Σύμφωνα με τον Παυσανία,  κάθε 4 χρόνια στην Ολυμπία, γίνονταν  αγώνες δρόμου ανάμεσα σε παρθένες  προς τιμήν της θεάς Ήρας. Ονομάζονταν  Ηραία, ήταν οι γυναικείοι Ολυμπιακοί Αγώνες, παντελώς άγνωστοι σήμερα  σε Ελληνίδες και Έλληνες. Λέγεται ότι τους καθιέρωσε η βασίλισσα Ιπποδάμεια από ευγνωμοσύνη προς τη θεά για το γάμο της με τον Πέλοπα. Στα ιστορικά χρόνια, για τη διοργάνωση των Ηραίων ήταν υπεύθυνες δεκαέξι γερόντισσες της Ήλιδας από τις πιο επιφανείς οικογένειες. Η Ήλιδα-(αρχαία πόλη της Ηλείας)- ήταν αρμόδια για την οργάνωση και προετοιμασία των Ολυμπιακών Αγώνων.

Τα Ηραία, ήταν Αγώνες γυναικών που διεξάγονταν κάθε τέσσερα χρόνια ενδιάμεσα των Ολυμπιακών Αγώνων, σε ανάμνηση του ειρηνευτικού ρόλου που είχαν διαδραματίσει δεκαέξι αιρετές γυναίκες, προερχόμενες από ισάριθμες πόλεις της Ηλείας που κατοικούνταν τότε. Κατά τον Γ. Ζώρα, η Κλειταγόρα (μία εκ των δεκαέξι γυναικών από την Αντρηΐδα), υπήρξε και μεγάλη ιέρεια κατά την τέλεση τριών Ολυμπιάδων. Είναι η πρώτη, η οποία παραδίδοντας τη δάδα σε αθλητή πρωτοείπε την προτρεπτική φράση «την ελλά, ω Καλλινίκη!» «Γύρνα τον κόσμο μ’ αυτήν, άξιε νικητή». Ονόματα μερικών εκ των δεκαέξι Ηλείων γυναικών: Η Μεγιστώ από τη Λέτρυνα (ιέρεια), η Κλειταγόρα (ιέρεια-ρήτωρ) από την Αντρηΐδα (Ανδραβίδα), η Κρατισίκλεια (φιλόσοφος), η Καλλιστράτη από την Πίσα, η Αγαστηΐς από την Ήλιδα, η Θεσπιάς από το Επιτάλιον, η Πολυκρίτη, η Ερυξώ, η Τιμόκλεια, η Αρετοφίλη, η Άδμεια.

Οι Αθλήτριες διένυαν τα 5/6 του Σταδίου με αμφίεση που θυμίζει τις απεικονίσεις των Αμαζόνων, κοντό χιτώνα, που άφηνε γυμνά το δεξί ώμο και το δεξί στήθος.

Χωρίζονταν σε τρείς κατηγορίες ανάλογα με την ηλικία και οι Αγώνες περιλάμβαναν πολλά τελετουργικά και λατρευτικά στοιχεία. Οι δεκαέξι γυναίκες είχαν το ιερατικό καθήκον να υφαίνουν κάθε τέσσερα χρόνια τον καινούριο πέπλο της θεάς. Τα βραβεία για τις νικήτριες είχαν θρησκευτική σημασία:

στεφάνι από την ιερή αγριελιά – δέντρο συμβολικό της γονιμότητας, της Σελήνης και

της Γης – και μέρος από την  αγελάδα (της Ήρας) που θυσιαζόταν στη θεά.

Οι νεαρές είχαν το δικαίωμα  να αφιερώσουν αγαλματίδια με τη μορφή τους στο Ηραίο, το ναό της θεάς στην Ολυμπία, κάποια από τα οποία σώζονται ως σήμερα.

Η ερευνήτρια J.E. Harrison και ο πανεπιστημιακός καθηγητής F.M. Conford

πιθανολογούν («Η προέλευση των Ολυμπιακών Αγώνων», εκδ. Ιάμβλιχος) ότι

οι γυναικείοι αγώνες είναι οι αρχαιότεροι με βάση την ημερομηνία

διεξαγωγής τους. Οι ανδρικοί Ολυμπιακοί Αγώνες τελούνταν εναλλάξ   Αύγουστο ή το Σεπτέμβριο (Απολλώνιο και Παρθένιο κατά το ηλιακό ημερολόγιο), δηλαδή άλλοτε πριν και άλλοτε μετά τα Ηραία. Ο μήνας Παρθένιος πιθανότατα πήρε το όνομά του από τους παρθενικούς αγώνες των Ηραίων – η Παρθένος, μια από τις τρεις μορφές της Μεγάλης Θεάς, ήταν επίσης τίτλος της Ήρας, η οποία ανανέωνε κάθε χρόνο την παρθενικότητά της λουόμενη σε ιερή πηγή.

Αν οι αγώνες αυτοί ήταν πράγματι προγενέστεροι των ανδρικών, αυτό θα εξηγούσε γιατί οι ανδρικοί Ολυμπιακοί τελούνταν εναλλάξ πριν ή μετά τους γυναικείους: αν οι αγώνες προς τιμή του Δία διεξάγονταν σταθερά πριν τα Ηραία, αυτό θα πρόσβαλε τη θεά. Αν πάλι συνέβαινε το αντίθετο, θα μειωνόταν το κύρος του θεού. Η εναλλαγή της ημερομηνίας των ανδρικών αγώνων αποτελούσε πιθανόν τη λύση στο πρόβλημα αυτό.

Το βέβαιο είναι ότι οι παρθενικοί Ολυμπιακοί Αγώνες, τα Ηραία, υπήρξαν και ήταν τουλάχιστον εξίσου παλιοί με τους ανδρικούς. Ωστόσο, δημιουργείται η απορία: γιατί οι γυναικείοι αυτοί αγώνες είναι σχεδόν άγνωστοι ακόμα και στην ίδια τους την πατρίδα, ενώ οι αντίστοιχοι ανδρικοί έχουν γίνει γνωστοί ανά την υφήλιο; Μήπως γιατί η ως τώρα ανδροκρατούμενη επιστήμη της ιστοριογραφίας συχνά παραβλέπει τη γυναικεία συνεισφορά στον πολιτισμό;

 

Πηγές:

-Χαρίκλεια Μήνη, περιοδικό «Ανιχνεύσεις», Οκτώβριος 1998

-www.geocities.com/Baja/Mesa/8511/irea.html,

-Βικιπαίδεια, αρχαία Ήλιδα

– Λεοντίδου Ε. & S.R.Ammer, Η Ελλάδα των γυναικών, Εναλλακτικές Εκδόσεις

-«Όστρακα εξ Αντρηΐδος», Πόπη Μπούνια – Πασπαλιάρη, έκδοση του Δήμου Ανδραβίδας 2010

 

Μ.Χ.Αναγνωστοπούλου