Του Γεράσιμου Κ. Αποστολάτου

Εξήντα* χρόνια πέρασαν από την εκτέλεση των Ιταλών στρατιωτικών από τους Γερμανούς.

Στις 25 Ιουλίου 1943 το Ανώτατο Φασιστικό Συμβούλιο στη Ρώμη εκδίωκε τον Μουσολίνι και ο βασιλιάς Βιτόριο Εμμανουέλε ανέθετε την πρωθυπουργία στον στρατηγό Μπαντόλιο. Ενα βαθύ ρήγμα είχε γίνει στην ανώτατη Ιταλική Διοίκηση που φάνηκε ότι θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στη συνέχιση του πολέμου της Ιταλίας κατά των Συμμάχων. Ηδη οι Αγγλο-Αμερικανοί είχαν πατήσει σε ιταλικό έδαφος, στο νησί Παντελάρια και σε λίγο θα αποβιβάζονταν στη Σικελία. Οι Γερμανοί διέβλεψαν πως οι σύμμαχοί τους Ιταλοί θα εγκατέλειπαν τον πόλεμο και με ταχύτατες κινήσεις προώθησαν γερμανικά τμήματα, σε εδάφη που υπήρχαν μόνο  Ιταλοί, για εποπτεία και παρακολούθηση.

Σε αναλογία με την έκταση και τον πληθυσμό  στην Κεφαλονιά υπήρχε μία από τις μεγαλύτερες ιταλικές μονάδες : 12.000 άνδρες της Μεραρχίας Acqui ενώ το νησί είχε μεταβληθεί σε απόρθητο οχυρό. Τεράστια επάκτια πυροβόλα, αντιαεροπορικά διάσπαρτα σε όλα τα υψώματα, αποθήκες με μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών και τροφίμων. Ο λόγος διπλός : α) Το νησί ήταν το πρώτο σκαλοπάτι για μεταφορά ενισχύσεων στα ιταλικά στρατεύματα στη Β. Αφρική, β) Η Κεφαλονιά θεωρείτο ότι θα ήταν η πρώτη αποβατική κίνηση Συμμάχων στη Βαλκανική, όπως φαινόταν στο σχέδιο Τσόρτσιλ. Ετσι έφτασαν στο νησί περίπου 400 Γερμανοί στις αρχές Αυγούστου για να παρακολουθούν τους Ιταλούς που σκορπίστηκαν σε διάφορα σημεία, με τον κύριο όγκο τους στη χερσόνησο του Ληξουρίου.

Αντιπρόσωπος του Μπαντόλιο ο στρατηγός Καστελάνο, υπέγραψε την ανακωχή στο στρατηγείο του Αϊζενχάουερ σε έναν ελαιώνα έξω από τη Μεσσίνα της Σικελίας. Η ανακωχή ανακοινώθηκε το βράδυ της 8ης Σεπτεμβρίου και βρήκε 700.000 άνδρες του ιταλικού στρατού εκτός του ιταλικού εδάφους (Κορσική, Ν. Γαλλία, Βαλκάνια, Ελλάδα, νησιά). Αυτή η τεράστια στρατιωτική δύναμη θα εξουδετερωθεί, εκτός κάποιων μονάδων, μέσα σε λίγες ώρες από τους ναζί με γρήγορες και αποφασιστικές κινήσεις.

