(Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος)

Από τον Αύγουστο του 1917 τα γερμανικά καταδιωκτικά «Goeben» και «Breslau», που ανήκαν στον τουρκικό στόλο, βρίσκονταν αγκυροβολημένα και παροπλισμένα στο λιμάνι της Κωνσταντινούπολης, λόγω ελλείψεως… καυσίμων!

Η Ρωσία, από το θέρος του 1916, είχε αποκόψει τις συγκοινωνίες της Μαύρης Θάλασσας, και η Τουρκία δεν μπορούσε να τροφοδοτηθεί με γαιάνθρακα, από τα ανθρακωρυχεία του Ζουνγκουλδάκ. Αλλά κατά τα τέλη του ’17 η Ρωσία υπέγραψε ανακωχή με τις Κεντρικές Δυνάμεις κι αυτό επέτρεψε την ανθράκευση των πλοίων.

Τότε οι Γερμανοί αποφάσισαν να αποτολμήσουν έξοδο από τα στενά, για να βομβαρδίσουν ανθυποβρυχιακές συνοδείες των Συμμάχων και, κατόπιν, τα πλοία που ήταν αραγμένα στον Μούδρο της Λήμνου.

Η επιχείρηση ήταν αιφνιδιαστική και εντυπωσιακή, που σχεδίαζαν φαίνεται καιρό. Μάλιστα προσέβλεπαν να προχωρήσουν και στα πλοία που ήταν αγκυροβολημένα στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.

Το πρωί της 20ής Ιανουαρίου 1918, τα καταδρομικά περνούσαν τα Στενά, αλλά το «Goeben» προσέκρουσε σε νάρκη των Συμμάχων κι έπαθε ελαφρές ζημιές, συνέχισε όμως την πορεία του. Ετσι, έπειτα από λίγο, το λιμάνι της Ιμβρου δεχόταν τα πυρά των βαρέων τηλεβόλων των καταδρομικών. Από την καταστροφή γλύτωσαν μόνο δύο αγγλικά αντιτορπιλλικά και τα υπόστεγα της βάσεως των αεροπλάνων!

Πολλοί αιφνιδιασμένοι Αγγλοι σκοτώθηκαν και τάφηκαν στην Παναγιά με στρατιωτικές τιμές. Τα παιδάκια της Ιμβρου στόλισαν με λουλούδια τους τάφους των ξένων νεκρών.

Ομως, εντελώς αναπάντεχα, το «Goeben», μάλλον λόγω βλάβης του γυροσκοπικού από την πρόσκρουση, έκανε στροφή σχεδόν 180ο. Ο συμμαχικός στόλος, επειδή αιφνιδιάστηκε, δεν πρόλαβε να αντιδράσει εγκαίρως. Αντιθέτως, η αεροπορία Αιγαίου ήταν σε πλήρη ετοιμότητα.

Πρώτη αντέδρασε η αεροπορία Ιμβρου. Σήκωσε αεροπλάνα διώξεως και αναγνωρίσεως. Μετά κατέφθασαν αεροπλάνα του Μούδρου. Τέλος, έφθασε και η αεροπορία Θάσου.

Τα αεροπλάνα της Ιμβρου, ήδη πλησίαζαν επικίνδυνα το «Goeben». Τότε, το «Breslau» διατάχθηκε να τεθεί επικεφαλής. Κάνοντας όμως πρόσω ολοταχώς, προσέκρουσε σε νάρκη και έμεινε ακυβέρνητο. Το «Goeben» έσπευσε να το ρυμουλκήσει, παρά την ανηλεή πίεση των αεροπλάνων. Το «Breslau» όμως προσέκρουσε σε δεύτερη νάρκη, ενώ κατέφθασαν εν τω μεταξύ τα αγγλικά τορπιλοβόλα «Τίγρις» και «Λίζαρντ», τα οποία έκαναν αδύνατη την προσέγγιση του «Goeben» στο ακυβέρνητο «Breslau». Το τελευταίο έκανε απεγνωσμένες κινήσεις να απαγκιστρωθεί, αλλά έπεσε διαδοχικά σε 4 νάρκες, και άρχισε να βυθίζεται…

Το «Goeben» έσπευσε να επιστρέψει στη βάση του, ενώ το καταδίωκαν δεκάδες αεροπλάνα, με επί κεφαλής τον πλωτάρχη Αρ. Μωραϊτίνη, ως την είσοδο των Στενών. Εκεί κατέφθασαν προς κάλυψή του, δεκάδες τουρκικά τορπιλλοβόλα και ένα σμήνος γερμανικά καταδιωκτικά. Ακολούθησε σφοδρή αερομαχία. Ο Μωραϊτίνης κατέρριψε 3 γερμανικά καταδιωκτικά και επέστρεψε στην Ιμβρο για ανεφοδιασμό. Στην επιστροφή, δέχθηκε επίθεση από σμήνος γερμανικών αεροπλάνων. Κατόρθωσε να ρίξει ένα. Τότε, τα δύο πυροβόλα του έπαθαν εμπλοκή και αναγκάστηκε να γυρίσει στην Ιμβρο. Εκεί ανακάλυψε πως το αεροπλάνο του ήταν διάτρητο από σφαίρες… Ο Μωραϊτίνης δεν πτοήθηκε, πήρε άλλο αεροπλάνο και έκανε περιπολία στον ουρανό των Δαρδανελίων, αναζητώντας τον αντίπαλο.

