O Aρτεμίδωρος γράφει στα μέσα του 2ου αι. μ.Χ. Αν και Εφέσιος υπέγραφε ως Δαλδιανός για να κάνει γνωστή την πατρίδα της μητέρας του Δάλδιν της Λυδίας. Κατά την αρχαιότητα η ονειροκριτική αποτελούσε είδος της μαντικής και μέσον για την πρόγνωση του μέλλοντος. Ο Αρτεμίδωρος στο έργο του ‘Ονειροκριτικόν ασχολήθηκε μόνο με τους αλληγορικούς ονείρους, οι οποίοι-όπως αναφέρει- προβλέπουν το μέλλον μέσω συμβόλων. Με τα ενύπνια όνειρα, δηλαδή τα όνειρα που προκαλούνται από σωματική ή ψυχική στέρηση και αναφέρονται στο παρόν του ονειρευομένου, δεν ασχολήθηκε. Δεν ερμήνευσε ούτε τα θεωρηματικά όνειρα, καθώς αυτά -όπως αναφέρει- είναι ξεκάθαρα ως προς το νόημα και δεν επιδέχονται ερμηνεία.

Κυρίαρχο ρόλο στα όνειρα που αναφέρονται έχουν οι χονδροειδείς τύποι ανθρώπων, οι οποίοι βρίσκονται σε καθημερινές στιγμές  και παρουσιάζονται άλλοτε φτωχοί και άλλοτε πλούσιοι. Οι εύμορφοι άνθρωποι και οι πλούσιοι ερμηνεύονται θετικά. Ωστόσο, ένα όνειρο ερμηνεύεται σωστά με βάση την κοινωνική θέση του ονειρευομένου και περιστρέφεται γύρω από τον μικρόκοσμό του. Ένα όνειρο ερμηνεύεται ως  καλό αν είναι σύμφωνο με τη φύση, το επάγγελμα, τις κοινωνικές συμβάσεις και το χρονικό διάστημα, ενώ το ίδιο το όνειρο μπορεί να εκληφθεί  διαφορετικά ανάλογα με το χρονικό διάστημα που εμφανίζεται και την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ονειρευόμενος.

Για παράδειγμα, αν κάποιος δει αφτιά γαϊδάρου, είναι καλό μόνο αν είναι φιλόσοφος. Για τους υπόλοιπους σημαίνει δουλεία και ταλαιπωρία:

Ὦτα ὄνου ἔχειν δοκεῖν φιλοσόφοις μόνοις ἀγαθόν, ὅτι μὴ ταχέως κινεῖ τὰ ὦτα ὁ ὄνος· τοῖς δὲ λοιποῖς δουλείαν καὶ ταλαιπωρίαν σημαίνει [1].

Άλλο ένα παράδειγμα: αν κάποιος δει ότι έχει κατάλευκα δόντια είναι καλό σε κάθε περίπτωση. Για τους φιλολόγους, συγκεκριμένα, σημαίνει ευφράδεια λόγου, για τους υπόλοιπους σημαίνει πολυτέλεια στο σπίτι. Αν τα δόντια είναι χρυσά τότε αυτό ωφελεί μόνο τους φιλολόγους. Αν είναι κέρινα, γυάλινα ή ξύλινα προμηνύουν θάνατο, ενώ αν είναι από μόλυβδο τότε σημαίνουν ατιμία και ντροπή. Αν είναι αργυροί, τότε ο πλούσιος θα ξοδέψει λεφτά, ενώ οι υπόλοιποι θα λάβουν.

Ὀδόντας δοκεῖν ἔχειν ἐλεφαντίνους ἀγαθὸν πᾶσι· τοῖς μὲν γὰρ φιλολόγοις εὐέπειαν τοῖς δὲ ἄλλοις πολυτέλειαν κατὰ τὸν οἶκον σημαίνουσι. χρυσέους δὲ δοκεῖν ἔχειν ὀδόντας φιλολόγοις μόνοις ἀγαθόν· ὡς γὰρ ἀπὸ χρυσέων φθέγγονται τῶν ὀδόντων· τοῖς δὲ ἄλλοις πυρκαϊὰς ἐσομένας κατὰ τὸν οἶκον σημαίνει. κηρίνους δὲ δοκεῖν ἔχειν ὀδόντας σύντομον παρίστησι θάνατον· οὐ γάρ εἰσιν οἱ τοιοῦτοι τροφῆς τμητικοί. μολυβδίνους δὲ ἔχειν ἢ κασσιτερίνους ἀτιμίαν καὶ αἰσχύνην σημαίνει, ὑαλίνους δὲ ἢ ξυλίνους βιαίους ἐπάγει θανάτους. ἀργύρεοι δὲ ὀδόντες χρήματα πορίσαι σημαίνουσι διὰ λόγων, πλουσίοις δὲ εἰς τροφὰς τὰ χρήματα δαπανῆσαι[2].

Αξίζει να διαβάσει κάποιος το έργο του Αρτεμιδώρου και να το θεωρήσει ως πηγή πληροφοριών για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων εκείνης της εποχής, και όχι ως πηγή ερμηνείας ονείρων. Άλλωστε, ο Αριστοτέλης αναφέρει ότι το όνειρο είναι προϊόν της ανθρώπινης φαντασίας και ανάγεται στις μεταβολές της αίσθησης[3]. μπορεί να γεννηθεί από ένα παλαιότερο εξασθενημένο και πιθανώς παραμορφωμένο ερέθισμα, που προήλθε από το εσωτερικό ή το εξωτερικό του σώματος και σε καμία περίπτωση δεν είναι θεόσταλτο[4].

 

Βιβλιογραφία:

Ἀρτεμίδωρος, Ὀνειροκριτικόν, Artemidori Daldiani Onirocriticon libri V, εκδ.  Pack R.A., Λειψία 1963.    

Ἀριστοτέλης,  Parva naturalia, εκδ. Ross W. D.,  Οξφόρδη 1955. 

Κάλφας Β., ”Διάγνωση και πρόγνωση: Ο Αρτεμίδωρος και η αρχαία ερμηνευτική των ονείρων”,  Αρχαιολογία και Τέχνες78 (2001), 23-30.

[1] Ἀρτεμίδωρος, Ὀνειροκριτικόν, Ι, 24.

[2] Ἀρτεμίδωρος, Ὀνειροκριτικόν, Ι, 31.

[3] Άριστοτέλης, Περὶ Ἐνυπνίων, 459a10-24.

[4] Ἀριστοτέλης, Περὶ τῆς καθ’ ὕπνον μαντικῆς,  462b21-23, 464a22.

 

Ελισάβετ Πετρά