ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΗ (άνοιξη 1918 – θέρος 1919, με πάνω από 70.000.000 νεκρούς)

Η χειρότερη πανδημία του 20ου αιώνα που άλλαξε τον κόσμο. Σε έξι μήνες μολύνθηκε το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού.

ispaniki-gripi-01

1. Στρατιωτικό νοσοκομείο σε στρατόπεδο των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια της «Μεγάλης Γρίπης».

Ο Τύπος στην Ελλάδα έγραφε για την Ισπανική Γρίπη:

«Αξιωματικοί, βουλευταί, γνωσταί κυρίαι του κόσμου απεβίωσαν εντός ολίγων ημερών από γρίπην βαρυτάτης μορφής. Ολόκληρα συντάγματα προσεβλήθησαν και εστρώθησαν “ψάθαι” εις τα νοσοκομεία»…

Η ισπανική γρίπη εμφανίστηκε την άνοιξη του 1918 κι εξαφανίστηκε ξαφνικά το θέρος του 1919. Η διάρκεια της ήταν μόλις 18 μήνες. Ήταν όμως αρκετοί για να εξοντώσουν πολλές δεκάδες εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ο ιός μεταπήδησε από τα πτηνά στον άνθρωπο και στη συνέχεια άρχισε να μεταδίδεται μεταξύ των ανθρώπων. Οι περισσότερες Ευρωπαϊκές χώρες είχαν επιβάλει λογοκρισία λόγω του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, με αποτέλεσμα να κρύβουν την έξαρση της πανδημίας. Αντίθετα, επειδή η Ισπανία είχε διατηρήσει στάση ουδετερότητας, ο Τύπος της έδινε μια πιο ρεαλιστική εικόνα της πανδημίας, με αποτέλεσμα να δίνει την εντύπωση διεθνώς ότι η χώρα είχε πληγεί πολύ βαρύτερα από την ασθένεια. Γι’ αυτόν τον λόγο, η νόσος έμεινε γνωστή ως Ισπανική Γρίπη. Εντός ενός έτους η πανδημία εξαπλώθηκε σε όλη την υφήλιο.

Ο θάνατος επερχόταν από οξύ φλεγμονώδες πνευμονικό οίδημα, αιμορραγική πνευμονίτιδα ή πνευμονία με οξύ αιμορραγικό οίδημα. Παρατηρούνταν κυάνωση του δέρματος ιδιαίτερα γύρω από το πρόσωπο, στο στόμα, στον λαιμό και στα δάκτυλα.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η πανδημία ξεκίνησε από την Άπω Ανατολή και μεταφέρθηκε στην Αμερική, ενώ άλλοι θεωρούν πως η Αμερική ήταν η πρώτη εστία. Αλληλοσυγκρουόμενες εκτιμήσεις.

Την περίοδο εκείνη οι ΗΠΑ μπήκαν στο Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο και πολλοί Αμερικανοί ταξίδεψαν στην Ευρώπη, μεταφέροντας (κατά μία εκδοχή) την Ισπανική Γρίπη.

Ωστόσο, οι Αμερικανοί δεν ήταν οι μοναδικοί υπεύθυνοι για την παγκόσμια εξάπλωση της ασθένειας.

Οι μετανάστες, αλλά και τα εμπορικά πλοία, μετέφεραν τη γρίπη ακόμα και στις πιο απομακρυσμένες περιοχές, όπως η Αρκτική.

Υπάρχει θεωρία ότι η ραγδαία εξάπλωσή της πανδημίας έπαιξε σημαντικό ρόλο σε πολλά σημεία του πολέμου, αφού είχε εξαντλήσει τα στρατεύματα.

Σε φτωχές περιοχές του κόσμου, όπου δεν υπήρχαν καθόλου υποδομές, η ασθένεια εξόντωσε ολόκληρες κοινότητες.

Μια από τις χώρες με πιο αυξημένη θνησιμότητα ήταν η Ινδίες, όπου ο αριθμός των νεκρών ξεπέρασε τα 10 εκατομμύρια.

Υπήρξαν περιοχές στις οποίες δημιουργήθηκε πρόβλημα με την ταφή των θυμάτων, καθώς τα νεκροταφεία δεν επαρκούσαν.

Τα πρώτα επίσημα κρούσματα της γρίπης εκδηλώθηκαν στη Γαλλία, τον Απρίλιο του 1918, ανάμεσα στα βρετανικά συντάγματα που στάθμευαν στα εδάφη της. Καθώς μετακινούνταν τα στρατεύματα μετακινείτο και η ασθένεια. Έτσι τον Μάιο επεκτάθηκε σε όλη τη Γαλλία και στην Ιταλία, στη Μεγάλη Βρετανία και στις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη Γερμανία εισήλθε με τους αιχμαλώτους που είχαν συλληφθεί.

Τον Ιούνιο η πανδημία έφτασε στις Ινδίες, τον Ιούλιο στη Νέα Ζηλανδία και τον Αύγουστο στη Νότιο Αφρική. Έως τον Ιανουάριο του 1919 η Αυστραλία κατόρθωσε να μην πληγεί λόγω μιας αυστηρής καραντίνας. Σημαντικά ήταν τα θύματα και στην Ιαπωνία.

Σύμφωνα με καταγραφές, η Ισπανική Γρίπη έφτασε και στην Ελλάδα το καλοκαίρι του 1918 και το πρώτο κρούσμα εντοπίστηκε στην Πάτρα.