Δεν υπάκουσαν

Στην Αθήνα ο διοικητής των ιταλικών στρατευμάτων στην Ελλάδα στρατηγός Vecciarelli υπέγραψε το επόμενο βράδυ την παράδοση των ανδρών τον Γερμανό στρατηγό Hubert Lanz. Δύο οργανωμένες μονάδες δεν υπάκουσαν στην παράδοση: α) Η Μεραρχία Pinerolo της Θεσσαλίας, της οποίας ο στρατηγός Infante ζήτησε από τον επικεφαλής της Συμμαχικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Ελλάδα συνταγματάρχη Κρις Γουντχάουζ οι άντρες του να συμπολεμήσουν κατά των Γερμανών. Ο Γουντχάουζ δεν είχε βέβαια οργανωμένη στρατιωτική μονάδα. Ετσι υπεγράφη σύμφωνο με τους εκπροσώπους του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ για να πολεμήσουν οι Ιταλοί μαζί τους. Αιφνιδιαστικά και παρά τη συμφωνία, τμήματα του ΕΛΑΣ αφόπλισαν τους άνδρες, ενώ για έναν ολόκληρο χρόνο τους περιέφεραν σε διάφορα στρατόπεδα συγκεντρώσεως ως αιχμαλώτους. Η μεταχείριση των ανδρών αυτών υπήρξε τραγική. Από τους 8.000 στρατιώτες επέστρεψαν μόνο 2.200 μεταπολεμικά στην Ιταλία. Η δεύτερη Μεραρχία που δεν υπάκουσε αμέσως ήταν η Acqui της Κεφαλονιάς. Ο διοικητής της στρατηγός Antonio Gandin, προσπαθούσε με διαπραγματεύσεις να πετύχει την παράδοση μεν των όπλων, αλλά και ασφαλή μεταφορά των ανδρών του στην πατρίδα τους. Οι Γερμανοί αντίθετα κέρδιζαν ημέρες για την απόβαση νέων δυνάμεων στο νησί. Η παντοδύναμη όμως μεραρχία Acqui, από το ίδιο βράδυ της αναγγελίας της ανακωχής είχε αυτοδιαλυθεί.  Οι άνδρες θεωρούσαν πως ο πόλεμος γι αυτούς τελείωσε κι ότι τους περίμεναν οι οικογένειές τους. Η πειθαρχία ήταν σχεδόν ανύπαρκτη.  Ανοιξαν οι τεράστιες αποθήκες και οι κάτοικοι του νησιού επωφελήθηκαν για να προμηθευτούν μεγάλο αριθμό όπλων αλλά και τροφίμων, από τα οποία υπέφεραν στα χρόνια της Κατοχής.

Ο στρατηγός Gandin δεχόταν διαφορετικές εισηγήσεις. Αλλοι του ζητούσαν παράδοση και άλλοι τη σύγκρουση με τους Γερμανούς (12.000 άνδρες έλεγαν έναντι 400 Γερμανών). Εμπειρος αξιωματικός ο στρατηγός διέβλεπε τον κίνδυνο μιας μάχης : Ο ιταλικός στόλος που θα μπορούσε να υποστηρίξει την άμυνα είχε ήδη παραδοθεί στους Συμμάχους στην Αλεξάνδρεια. Η ιταλική αεροπορία ανύπαρκτη. Καμιά βοήθεια δεν μπορούσε να προσφέρει η παραπαίουσα κυβέρνηση Μπαντόλιο που είχε διαφύγει με τον βασιλέα από τη Ρώμη στο Μπρίντεζι. Οι Σύμμαχοι είχαν ήδη αρχίσει τη νέα μεγάλη απόβαση στο Anzio της Ιταλίας και ήταν αδιανόητο να στείλουν δυνάμεις για την άμυνα του νησιού.

Αντίθετα, τα αεροδρόμια των Γερμανών βρίσκονταν πολύ κοντά στο απέναντι ηπειρωτικό ελληνικό έδαφος (Αραξος, Αγρίνιο). Ο Gandin συνέχιζε τις διαπραγματεύσεις και συγκαλούσε πολεμικά συμβούλια των ανωτέρων αξιωματικών. Μικροεπεισόδια είχαν αρχίσει μεταξύ των πρώην συμμάχων.

Στις 12 Σεπτεμβρίου ο Gandin και το επιτελείο του αποφάσιζε μάλλον να παραδώσει τα όπλα, εξασφαλίζοντας τη μεταφορά των ανδρών του στην Ιταλία. Εν τω μεταξύ, μια μικρή ομάδα αριστερών του νησιού κυκλοφόρησε προκηρύξεις που καλούσαν τους Ιταλούς να πολεμήσουν, με την υπόσχεση ότι θα είχαν τη συμπαράσταση μεγάλης ομάδας ενόπλων του νησιού. Νεαροί αξιωματικοί ήταν υπέρ της συγκρούσεως. Απόλυτη σύγχυση επικρατούσε στη Μεραρχία.

Στις 6 το πρωί της 13ης Σεπτεμβρίου δύο μικρά γερμανικά σκάφη φάνηκαν από την πλευρά της θάλασσας του Ληξουρίου. Δύο νεαροί αξιωματικοί που διοικούσαν μονάδες του πυροβολικού, χωρίς την εντολή του στρατηγού χτύπησαν τα δύο σκάφη. Τα ένα βυθίστηκε, το άλλο χτυπήθηκε.  Ηταν φανερό πως ο Gandin δεν διοικούσε τη Μεραρχία. Η αφορμή για τη γερμανική επίθεση ήταν πια δεδομένη.

*Εξήντα χρόνια από τη δημοσίευση του άρθρου, 77 ως σήμερα

 

(Συνεχίζεται…)

Πηγή: https://www.kathimerini.gr/society/162714/h-sfagi-tis-merarchias-acqui-stin-kefalonia/