Αν το Γουδί αποτέλεσε κομβικό σημείο στη νεοελληνική ιστορία, η επόμενη δεκαετία αποτέλεσε τον καταλύτη για την Εθνική Ολοκλήρωση. Η επιμονή του Βενιζέλου να συμμετάσχει και η Ελλάδα στη συμμαχία της Σερβίας με τη Βουλγαρία, στηριγμένη στο ισχυρό πολεμικό ναυτικό που φρόντισε να δημιουργήσει, έδινε νέα τροπή στα πράγματα. Ο ισχυρός βαλκανικός συνασπισμός απαίτησε από τους Τούρκους τον σεβασμό των μειονοτήτων στην Οθωμανική επικράτεια. Η άρνηση της Τουρκίας οδήγησε στον πρώτο βαλκανικό πόλεμο τον Οκτώβριο του 1912 που απέβη νικηφόρος για τα βαλκανικά κράτη, ενώ τον Ιούλιο του 1913 η πρόθεση της Βουλγαρίας να αρπάξει εδάφη από την Ελλάδα και τη Σερβία έδωσε την αφορμή για τον επίσης νικηφόρο δεύτερο βαλκανικό πόλεμο. Η αλήθεια, βέβαια, είναι ότι ακόμη και οι Μεγάλες Δυνάμεις αιφνιδιάστηκαν από τη συμμαχία αυτή και τον κεραυνοβόλο πόλεμο κατά της Τουρκίας.

Τα αποτελέσματα των Βαλκανικών πολέμων απέβησαν καταλυτικά για την αύξηση της εκτάσεως της Ελλάδος αλλά και της ισχύος της. Συγκεκριμένα η Ελλάδα, από τα 64 χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα στις αρχές του Οκτωβρίου του 1912, βρέθηκε στις αρχές του Αυγούστου του 1913 με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου να έχει σχεδόν διπλασιαστεί στα 120 χιλιάδες περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα. Απελευθερώθηκε η Ήπειρος, η Μακεδονία, τα νησιά του Βορείου Αιγαίου και ενσωματώθηκε η Κρήτη. Επιπλέον, ο πληθυσμός της Ελλάδος αυξήθηκε από τα 2,6 εκατομμύρια περίπου στα 5 εκατομμύρια.

Η εδαφική αυτή επέκταση περιέκλειε δεκάδες χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών και δρόμων. Επιπρόσθετα, επέφερε αύξηση του κρατικού προϋπολογισμού, βιομηχανική ανάπτυξη, άνοδο της ναυτιλίας και επέκταση του εμπορίου, ενώ ενίσχυσε τα μέγιστα το εθνικό γόητρο, δεδομένου ότι μόλις 15 έτη πριν, το 1897, η χώρα είχε υποστεί μία ταπεινωτική ήττα από την Τουρκία και είχε υπαχθεί στον Διεθνή Οικονομικό έλεγχο προκειμένου να πληρώσει τις δυσβάσταχτες πολεμικές αποζημιώσεις.

Αλλά τα γεγονότα είναι καταιγιστικά και πρωτόγνωρα, καθώς οι διεθνείς εξελίξεις οδηγούν στο ξέσπασμα του Α’ παγκοσμίου πολέμου. Ο ανελέητος οικονομικός ανταγωνισμός της Γερμανίας με  την Αγγλία, κατά κύριο λόγο, και τη Γαλλία κατά δεύτερο, παράλληλα με την πρόθεση των Γερμανών να αναπτύξουν ναυτικές δυνάμεις και να καταστούν αποικιοκρατική δύναμη, κατέληξε στην ένοπλη σύγκρουσή τους το 1914 στα πλαίσια του Α’ παγκοσμίου. Επαληθεύονταν, έτσι, για μία ακόμη φορά ο Κλαούζεβιτς που όριζε τον πόλεμο ως τη «συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα». Προηγουμένως, από τη δεκαετία του 1880, η Αγγλία είχε φροντίσει να προσεγγίσει την άλλοτε αντίζηλό της στην Ανατολική Μεσόγειο Τσαρική Ρωσία. Έτσι η τριπλή Συνεννόηση, με τη συμμετοχή και της Γαλλίας, ή αλλοιώς ΑΝΤΑΝΤ, ανέλαβε τη διεξαγωγή του πολέμου εναντίον των κεντρικών αυτοκρατοριών, που τις αποτελούσαν η Αυστροουγγαρία και η Γερμανία αρχικά, ενώ αργότερα προσετέθησαν στο πλευρό τους η Οθωμανική αυτοκρατορία και η Βουλγαρία.