Στην Αμερική η γρίπη εξαπλώθηκε το καλοκαίρι του 1918.

Ξεκίνησε από τις πόλεις με λιμάνια, όπως η Βοστώνη και η Μασαχουσέτη και χτύπησε πρώτα τους εργαζόμενους στις προβλήτες.

Σύντομα έφτασε και στις υπόλοιπες πολιτείες και οι αρχές ήταν ανίκανες να αντιμετωπίσουν την κατάσταση.

Στους δρόμους της Αμερικής κυκλοφόρησαν αφίσες με οδηγίες για την αντιμετώπιση της γρίπης και βασικές οδηγίες προστασίας.

Η μάσκα ήταν απαραίτητη ειδικά για όποιον κυκλοφορούσε στο δρόμο.

ispaniki-gripi-02

2. Αστυνομικοί στο Σιάτλ των ΗΠΑ, φορώντας μάσκες εν ώρα υπηρεσίας, κατά την πανδημία της Ισπανικής Γρίπης.

Ενώ υπήρχαν συστήματα προειδοποίησης για μολυσματικές εξαπλώσεις το 1918, δεν περιλάμβαναν γρίπες, οδηγώντας σε καθυστερημένη ανταπόκριση.

Ωστόσο, ελήφθησαν μέτρα. Καταγράφηκαν θαλάσσιες καραντίνες σε νησιά όπως η Ισλανδία, η Αυστραλία και η Αμερικανική Σαμόα, σώζοντας πολλές ζωές.

Εισήχθησαν μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης, για παράδειγμα το κλείσιμο σχολείων, θεάτρων και χώρων λατρείας, ο περιορισμός δημόσιων συγκοινωνιών και η απαγόρευση μαζικών συγκεντρώσεων. Καταγράφηκε η χρήση μάσκας σε ορισμένα μέρη, όπως η Ιαπωνία. Υπήρχε παρ’ όλα αυτά κάποια αντίσταση στη χρήση τους, όπως φαίνεται από την ομάδα κατά των μασκών του Σαν Φρανσίσκο.

Εμβόλια αναπτύχθηκαν επίσης, αλλά επειδή βασίστηκαν σε βακτήρια και όχι στον πραγματικό ιό, θα μπορούσαν να βοηθήσουν μόνο σε δευτερογενείς λοιμώξεις.

Μια μεταγενέστερη μελέτη διαπίστωσε ότι μέτρα όπως η απαγόρευση μαζικών συγκεντρώσεων και η υποχρεωτική χρήση μάσκας θα μπορούσαν να μειώσουν το ποσοστό θανάτου έως και 50 τοις εκατό, αν επιβαλλόταν έγκαιρα, στο ξέσπασμα της πανδημίας.

Αρχικά οι γιατροί δεν κατάλαβαν ότι είχαν να κάνουν με μια φονική πανδημία και δεν πρότειναν κανένα προληπτικό μέτρο.

Σημαντικό χαρακτηριστικό της ασθένειας ήταν ότι μόλυνε κυρίως νεαρά άτομα, τα οποία συνήθως δεν περιλαμβάνονται στις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού.

Πολλά από τα άτομα που προσβάλλονταν από τη γρίπη, πέθαιναν μέσα ένα 24ωρο.

Στη μεγάλη θνησιμότητα συντελούσαν και οι ιατρικές συνθήκες της εποχής, καθώς δεν υπήρχαν αντιβιοτικά, ούτε κατάλληλοι χώροι νοσηλείας. Οι περισσότεροι που έχαναν τη ζωή τους είχαν πάθει λοίμωξη του αναπνευστικού εξαιτίας της γρίπης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ισπανική Γρίπη υπήρξε το πλέον θανατηφόρο γεγονός του 20ου αιώνα, αλλά κανείς δεν το θυμάται πλέον.

Σκότωσε σε πλανητική κλίμακα περισσότερους ανθρώπους και από τους δύο παγκοσμίους πολέμους μαζί. (Α΄ Π.Π., 17 εκατομμύρια, Β΄ Π.Π., 60 εκατομμύρια).

Μολονότι ο ακριβής αριθμός δεν είναι γνωστός, υπολογίζεται ότι ξεπέρασε σε νεκρούς το σύνολο των απωλειών ολόκληρου του 20ου αιώνα σε πολέμους, μάχες και άλλες αναμετρήσεις.

ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ ΟΙ ΠΑΝΔΗΜΙΕΣ ΥΠΗΡΞΑΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ ΑΛΛΑΞΑΝ ΠΟΛΥ ΠΙΟ ΡΙΖΙΚΑ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ και όμως ελάχιστες αναφορές σε αυτές διασώζονται.

Αντίθετα από πολύνεκρους πολέμους που είναι προϊόντα σχεδιασμού και εξυπηρετούν βαρύτιμους στόχους, ο λοιμός είναι απρόσωπος, αδιάφορος και δεν κάνει διακρίσεις στη συγκομιδή των θυμάτων. Ο τυχαίος θάνατος που προκαλεί δεν εξυπηρετεί κάποιον σκοπό και δεν εξασφαλίζει έπαινο για τους πεσόντες…

 

Κώστας Γλύστρας

Είπαν: «Η πανδημία διαγράφει τη μοναδικότητα της ζωής κάθε ανθρώπου όπως και την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να σχεδιάσει το μέλλον». Αμπέρ Καμί (στο μυθιστόρημα «Η πανούκλα»)