζανόμπι ντελ Τζοκόντο, πλούσιου εμπόρου μεταξωτών, από τη Φλωρεντία. Από την Ιταλία που την είχε ζωγραφίσει, ο Ντα Βίντσι είχε πάρει μαζί του την «Τζοκόντα» στη Γαλλία, όπου και παρέμεινε. Ο Λουδοβίκος ΙΔ’, τοποθέτησε το έργο στις Βερσαλλίες, στη Μικρή Βασιλική Πινακοθήκη, ενώ αργότερα ο Ναπολέων την έβαλε στην κρεβατοκάμαρά του, στον Κεραμεικό. Το 1894, η «Μόνα Λίζα» βρήκε πια την οριστική της θέση στο Λούβρο.

Η κλοπή της από το παρισινό μουσείο έδωσε αφορμή για ποικίλες υποθέσεις και φήμες. Μέχρι και την υποψία ότι πίσω από την όλη υπόθεση βρισκόταν η προαιώνια εχθρός της Γαλλίας, η Γερμανία. Την άποψη αυτή διακωμωδούσε σε γελοιογραφία του και το έντυπο «Σιμπλιτσίσιμους» του 1911.

Ο ρομαντικός μύθος που ανέκαθεν τύλιγε τη «Μόνα Λίζα» κέντριζε πάλι τη φαντασία του κόσμου, που συνωστιζόταν στο Σαλόν Καρέ, για να δει το γυμνό σημάδι που είχε αφήσει στον τοίχο η μεγάλη Κυρία.

Ο κλέφτης, παίρνοντας το έργο, είχε εγκαταλείψει την άδεια κορνίζα στο Λούβρο και πάνω της είχε βρεθεί ένα δακτυλικό αποτύπωμα. Η αστυνομία ωστόσο, δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει τον δράστη με σιγουριά. Εντελώς αναπάντεχα, στις 2 Δεκεμβρίου 1913, ο Φλωρεντινός έμπορος έργων τέχνης Αλφρέντο Τζέρι, ανοίγοντας ένα γράμμα που είχε ταχυδρομηθεί τρεις μέρες πριν, είδε πως ήταν από κάποιον Βιντσέντσο Λεονάρντο, που εμμέσως πλην σαφώς, του πρότεινε να αγοράσει τη «Μόνα Λίζα»!

Στις 11 Δεκεμβρίου 1913 την πήρε όντως στο ξενοδοχείο «Τρίπολη-Ιταλία», που σχεδόν αμέσως της άλλαξε το όνομα σε «Τζοκόντα».

Ο πίνακας στάλθηκε στα εργαστήρια των Μουσείων του Βατικανού, για να ελεγχθεί η γνησιότητά του. Πριν καν ολοκληρωθεί η διαδικασία, είχε συλληφθεί και ο κλέφτης. Ηταν ο ελαιοχρωματιστής και διακοσμητής Βιντσέντσο Περούτζια – ένας πατριώτης όπως είπε ο ίδιος, που θεωρούσε ότι η Γαλλία κρατούσε το έργο παράνομα. Και εκείνος το είχε πάρει για να το επιστρέψει στον νόμιμο ιδιοκτήτη, το ιταλικό κράτος.

Η δίκη, που κράτησε την κοινή γνώμη με κομμένη την ανάσα, έγινε στην Περούτζια. Καταδικάστηκε σε επτάμηνη φυλάκιση.

Στις 14 Δεκεμβρίου 1913, όταν η «Μόνα Λίζα» εκτέθηκε στο Βατικανό, ο συνωστισμός ήταν τέτοιος που ορίστηκε χρόνος τριών μόνο λεπτών για κάθε επισκέπτη.

Στις 31 Δεκεμβρίου, το πορτρέτο επέστεψε στο Παρίσι για να πάρει πάλι – με αυξημένα μέτρα ασφαλείας – τη θέση του στο Λούβρο.

Κλοπές έργων τέχνης στον εικοστό αιώνα

1960, Σεν Πολ ντε Βανς

Από το εστιατόριο «Κολόμπ ντ’ Ορ» του Σεν Πολ ντε Βανς, στη Γαλλία, κλέβονται 20 έργα μοντέρνας ζωγραφικής, αξίας τότε 1.950.000 γαλ. φράγκων. Οι δράστες συλλαμβάνονται και τα έργα επιστρέφονται.

1961, Λονδίνο

Κατά την 50ή επέτειο της κλοπής της «Μόνα Λίζα», εξαφανίζεται από την Εθνική Πινακοθήκη «Ο Δούκας του Ουέλινγκτον» του Γκόγια, που είχε αγορασθεί για 1,5 εκατομμύριο στερλίνες. Εντοπίζεται το 1965 στο σταθμό του Μπέρμπινγχαμ και ο κλέφτης – άνεργος οδηγός φορτηγού αυτοκινήτου – πέφτει στα χέρια της αστυνομίας.

1973, Παρίσι

Από το Μουσείο Πικάσο, εξαφανίζονται 11 πίνακες του διάσημου Ισπανού ζωγράφου, αξίας 720.000 δολαρίων. Ξαναβρέθηκαν μερικώς κατεστραμμένοι.

1974, Λονδίνο

Από το Κένγουντ Χάουζ χάνεται «Ο κιθαρίστας» του Βερμέερ. Ο κλέφτης ζητά τρόφιμα αξίας 1,5 εκατομ. δολαρίων για τους φτωχούς του νησιού Γρενάδα. Το έργο βρίσκεται, μετά από ανώνυμο τηλεφώνημα, στο νεκροταφείο του Λονδίνου.

1974, Μπλέσινγκτον

Μαχητές του ΙΡΑ αφαιρούν από ένα κτήμα στο Μπλέσινγκτον της Ιρλανδίας, 19 πίνακες, αξίας 19,2 εκατ. δολαρίων. Ορος επιστροφής τους, η απελευθέρωση τεσσάρων αγωνιστών από τις αγγλικές φυλακές. Οι πίνακες βρίσκονται τελικά κοντά στο Κορκ.

1975, Μιλάνο

Στην Πινακοθήκη Μοντέρνας Τέχνης, ο φύλακας αποσυνδέει τον συναγερμό, για να κοιμηθεί ήσυχος! Κλέφτες αρπάζουν 28 έργα, αξίας 5 εκατ. δολαρίων. Θα βρεθούν τελικά σε ένα άδειο διαμέρισμα.

(Πηγή: ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ, Εκδ. Ομιλος Μανιατέα)