Η αρχή της χριστιανικής εποχής βρήκε την Ευρώπη κατακλυσμένη από μια σωρεία μύθων, θρύλων, λατρειών και θρησκειών, που ξεχύνονταν σε όλη την ήπειρο, μαζί με τις νικηφόρες ρωμαϊκές λεγεώνες.

Ενώ οι Πάπες εξαπέλυαν πόλεμο ενάντια στην ειδωλολατρεία, το πνεύμα του καρναβαλιού εισέδυε μέσα στην ίδια την εκκλησία, με την «Γιορτή των τρελών», μια αισχρή σάτιρα της χριστιανικής λειτουργίας, που διαρκούσε 12 μέρες.

Η περίοδος του καρναβαλιού είναι η εποχή των μαγισσών. Είναι οι μέρες όπου ενεδρεύουν τα υπερφυσικά πλάσματα, τα φαντάσματα, τα πνεύματα του δάσους, οι διάβολοι και οι μάγισσες. Στην Ιταλία, ένα από τα πλάσματα ήταν η Μπεφάνα, μια παραφθορά της λέξης Θεοφάνεια. Τα εκκλησιαστικά συμβούλια καταδίκασαν αυτή την εικόνα της «Γριάς Μάγισσας» και προσπάθησαν να την ενσωματώσουν στο ημερολόγιο ως Αγία Αγκάθα. Σύμφωνα με τον εκχριστιανισμένο θρύλο, η Μπεφάνα είχε δύο παιδιά: το Καρναβάλι και τη Σαρακοστή.

Στα καρναβάλια της Γερμανίας και της Αυστρίας οι άσχημες μάγισσες Πέρστα και Χόλντα έμπαιναν επικεφαλής μιας πομπής φαντασμάτων και δαιμόνων. Οσοι αντιπροσώπευαν την Ανοιξη ήταν όμορφα ντυμένοι και φορούσαν χαρούμενες μάσκες, ενώ εκείνοι που αντιπροσώπευαν τον χειμώνα και τα κακά πνεύματα ήταν τρομακτικοί στην όψη. Στις Βαυαρικές Αλπεις οι «μάγισσες» πηδούσαν τη νύχτα πάνω από τις φωτιές. Οι Ιταλοί και οι Γερμανοί συνήθιζαν να καίνε αχυρένιες μάγισσες στις φωτιές του καρναβαλιού.

Σε διάφορα μέρη της Ευρώπης γίνονταν πομπές, συνοδευόμενες από ήχους βούκινων, κουδουνιών και κυμβάλων, για να εκδιώξουν τα κακά πνεύματα και τις μάγισσες, όπως ακριβώς οι αρχαίοι Αθηναίοι έδιωχναν τις «Κάρες», στο τέλος της γιορτής των «Ανθεστηρίων», που γινόταν στις αρχές Μαρτίου. Σε μερικές πομπές καρναβαλιού στη Βόρεια Ευρώπη, βασιλιάς των φαντασμάτων ήταν ο Χαρίλο – κινγκ ή Αρλεκίνος. Ηταν αρχηγός μιας διαβολικής στρατιάς πεθαμένων ψυχών, που τρόμαζαν και διασκέδαζαν τα πλήθη του καρναβαλιού. Εξάλλου, ο διαβολικός Αρλεκίνος ενέπνευσε την Ιταλική Κομέντια ντελ Αρτε. Αυτός ήταν που γέννησε μια σειρά από φυσιογνωμίες του καρναβαλιού, όπως τον γαλλικό Πιερότο και την Πουλσινέλ, τη ρωσική Πετρούσκα που ενέπνευσε τον Ιγκόρ Στραβίνσκι και τον ισπανικό δον Κριστομπάλ.

