Διαβάστε το 2ο Μέρος

Οταν οι Βαλτικοί λαοί είδαν τι συνέβαινε στην Ευρώπη, απαίτησαν ελευθερία. Ανάλογα έπραξαν η Ουκρανία και επαρχίες του Καυκάσου. Αυτό δεν ήταν στους στόχους του Γκορμπασόφ. Ο στρατός σκότωσε πολίτες στη Γεωργία και στο Αζερμπαϊτζάν το 1989 και το 1990, αλλά οι σκοτωμοί στο Βίλντους και στη Λιθουανία, τον Ιανουάριο του 1991 σήμανε την καταδίκη του σταλινικού ιμπεριαλισμού. Ο Γκορμπατσόφ θρήνησε για τους σκοτωμούς, αλλά δεν αποκήρυξε τους δράστες. Οι περισσότεροι κομμουνιστές «απαρατσίκ» (διοικητικοί δημόσιοι υπάλληλοι), της Βαλτικής βιάστηκαν να υιοθετήσουν τον εθνικισμό ως τον μοναδικό τρόπο για να αποφύγουν την πολιτική λήθη. Ο Γκορμπατσόφ θα μπορούσε να προσπαθήσει να διατηρήσει τη Σοβιετική Ενωση διά της βίας. Επέλεξε να μην το κάνει. Απείλησε με πολύ σοβαρές συνέπειες τους οπαδούς του κινήματος διαχωρισμού στη Βαλτική, αλλά οι ίδιοι, μετά το Βίλντους, ένιωθαν ασφαλείς και τον αγνόησαν.

Αυτή η αμφιταλάντευση ήταν η αδυναμία του Γκορμπατσόφ. Η «γκλάσνοστ» άνοιξε τον ασκό του Αιόλου προς την εκτεταμένη αποκήρυξη του κομμουνισμού. Προκειμένου η περεστρόικα να είναι διάδοχος μέσα σε ένα κομμουνιστικό πλαίσιο, έπρεπε να εγκαταλειφθεί η «γκλάσνοστ». Ο Γκορμπατσόφ υποχώρησε. Οι σκληροπυρηνικοί δολοπλοκούσαν εναντίον του. Οι μεταρρυθμιστές είχαν απογοητευθεί απ’ αυτόν και είχαν στραφεί σε άτομα όπως ο Γιέλτσιν. ΟΙ πρώτες ελεύθερες εκλογές στη Σοβιετική Ενωση είχαν ως αποτέλεσμα την εμφάνιση των μη – κομμουνιστών και των αντικομμουνιστών. Ενιωθε πολύ ανασφαλής για να αναζητήσει πλήρη εξουσία, πολιτευόμενος, για την εκτελεστική προεδρία σε εθνικές εκλογές. Αυτό εναπέμεινε στον Γιέλτσιν αργότερα. Ούτε μπορούσε, ο Γκορμπατσόφ, να επιχειρήσει να ενισχύσει τον κομμουνισμό και τη Σοβιετική Ενωση, χρησιμοποιώντας τον στρατό. Οι σκληροπυρηνικοί στρατηγοί, αποτροπιασμένοι από την απώλεια των κρατών – δορυφόρων, και την περιφρόνηση των κρατών της Βαλτικής απέναντί τους, σχεδίαζαν την ανατροπή του και προσπάθησαν να εκμεταλλευθούν την απουσία του σε διακοπές. Αλλά, το μεγαλύτερο μέρος των ενόπλων δυνάμεων θυμόταν τις εκκαθαρίσεις του Στάλιν, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930, και ήθελαν οπωσδήποτε να αποφύγουν να εμπλακούν στην πολιτική. Ούτε στην KGB δεν ήταν δυνατόν να στηριχθούν. Ορισμένοι απ’ αυτούς βρίσκονταν σε μυστική επαφή με τον Γιέλτσιν. Ετσι, η σκηνή είχε στηθεί κατά το αποτυχημένο πραξικόπημα εναντίον του Γκορμπατσόφ τον Αύγουστο του 1991, για την εξαφάνιση του Γκορμπατσόφ και την ανάδυση του Γιέλτσιν.

Η Σοβιετική Ενωση εμπεριείχε από την αρχή τους σπόρους για την ίδια της την καταστροφή. Ηταν μια ιμπεριαλιστική αυτοκρατορία καλυμμένη με τον μανδύα του κομμουνισμού. Ο Λένιν και ο Στάλιν τη διατήρησαν με τη βία. Από τη στιγμή που η βία είχε εκλείψει, σε συνδυασμό με την οικονομική κατάρρευση, ήταν καταδικασμένη. Πολλοί έπαιξαν ρόλο σε αυτήν την πτώση: οι ιδρυτές της τη βάσισαν στη βία παρά στη συναίνεση. Ο Κρούτσεφ που απέκλεισε την επιστροφή στον Σταλινισμό. Ο Μπρέζνιεφ που εισέβαλε στο Αφγανιστάν. Ο ίδιος και οι δύο διάδοχοί του, λόγω αδράνειας. Και ο πρόεδρος Ρέιγκαν, που ενέκρινε αμυντική δαπάνη, την οποία δεν μπορούσε να ανταγωνισθεί η Σοβιετική Ενωση. Ο Γκορμπατσόφ ήλπιζε να κάνει όσα οι προκάτοχοί του είχαν αποτύχει να πράξουν – να αναζωογονήσει μια κομμουνιστική Σοβιετική Ενωση. Αλλά δεν διέθετε ούτε τα μέσα ούτε τη δυνατότητα και έγινε, όχι ενσυνείδητα, ο καταλύτης που βοήθησε να επέλθει ο θάνατος της Σοβιετικής Ενωσης.

Εντ Ράινερ & Ρον Στάπλεϋ
«Ανατρέποντας την Ιστορία»