Ο Βενιζέλος ήταν εξ’ αρχής πεπεισμένος ότι η νίκη θα στεφάνωνε τα όπλα της ΑΝΤΑΝΤ, για τον απλούστατο λόγο ότι κυριαρχούσαν στις θάλασσες. Η επιδίωξή του ήταν να συμμετάσχει η Ελλάδα στο πλευρό των συμμάχων ώστε να αποκομίσει τα μέγιστα δυνατά εδαφικά οφέλη και να καταστεί, τρόπο τινά, σε περιφερειακή δύναμη. Ειδικά, μετά την ένταξη της Τουρκίας και της Βουλγαρίας στο πλευρό των Κεντρικών αυτοκρατοριών και την παράλληλη πρόταση της Αγγλίας, η οποία συνίστατο σε συγκεκριμένα εδαφικά ανταλλάγματα, δίνονταν μία μοναδική ευκαιρία στη χώρα.

Υπήρχε, όμως, ένα σοβαρότατο πρόβλημα. Ο Κωνσταντίνος, ο οποίος είχε διαδεχθεί τον πατέρα του Γεώργιο τον Α’ μετά τη δολοφονία του στη Θεσσαλονίκη το 1913. Ο Κωνσταντίνος, γερμανοτραφής ων και έχοντας ως σύζυγο την αδερφή του Κάϊζερ Σοφία, επιθυμούσε την τήρηση ουδέτερης στάσης, η οποία στην ουσία εξυπηρετούσε τα γερμανικά συμφέροντα.

Είναι χαρακτηριστικά αυτά που γράφει η Σοφία στον αδελφό της Κάϊζερ Γουλιέλμο Β’, η οποία, παρεμπιπτόντως αισθάνεται Γερμανίδα και όχι Ελληνίδα:

«Ελπίζω ότι δεν θα παραβλέψεις το γεγονός πως στην επιδίωξη των σχεδίων μας η Ελλάδα αν συνδεθεί σιδηροδρομικώς θα μπορούσε ένεκα της γεωγραφικής της θέσης να φανεί χρήσιμη και πολύτιμη βοηθός της αγαπημένης μας πατρίδας. Θα συνεχίσουμε πάντα να εργαζόμαστε ανάμεσα στο λαό για το καλό της Γερμανίας ενάντια στους εχθρούς μας. Μπορείς να είσαι απόλυτα σίγουρος γι’ αυτό και είμαι περήφανη που τα απερίγραπτα βάσανα και οι αγωνίες στις οποίες έχουμε υποβληθεί και υποβαλλόμαστε για τη διατήρηση της ουδετερότητας, μας έκαναν ικανούς να προσφέρουμε σημαντικές υπηρεσίες. Με αγάπη Σοφία.»

Η άμεση αντίδραση του Βενιζέλου ήταν να παραιτηθεί. Τα αγγλογαλλικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στη Θεσσαλονίκη το 1916 και η Ελλάδα διαιρέθηκε σε δύο κράτη. Το ένα ήταν των Αθηνών με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο, το οποίο συμπεριλάμβανε τη παλαιά Ελλάδα. Το δεύτερο ήταν το κράτος της Θεσσαλονίκης που περιλάμβανε τις νέες κτήσεις και είχε ως αρχή την τριανδρία Βενιζέλου, Κουντουριώτη, Δαγκλή. Το αποτέλεσμα ήταν ο Εθνικός Διχασμός κατά τα έτη 1916-1917 που οδήγησε στην αναγκαστική αποχώρηση του Κωνσταντίνου τον Ιούνιο του 1917 και την ανάληψη της πρωθυπουργίας της ενιαίας πλέον Ελλάδος από τον Βενιζέλο με βασιλιά τον Αλέξανδρο, υιό του Κωνσταντίνου. Στη συνέχεια ο Βενιζέλος έβγαλε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της ΑΝΤΑΝΤ.

Η πορεία του πολέμου δικαίωσε τις προσδοκίες του Βενιζέλου. Η ήττα και η παράδοση της Γερμανίας τον Νοέμβριο του 1918, αλλά ειδικότερα η παράδοση της Τουρκίας με την ανακωχή του Μούδρου τον Οκτώβριο του ίδιου έτους βρήκε την Ελλάδα στο στρατόπεδο των νικητών. Η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε σχεδόν διαλυθεί και η ευκαιρία που παρουσιαζόταν για την εκπλήρωση της «Μεγάλης Ιδέας» ήταν μοναδική. Τον Μάϊο του 1919, με τη σύμφωνη γνώμη της Αγγλίας και του Λόϋντ Τζωρτζ, η Ελλάδα αποβιβάζει εκστρατευτικό σώμα στην περιοχή της Σμύρνης, ενώ τα σύνορα στην Ανατολική Θράκη φθάνουν μέχρι την Τσατάλτζα, μερικά μόλις χιλιόμετρα μακρυά από την Κωνσταντινούπολη. Επιπλέον, με τη συνθήκη του Νεϊγύ κατοχυρώνεται η Ανατολική Μακεδονία και η Δυτική Θράκη και απομακρύνεται η Βουλγαρία από την έξοδο στο Αιγαίο. Παράλληλα με το σύμφωνο Βενιζέλου-Τιτόνι, την ίδια εποχή, ρυθμίζονται οι ελληνοϊταλικές σχέσεις.

 

Δημήτρης Ρωμανός

istorias-alitheia.blogspot.gr