Πρώιμη παιδική ηλικία

Μερος Α’

Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού κατά την πρώιμη παιδική ηλικία – από τη γέννησή του ως την ηλικία των 4-5 ετών – διαδραματίζει η τριαδική σχέση του αφηγητή – μέσο – ακροατή. Αυτή η σχέση είναι απολύτως αναγκαία για τη μετάδοση της παιδικής λογοτεχνίας στο παιδί.

Οι πρώτες επαφές του παιδιού με τη  λογοτεχνία ξεκινούν με τα πρώτα του ακούσματα. Στην αγκαλιά της οικογένειας απολαμβάνει τα πρώιμα είδη της παιδικής λογοτεχνίας που είναι τραγουδάκια, νανουρίσματα, στίχοι, τραγουδοπαίχνιδα κ. ά. Νιώθει τη χαρά , τη στοργή, την παρουσία ατόμων μέσα από ήχους που ακόμη για το παιδί είναι δυσνόητοι αλλά το ηρεμούν και του παρέχουν ασφάλεια. Η πρώτη μορφή της παιδικής λογοτεχνίας έρχεται να μπει στη ζωή του και είναι σημαντική όσο και η πρώτη  και βασική του τροφή.

Αυτό το είδος της λογοτεχνίας δεν εντάσσεται καθαρά στη γραπτή παιδική λογοτεχνία, μιας και η τελευταία κάνει τις πρώτες εμφανίσεις της σε γραπτά κείμενα τα τελευταία 200-300 χρόνια-αναφορά στο προηγούμενο άρθρο. Χάνεται στα βάθη των αιώνων, χωρίς κάποια ιδιαίτερη αναφορά από άλλα λογοτεχνικά είδη. Πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε και για λόγους πολιτιστικούς, εθνικιστικούς, εθιμοτυπικούς, κοινωνικούς, θρησκευτικούς τόσο όσο να μην ξεχνούν οι μεγάλοι και να διδάσκονται οι μικροί.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της ελληνικής προφορικής λογοτεχνίας το ακόλουθο νανούρισμα που έχει τις ρίζες του στην περίοδο της τουρκοκρατίας,  πέρασε από γενιά σε γενιά, και έφερε σε αντιπαράθεση λόγιους, ιστορικούς και ιερείς για το αν η ύπαρξη των κρυφων σχολειων ήταν ένας «μύθος» ή ένας «θρύλος».

Φεγγαράκι μου λαμπρό
φέγγε μου να περπατώ
να πηγαίνω στο σχολειό
να μαθαίνω γράμματα,
πράγματα, σπουδάγματα
του Θεού τα πράγματα
(να μαθαίνω κι αργαλειό
για της νύφης το προικιό).

Ιστορικά υπάρχει τεκμηριωμένη η καταγραφή πολλών ελληνικών σχολείων που λειτουργούσαν επίσημα υπό την άδεια της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και είχαν ιδρυθεί απο ιδιωτική πρωτοβουλία Ελλήνων και την Εκκλησία, χαρακτηρίζοντας έτσι την ύπαρξη των «κρυφών σχολειών» σαν «μύθο». Από την άλλη, μια διαφορετική άποψη που βασίζεται σε μαρτυρίες για κρυφές διδασκαλίες, το κρυφό σχολειό δεν είναι μύθος αλλά «θρύλος με ιστορικό πυρήνα» λόγω του ρόλου της κρυφής εκπαίδευσης κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας.

Οσο απλό και αν φαίνεται ένα νανούρισμα με την πρώτη ματιά, τόσο σύνθετο εννοιολογικά μπορεί να είναι αν χρησιμοποιηθεί  συμβολικά. Μηνύματα ταξιδεύουν με τρόπο συνειδητό και μη για να καλλιεργήσουν έννοιες όπως η μάθηση, το σχολείο, ο Θεός, τα σπουδάγματα, η απασχόληση. Η παιδική λογοτεχνία γίνεται συνειδητά πολλές φορές φορέας ιδεών , διδαχών , αντικατοπτρισμός της πραγματικότητας της κοινωνίας και μπορεί να θεμελιώσει ήθη και αξίες από την πρώιμη παιδική ηλικία.

ΛΟΥΙΖΟΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ
Διδακτ. Πανεπιστημίου L’Acquilla
Γλωσσολογία- Παιδ. Λογοτεχνία
e-mail  [email protected]