Το κοριτσάκι που ανασύρθηκε από το σκοτάδι της γης και του χρόνου και η άκρως ενδιαφέρουσα ιστορία του…

Κατεβαίνοντας την Πειραιώς, συναντάμε ένα μικρό παρκάκι δεξιά, στη διασταύρωση με την Ιερά Οδό. Εκεί βρέθηκε θαμμένη η μικρή Μύρτις. Η Μύρτις ήρθε στον κόσμο πριν 2500 χρόνια… την εποχή του Περικλή δηλαδή. Το πέρασμα της από τη ζωή ήταν πολύ σύντομο. Μόλις 11 χρόνια!

Ζούσε στην Αθήνα, στη σκιά της Ακρόπολης και ίσως και να κοίταζε με δέος και θαυμασμό τον Παρθενώνα που μόλις είχε τελειώσει… Το μόνο που γνωρίζουμε για τη Μύρτιδα είναι ότι είχε πεταχτά δόντια που την εμπόδιζαν να κλείσει καλά το στόμα της. Ποιος ξέρει… Ισως να ήταν ένα ευτυχισμένο κοριτσάκι ή μια μικρή δούλη ή μέτοικος.

Η μικρή Μύρτις αρρώστησε στον μεγάλο λοιμό που έπληξε την Αθήνα, το 430 π.Χ. Ηταν τα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέμου. Η Αθήνα, πολιορκημένη ασφυκτιούσε… Υπό αυτές τις συνθήκες, λοιπόν, ξέσπασε μεγάλη επιδημία που κυριολεκτικά «θέρισε» το ένα τρίτο των Αθηναίων. Ανάμεσα στους νεκρούς και η μικρή Μύρτις αλλά και ο ίδιος ο Περικλής.

Η Μύρτις θάφτηκε πρόχειρα με άλλους 150 περίπου, στην άκρη του νεκροταφείου, στον Κεραμεικό. Ο τάφος ταπεινός με ελάχιστα, πολύ φτωχικά κτερίσματα… (Πιθανώς, οι επιζήσαντες της επιδημίας να έθαβαν βιαστικά τους χιλιάδες νεκρούς σε ομαδικούς τάφους, χωρίς να ακολουθούν το τελετουργικό της ταφής των αρχαίων Ελλήνων).

Και πέρασαν χρόνοι και καιροί από τότε… Δυόμιση χιλιάδες χρόνια…! Και φτάνουμε στο1994-1995. Στις εργασίες για το μετρό της Αθήνας στον Κεραμεικό, ο μετροπόντικας αποκάλυψε αυτόν τον καλούμενο “τάφο του λοιμού”.

Ανάμεσα στα πολλά σκελετικά υπολείμματα, και η μικρή Μύρτις! Το κρανίο της ήταν σχεδόν άθικτο και είχε και τα 28 της δόντια αλλά είχε και κάτι άλλο, σπάνιο. Μαζί με τα μόνιμα, υπήρχαν και τα νεογιλά της δόντια ! (Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που τα δόντια της ήταν πεταχτά.) Αυτά τα ευρήματα έδωσαν στους επιστήμονες τη δυνατότητα για την έρευνα και την (ψηφιακή) ανάπλαση του κρανίου και του προσώπου της. Εμπνευστής της “αναβίωσης” της Μύρτιδος και ψυχή του διεπιστημονικού αυτού εγχειρήματος, ήταν ο κ. Μανώλης  Παπαγρηγοράκης, καθηγητής της Οδοντιατρικής Σχολής του Παν/μίου Αθηνών. Οι επιστήμονες κατάφεραν να απομονώσουν και το DNA του μικροβίου!

Έτσι μάθαμε ότι ο λοιμός οφείλετο σε σαλμονέλα (S.Typhi).  Δηλαδή η επιδημία ήταν τυφοειδής πυρετός!

Ο κ. Παπαγρηγοράκης σε συνεργασία με Σουηδούς επιστήμονες ολοκλήρωσαν, το 2010, την “ανακατασκευή” της κεφαλής του μικρού αυτού κοριτσιού, του οποίου το πραγματικό όνομα δεν θα το μάθουμε ποτέ. Οι μελετητές τής έδωσαν το ωραίο , συμβατικό όνομα “Μύρτις “, επειδή είναι εύηχο, σύνηθες για εκείνη την εποχή, και χρησιμοποιείται και στις μέρες μας (Μυρτώ). Της έδωσαν καστανά μάτια και καστανοκόκκινα μαλλιά. Το χτένισμα της είναι το διαδεδομένο για την εποχή που έζησε. Κι έτσι, αντικρίσαμε το πρόσωπο ενός μικρού κοριτσιού που έζησε όταν ακόμη χτιζόταν ο Παρθενώνας!

Τα Ηνωμένα Εθνη, το 2010, ανακήρυξαν τη Μύρτιδα “Φίλη των στόχων της Χιλιετίας” και χρησιμοποίησαν τη μορφή της ως σύμβολο στην εκστρατεία των Ηνωμένων Εθνών «κατά της παιδικής φτώχειας και της παιδικής θνησιμότητας από ασθένειες που μπορούν να προληφθούν ή να καταπολεμηθούν».

Ολα σχεδόν τα μουσεία της Ελλάδας καθώς και πάμπολλα μουσεία του εξωτερικού την έχουν φιλοξενήσει κατά καιρούς.

Στις 14 Μαρτίου 2018 τα ΕΛΤΑ κυκλοφόρησαν γραμματοσειρά με τη μορφή της. Σήμερα η Μύρτις βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Κοιτάζει καθημερινά τον κόσμο με τα ορθάνοιχτα μάτια της, το διστακτικό της χαμόγελο και την αμφιλεγόμενη ομορφιά της και σαν “πρέσβειρα” των Ηνωμένων Εθνών φέρνει, από την αρχαιότητα στον 21ο αιώνα, το πανανθρώπινο μήνυμα ενάντια στον θάνατο μικρών παιδιών από πολέμους, φτώχεια και ασθένειες που προλαμβάνονται.

Πηγές: Βικιπαίδεια, Μ. Παπαγρηγοράκης, (συνεντεύξεις), Έφη Μπαζιωτοπούλου-Βαλαβάνη, αρχαιολόγος, (συνέντευξη)

Θα πρέπει να αναφερθεί ότι το χειροποίητο ύφασμα του ενδύματός της είναι από λινάρι σε φυσική απόχρωση και υφάνθηκε στο Ιστορικό Υφαντουργείο του ΣΕΝ.

Θα ήταν μεγάλη παράλειψη αν δεν αναφέρουμε πως το ένδυμα της Μύρτιδος, ήταν δημιουργία της αείμνηστης σχεδιάστριας Σοφίας Κοκοσαλάκη.

(Πληροφορία και φωτογραφία του ενδύματος από το χρονολόγιο του κ. Μανώλη Παπαγρηγοράκη.)

Ιανουάριος 2020: Η Μύρτις έγινε ασημένιο πεντάευρω από την Τράπεζα της Ελλάδος!

Κώστας Μπιζάνος