Το 1910 τερματίζεται η παρέμβαση του στρατού στην πολιτική ζωή της χώρας (που είχε προκύψει από το κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου τον προηγούμενο χρόνο). Στη νέα περίοδο που αρχίζει, κυριαρχεί η μορφή του Ελευθέριου Βενιζέλου, που τον Οκτώβριο του ίδιου χρόνου θα σχηματίσει την πρώτη του Κυβέρνηση. Λίγες εβδομάδες αργότερα, θα κερδίσει, χωρίς αντίπαλο, τις εκλογές.

Το κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου στου Γουδή (Αύγουστος 1909), άλλαξε εκ θεμελίων τα πολιτικά δεδομένα, έστω κι αν οι κινηματίες απέδειξαν εμπράκτως ότι δεν φιλοδοξούσαν να αναλάβουν οι ίδιοι την εξουσία και να επιβάλουν βίαια το μεταρρυθμιστικό τους πρόγραμμα. Στις νέες συνθήκες που διαμορφώθηκαν, ήταν πλέον κοινή πεποίθηση ότι ο παλαιός πολιτικός κόσμος είχε χάσει πλήρως το κύρος του και ότι ο θρόνος, αν ήθελε να διασωθεί, έπρεπε να προσαρμοσθεί στα νέα δεδομένα.

Κατά την προσπάθεια αυτή διεξόδου από την κρίση, ουσιαστικός ήταν ο ρόλος του Ελευθέριου Βενιζέλου, ο οποίος αφενός υποστήριξε τις γενικές αρχές του Στρατιωτικού Συνδέσμου και αφ’ ετέρου εργάστηκε για τον γρήγορο τερματισμό της εκτροπής και για την ταχεία επιστροφή της χώρας στην κοινοβουλευτική τάξη.

Στην προσπάθειά του αυτή, απέδειξε εμπράκτως ότι δεν αποσκοπούσε στην υφαρπαγή της εξουσίας, καθώς και ότι δεν αμφισβητούσε το πολιτειακό καθεστώς της συνταγματικής μοναρχίας.

Οι νέοι πολιτικοί συσχετισμοί θα εκφραστούν κυρίως από τον διορισμό νέας κυβέρνησης υπό τον «παλαιοκομματικό» Στέφανο Δραγούμη (18 Ιανουαρίου 1910), στην οποία όμως τα «πολεμικά» υπουργεία κρατούν οι στρατιωτικοί (Ν. Ζορμπάς υπουργός Στρατιωτικών και Α. Μιαούλης υπουργός Ναυτικών). Κατά τις ημέρες που ακολουθούν, η κυβέρνηση Δραγούμη κινείται στο πνεύμα του συμβιβασμού που είχε επιτευχθεί, και νομιμοποιεί τις εξωθεσμικές καταστάσεις του κινήματος του 1909. Ακόμη, συγκαλεί Αναθεωρητική Βουλή, για την τροποποίηση ορισμένων μη θεμελιωδών άρθρων του Συντάγματος.

Στην προσπάθειά της αυτή η κυβέρνηση αντιμετωπίζει σοβαρές αντιδράσεις από πολιτικούς, ριζοσπάστες και στρατιωτικούς, που θεωρούν τα βήματά της άτολμα. Σ’ όλη αυτή την περίοδο ο Βενιζέλος βρίσκεται στο εξωτερικό.

Στις 8 Αυγούστου γίνονται εκλογές για τη συγκρότηση της Αναθεωρητικής Βουλής. Ενα τεράστιο μέρος των ψηφοφόρων γυρνά την πλάτη στα παλαιά κομματικά σχήματα και προτιμά νέες δυνάμεις, όπως ριζοσπάστες (ιδίως φιλαγροτικού ή φιλεργατικού προσανατολισμού) ή και απλώς ανεξάρτητους. Γενικά, σε σύνολο 360 εδρών, οι νέες δυνάμεις και οι ανεξάρτητοι κερδίζουν τις 165, ενώ οι υπόλοιπες μένουν στους παλαιοκομματικούς.

Στις εκλογές εκείνες εκλέγονται βουλευτές: ο δημοκρατικός Γ. Φιλάρετος, ο κοινωνιολόγος Α. Παπαναστασίου, ο σοσιαλιστής Πλάτων Δρακούλης και οι αγροτιστές Ν. Μαζαράκης και Κ. Δεστούνης. Πρώτος βουλευτής εκλέγεται πανηγυρικά, χωρίς να βάλει υποψηφιότητα, ο απών Ελευθέριος Βενιζέλος.