Σύμφωνα με έναν αρχαίο θρύλο, ο τρελός γεννιέται την ίδια στιγμή με τον βασιλιά και έχει το ίδιο ωροσκόπιο μ’ αυτόν, άρα είναι ίσος του. Στις μεσαιωνικές αυλές ο τρελός είχε το μοναδικό προνόμιο να λέει στο βασιλιά αλήθειες που δεν τολμούσε να ξεστομίσει κανένας άλλος θνητός. Μερικές φορές μιλούσε ποιητικά, άλλοτε ωμά, γελοιοποιώντας την αυλή του βασιλιά, αποκαλύπτοντας τις ίντριγκες, εκθέτοντας τις αδυναμίες των αυλικών, την απληστία τους και την υποκρισία τους.

Ο Γκαίτε, στα «Ταξίδια στην Ιταλία» περιγράφει το καρναβάλι – μαμούθ στη Ρώμη του 18ου αιώνα. Η ανθρώπινη φαντασία και η δίψα για ελευθερία είχαν βρει ελεύθερο πεδίο δράσης. Εκατοντάδες θεατρικές παραστάσεις δίνονταν σε παλκοσένικα σε πλατείες της πόλης. Ελέγχοντας τη βία και την ακολασία, ο τόνος του καρναβαλιού είχε μετατοπιστεί και είχε βρει καλλιτεχνική έκφραση. Τα θεατρικά έργα και οι ποιητικοί θρύλοι είχαν αντικαταστήσει τις φθηνές φάρσες. Πολυάριθμες παρελάσεις με αλληγορικά άρματα διέσχιζαν τους δρόμους της Ρώμης και μετείχαν σ’ αυτές άτομα κάθε ηλικίας και φύλου. Οι βίαιες συγκρούσεις, οι προκλητικές αμφιέσεις και η ανηθικότητα που κάποτε χαρακτήριζαν το καρναβάλι, δεν υπήρχαν πια. Το Κολοσσαίο πλημμυριζόταν από πλούσια θεάματα με δεκάδες χιλιάδες μουσικούς, χορευτές και τραγουδιστές.

Το καρναβάλι της Βενετίας που είχε τόσο γοητεύσει το λόρδο Βύρωνα με την εξωτική του λαμπρότητα και τον άπειρο πλούτο του, είχε φτάσει σε μνημειώδη έκφραση του καλλιτεχνικού πνεύματος. Ηταν ένα διαρκές πανηγύρι, αφού γιορταζόταν έξι μήνες το χρόνο.

Το καρναβάλι είναι ευνοϊκή περίοδος για μαγεία. Οι Αλχημιστές του Μεσαίωνα περίμεναν πάντα την κατάλληλη στιγμή – όπου οι θέσεις των άστρων συμπίπτουν με ορισμένους σεληνιακούς και ηλιακούς κύκλους – για να πετύχουν τη μεταστοιχείωση* των αγενών μετάλλων. Το καρναβάλι είναι ακριβώς αυτή η κατάλληλη στιγμή και η μαγεία του, όταν εκτελείται από τον τρελό, το μάγο ή τον ιερέα, μεταμορφώνει τα κοινωνικά αλλά και τα φυσικά στοιχεία. Στο Βέλγιο και σε ορισμένα μέρη των Αλπεων χρησιμοποιούνταν σκούπες που «σάρωναν» τον παλιό χρόνο.

Η δάφνη που ήταν απαγορευμένη από τα παπικά συμβούλια του μεσαίωνα, το θυμάρι και το δεντρολίβανο συνδέονταν επίσης με το καρναβάλι. Κλαδιά από τα φυτά αυτά κρεμούσαν στα παράθυρα για να διώχνουν τα κακά πνεύματα. Επίσης γινόταν και η «μάχη των λουλουδιών» όπου νεαρά κορίτσια καθισμένα σε διακοσμημένα άρματα έριχναν κίτρινες μιμόζες στα πλήθη, ένα έθιμο που επιβιώνει και στα σημερινά καρναβάλια.

*Μεταστοιχείωση είναι η μετατροπή ενός χημικού στοιχείου σε άλλο. Οι αλχημιστές προσπαθούσαν να μεταστοιχειώσουν τα αγενή στοιχεία, όπως ο σίδηρος, σε χρυσό.

(Πηγή: Εγκυκλ. ΤΟ ΑΝΕΞΗΓΗΤΟ, Αλ. Ορλόφ, Εκδ. Ωρίων)