Εισαγωγή

Η αυγή του 20ου αιώνος βρήκε το ελληνικό κράτος σε κατάσταση αποσυντονισμού. Επικρατούσε ήδη αναβρασμός, απότοκο των οικονομικών δυσκολιών που προκάλεσε η έλευση του Δ.Ο.Ε (Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου) μετά τον ατυχή για την Ελλάδα ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, του μακεδονικού αγώνος κατά των Βουλγάρων Κομιτατζήδων, αλλά και λόγω της γενικότερης απαξίωσης του πολιτικού συστήματος. Όμως, ποια ήταν η συνολική πορεία της Ελλάδος στο μεταβαλλόμενο διεθνές πολιτικό περιβάλλον κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα;

Η πρώτη δεκαετία του 20ου

Η πρώτη δεκαετία του 20ου βρίσκει την Ελλάδα να προσπαθεί να υπερασπισθεί τη Μακεδονία από τη βουλγαρική βουλιμία. Η Βουλγαρία, μετά την προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας το 1885, επιχειρεί να εκβουλγαρίσει βιαίως τους πληθυσμούς της Μακεδονίας. Το νέο αυτό κύμα με πρωτοστάτες τους κομιτατζήδες οπλαρχηγούς ακολουθεί την εξέγερση του Ίλιντεν το 1903 και εξαπλούται στον μακεδονικό χώρο, παρά την παρουσίαση του σχεδίου Μυστέργκ που οικονομούσε τη συμμετοχή των χριστιανικών πληθυσμών στη διοίκηση των νέων βιλαετίων στην Ευρωπαϊκή Τουρκία. Η τουρκική αντίδραση, μετά το Ίλιντεν, προς τους βουλγάρουςεξαρχικούς είναι χλιαρή. Από την πλευρά της ηττημένης Ελλάδος του 1897 το μόνο που επιχειρείται είναι κάποιες ατομικές προσπάθειες Ελλήνων αξιωματικών, οι οποίοι πέρασαν τα σύνορα με σκοπό να οργανώσουν την άμυνα των ελληνικών πληθυσμών. Κορυφαίο παράδειγμα είναι ο Παύλος Μελάς που δρούσε με το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας.

Εκτός, όμως, του Μακεδονικού το διεθνές σκηνικό δείχνει να έχει διαφοροποιηθεί δραματικά. Ως προς το λεγόμενο και «Ανατολικό Ζήτημα», η Αγγλία έχει αλλάξει στάση. Η πάγια αγγλική εξωτερική πολιτική, έως το 1878 τουλάχιστον, επιθυμούσε τη διατήρηση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ως ανάχωμα για την κάθοδο της Ρωσίας στη Μεσόγειο. Από τη χρονιά εκείνη, σταδιακά, η Αγγλία αναθεωρούσε την υποστήριξή της προς τον Σουλτάνο. Ο λόγος ήταν η δυναμική είσοδος στα πράγματα της Γερμανίας του 2ουΡάϊχ υπό τον ΚαγκελλάριοΒίσμαρκ. Σταδιακά οι Γερμανοί εξετόπισαν την Αγγλική επιρροή στο Οθωμανικό κράτος και αύξησαν σε μεγάλο βαθμό τη δική τους στα πλαίσια του «ΝτραγκΝαχΌστεν», δηλαδή την επέκταση προς Ανατολάς.

Είναι φανερό, πλέον, ότι το παλαιό και διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα δεν επαρκεί για να οδηγήσει τη χώρα μέσα από τις συμπληγάδες των νέων λεπτών διεθνών ισορροπιών. Η δολοφονία του Θεοδώρου Δηλιγιάννη το 1905 (καίτοι αποδίδεται σε κάποιον χαρτοπαίκτη) ήταν χαρακτηριστική της εποχής και προοίμιο για το κίνημα στου Γουδή το 1909 από τον Στρατιωτικό Σύνδεσμο, το οποίο είχε την υποστήριξη των μεσαίων στρωμάτων.

Σε αυτό σημείο, και πριν να αναφερθούμε στο αποτέλεσμα του κινήματος στο Γουδί, θα πρέπει να αναφέρουμε τη χρεωκοπία της Ελλάδος. Το 1893 ο τότε πρωθυπουργός Χαρίλαος Τρικούπης δήλωσε το περίφημο: “Δυστυχώς επτωχεύσαμεν”. Παρά την ελληνική χρεωκοπία, όμως, το κράτος αρνήθηκε τις προστάσεις των πιστωτών και συνέχισε την πολιτική του, διοργάνωσε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896, αλλά υπέπεσε σε ένα ολισθηρότατο ατόπημα, το οποίο οδήγησε την Ελλάδα στην εποπτεία του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου. Αυτό ήταν ο ατυχής πόλεμος του 1897 με την Τουρκία, με αφορμή το Κρητικό ζήτημα. Η σύγκρουση με την τότε Οθωμανική αυτοκρατορία (ο στρατός της οποίας είχε εκπαιδευτεί και εξοπλιστεί από τη Γερμανία) οδήγησε στη συντριβή των ελληνικών στρατευμάτων και την παρέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων. Ορίστηκε η καταβολή υπέρογκης πολεμικής αποζημιώσεως, ενώ, παράλληλα ρυθμίστηκαν και τα παλαιότερα χρέη της Ελλάδος.

Τώρα, για να επιστρέψουμε στο 1909, οι συνέπειες του κινήματος ήταν η άφιξη στην Αθήνα ενός χαρισματικού πολιτικού: Του Ελευθερίου Βενιζέλου, ο οποίος επιχείρησε να αναμορφώσει το ελληνικό κράτος και την κοινωνία. Ο ίδιος θα δώσει σάρκα και οστά στο πρόταγμα της «Μεγάλης Ιδέας», το οποίο συνίστατο στην ενσωμάτωση των ελληνικών πληθυσμών εκτός της ελληνικής επικρατείας σε αυτή με την ένταξη των περιοχών που διαβιούν στο ελληνικό κράτος, αποσπώντας αυτές από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Έτσι προχώρησε στον εκσυγχρονισμό της χώρας με το σύνταγμα του 1911, τον επανεξοπλισμό του στρατού και τη δημιουργία ισχυρού πολεμικού ναυτικού, στοιχείου απαραίτητου για την επικράτηση σε μελλοντική στρατιωτική διένεξη. Παράλληλα, λειτουργούσε ως ο κύριος εκφραστής της αγγλικής πολιτικής -έχοντας σχεδόν άριστες σχέσεις με τους Άγγλους-. Ήταν πλέον γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι τα συμφέροντα της Αγγλίας, για πρώτη φορά από την ίδρυση του ελληνικού κράτους του 1830, ταυτίζονταν με τον ελληνικό αλυτρωτισμό.

Επειδή, όμως, η κατάσταση στη Βαλκανική μετά την ανάδυση του αλυτρωτισμού των υπολοίπων βαλκανικών λαών ήταν ιδιαιτέρως έκρυθμη (π.χ Μακεδονικό), ο Βενιζέλος στράφηκε και προς την απέναντι Μικρασιατική ακτή, στους αλύτρωτους Έλληνες της Ιωνίας όπου δεν υπήρχαν αντίζηλοι. Αυτή, φυσικά, η στροφή δεν απέκλειε το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον για τους Έλληνες στα βαλκανικά εδάφη.

(Στο επόμενο: Βαλκανικοί Πόλεμοι)

 

Δημήτρης Ρωμανός

istorias-alitheia.blogspot.gr