Το «Goeben», με ταχύτητα 15 κόμβων, κατόρθωσε και άραξε στα ρηχά του Ναγαρά. Οι επιδρομές της Ελληνικής Ναυτικής Αεροπορίας εναντίον του συνεχίστηκαν και το επόμενο πενθήμερο το έθεσαν εκτός μάχης.

Σ’ αυτές τις επιχειρήσεις, στις 8 Ιανουαρίου 1918, ο ανθυποπλοίαρχος Σπύρος Χάμπας, βομβάρδισε από ύψος 150 μ. το αραγμένο στον Ναβαρά «Goeben». Το αεροπλάνο του χτυπήθηκε από επάκτια πυροβόλα και έπεσε φλεγόμενο, παρασύροντας στον θάνατο τον Χάμπα, εκλεκτό μέλος της νεοσυσταθείσης Ελληνικής Ναυτικής Αεροπορίας.

Πλην του Χάμπα και του αρχηγού του Σώματος Αρ. Μωραϊτίνη, στις επιχειρήσεις αυτές έλαβαν μέρος οι: Κωνσταντίνου, Γ. Μωραϊτίνης, αδελφός του Αριστείδη και Μελετόπουλος.

Οι ξένοι ανταποκριτές έγραψαν διθυράμβους. Το κατόρθωμα ήταν μοναδικό και πρωτοποριακό για της εποχή του. Ο Αρ. Μωραϊτίνης αναγνωρίσθηκε ως ο άσσος των αεροπόρων της Μεσογείου. Τον τίμησαν πολλοί, μεταξύ αυτών και ο Βασιλιάς της Αγγλίας. Η βρετανική κυβέρνηση του προσέφερε ένα αεροσκάφος, πάνω στο οποίο υπήρχε ειδική επιγραφή που έγραφε: «To the commander A. Moraitinis D.S.O.»

Αποτέλεσμα αυτού ήταν η ανεξαρτητοποίηση της Ελληνικής Ναυτικής Αεροπορίας, με αρχηγό τον Αρ. Μωραϊτίνη και η ίδρυση των πρώτων ελληνικών αεροπορικών μονάδων, που ήσαν οι τέσσερις μοίρες Η1, Η2, Η3 και Η4 σε Θάσο, Μούδρο, Σταυρό και Λεγραινά. Ομως, Η Γερμανική Αεροπορία ζητούσε αντίποινα. Κι έτσι, σε καλά σχεδιασμένη νυχτερινή επιδρομή, γερμανικά αεροπλάνα πυρπόλησαν όσα πολεμικά υπόστεγα είχαν απομείνει όρθια στην Ιμβρο και στο Μούδρο. Οι Σύμμαχοι αντέδρασαν χτυπώντας βάσεις του εχθρού στη Σμύρνη και τη Δράμα.

Στις 15 Ιουλίου 1918, η Η2 βάση μεταστάθμευσε στην Ιμβρο. Σκοπός ήταν να αναλάβει το αεροδρόμιο του Γαλατά, που ήταν ορμητήριο Γερμανών αεροπόρων.

Πράγματι, από την Ιμβρο απογειώθηκαν αεροπλάνα τα μεσάνυχτα της 16ης Ιουλίου, υπό την αρχηγία του διοικητού της μοίρας Ν. Μελετόπουλου. Αλλά σ’ αυτήν την επιχείρηση, τα αεροπλάνα των Μελετόπουλου και Γ. Μωραϊτίνη κατέπεσαν στη θάλασσα λόγω βλάβης.

Οι δύο αεροπόροι παρέμειναν όλη τη νύχτα στο επιπλέον αεροσκάφος τους και ανασύρθηκαν τελικά το πρωί , από αγγλικό αντιτορπιλλικό που περιπολούσε! Το δεύτερο 15ήμερο του Ιουλίου, η Η2 μεταστάθμευσε στην Καλλονή της Λέσβου.

(Πηγή: «Ιμβρος παιπαλόεσσα», Γ. Λεκάκη, Εκδ. Ενδοχώρα)