Οι εκλογές του Αυγούστου δεν αποκαθιστούν κλίμα ομαλότητας, αλλά εμφανίζουν διαμάχες ανάμεσα σ’ αυτούς που θέλουν Αναθεωρητική Βουλή και σ’ αυτούς που θέλουν Βουλή με ευρύτατες εξουσίες. Οι διαμάχες γίνονται εντονότερες όταν μερικοί βουλευτές αρνούνται να ορκιστούν πίστη στον βασιλιά.

Τις κρίσιμες εκείνες ώρες φτάνει στην Αθήνα ο Ε. Βενιζέλος και του γίνεται αποθεωτική υποδοχή.

Την ίδια μέρα, ο Βενιζέλος μπροστά σε πλήθος οπαδών του, κάνει απόλυτα σαφές ότι η νέα Βουλή πρέπει να είναι Αναθεωρητική. Η εξέλιξη αυτή ανατρέπει τα πολιτικά δεδομένα και ο βασιλιάς Γεώργιος συνειδητοποιεί ότι ο Βενιζέλος δεν προτίθεται να αμφισβητήσει το πολίτευμα.

Στις 12 Σεπτεμβρίου παραιτείται η κυβέρνηση του Σ. Δραγούμη. Οι παλαιοκομματικοί τρομάζουν με την άνοδο του Βενιζέλου στο πολιτικό προσκήνιο και προσπαθούν να στρέψουν τον Γεώργιο Α’ εναντίον του, αλλά δεν το κατορθώνουν. Στις 6 Οκτωβρίου ο Βενιζέλος θα σχηματίσει την πρώτη του κυβέρνηση. Λίγες ημέρες αργότερα, θα πείσει το βασιλιά για τη διάλυση της Βουλής και τη διεξαγωγή νέων εκλογών, που ορίζονται για τις 28 Νοεμβρίου.

Ο παλαιός πολιτικός κόσμος είναι σε κατάσταση σύγχυσης, και καυτηριάζει την απόφαση του βασιλιά. Κάνει μάλιστα το σφάλμα να αναγγείλει αποχή από τις εκλογές. Αυτή η αρνητική στάση δεν είναι δυνατόν να πλήξει την ακτινοβολία του Βενιζέλου και το κύρος του βασιλικού θεσμού. Οπως σημειώνει σχετικά ο Γ. Ασπρέας: «Αι ενέργειαι των παλαιών κομμάτων ουδόλως ετελεσφόρησαν… και η αποχή των εκλογέων ανήλθε μόλις εις οκτώ τοις εκατόν…»

Κατά τις εκλογές της 28ης Νοεμβρίου ο Ε. Βενιζέλος και το νεοσύστατο κόμμα του (Κόμμα των Φιλελευθέρων) επιτυγχάνει – σχεδόν χωρίς αντίπαλο – μια πρωτοφανή νίκη, κερδίζοντας 307 από τις 362 έδρες του Κοινοβουλίου. Η νέα Βουλή (γνωστή ως Β’ Αναθεωρητική) έχει βουλευτές που εκλέγονται για πρώτη φορά, πράγμα που επιβεβαίωνε τη ριζική ανανέωση του πολιτικού κόσμου.

Η κυβέρνηση Βενιζέλου, με την άνετη πλειοψηφία της τερμάτισε την κατάσταση σύγχυσης της προηγούμενης χρονιάς και δημιούργησε συνθήκες πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας.

Από άποψη πολιτικού προσανατολισμού, επέλεξε την «μέση οδό». Εδωσε οριστικό τέλος στις παρεμβάσεις του στρατού στην πολιτική ζωή, ενώ από την άλλη αποδέχτηκε ορισμένα μεταρρυθμιστικά αιτήματα των κινηματιών του 1909, κυρίως εκείνα που αφορούσαν τις υπερεξουσίες του στέμματος. Ελαβε μέτρα για την ανακούφιση των λαϊκών τάξεων, ιδίως των αγροτών. Παράλληλα προώθησε την αναθεώρηση του Συντάγματος, που ολοκληρώθηκε το 1911.

Το 1910 σηματοδοτεί μια πλήρη αλλαγή πορείας στην πολιτική ζωή της Ελλάδας, η οποία όμως θα ανακοπεί βίαια με την έκρηξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου και μετά τη ρήξη ανάμεσα στον πρωθυπουργό Ε. Βενιζέλο και τον νέο βασιλιά Κωνσταντίνο, που πυροδότησαν τον Εθνικό Διχασμό.

(Πηγή: Εγκυκλ. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ, Εκδ. Ομιλος Μανιατέα).