Με τον θάνατο του Λέοντα Τολστόι το 1910 – συγγραφέα, μεταξύ άλλων, των έργων «Πόλεμος και Ειρήνη» και «Αννα Καρένινα» – χάθηκε η ηθικότερη, μαζί με τον Φιόντορ Ντοστογιέφσκι, μορφή ρωσικών γραμμάτων.

Η ζωή του Τολστόι είχε τραγικό τέλος. Οι διαφωνίες με τη γυναίκα του, τον ανάγκασαν , σε ηλικία 82 ετών, να φύγει από το κτήμα Γιασνάγια Πολγιάνα, στις 28 Οκτωβρίου 1910, για να περάσει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στη μοναξιά. Στο τρένο όμως που ταξίδευε, προσεβλήθη από βαριά πνευμονία. Ανήμπορος, βρέθηκε σε ένα κρεβάτι στο σπίτι του σταθμάρχη του Αστάποβο, και εκεί, πριν κλείσει μήνας, έσβησε στις 20 Νοεμβρίου.

Γιος αριστοκρατικής οικογένειας, ο Τολστόι ήρθε στον κόσμο στις 9 Σεπτεμβρίου 1828, στο κτήμα του πατέρα του Γιασνάγια Πολγιάνα, που βρισκόταν στη διοικητική περιφέρεια της Τούλα. Από μικρός έμεινε ορφανός και την ανατροφή του, μαζί με τα τέσσερα αδέρφια του, ανέλαβε η «θείτσα» του Τατιάνα Γιεργκόλσκαγια, που τη μορφή της ζωντάνεψε αργότερα στις σελίδες του μυθιστορήματός του «Πόλεμος και Ειρήνη», στο πρόσωπο της Σόνια.

Το 1841 τον βρίσκει στο σπίτι μιας άλλης θείας του, στο Καζάν, παραδομένο σε μια ζωή έκλυτη, με διασκεδάσεις, χαρτοπαίγνια, ποτά και γυναίκες. Μια ζωή που θα άλλαζε ωστόσο ριζικά με την κατάταξή του στον στρατό, το 1851. Είναι η εποχή που γράφει και τα πρώτα του έργα – ανάμεσά τους και την τριλογία για τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια.

Το 1862, ο 34χρονος Τολστόι έχει πλέον μια διαφορετική θεώρηση της ζωής. Παντρεύεται την κόρη ενός γιατρού, τη Σοφία Αντρέγιεβνα Μπερς, και επιστρέφει μαζί της στο πατρικό του κτήμα. Εδώ είναι τώρα το όνειρό του να ζήσει, δημιουργώντας μια πατριαρχική, αγροτική, ρώσικη οικογένεια, κοντά στη γη και στη φύση, μακριά από τα «ζιζάνια» του σύγχρονου πολιτισμού.

Μέσα στους στόχους του είναι και η απελευθέρωση των δουλοπαροίκων, σκοπός στον οποίο αφιερώνει μεγάλο μέρος της ζωής του.

Από το 1880, γίνεται ένθερμος κήρυκας ενός Χριστιανισμού χωρίς δογματισμούς και μυστικισμούς, που να μην προσβλέπει απλώς στην «άλλη ζωή», αλλά να πραγματώνει την αγάπη σε αυτήν τη ζωή. Οι ιδέες του τον φέρνουν σε σύγκρουση με την επίσημη διδαχή της Εκκλησίας, η οποία και τον αφορίζει το 1901. Ο ηθικό ανάστημα και το πνευματικό κύρος του, όμως, τον κάνουν μια μορφή σχεδόν ιερή, που παρά τις ανοιχτές του επιθέσεις κατά τις Εκκλησίας και του τσάρου, η αστυνομία δεν τολμά να αγγίξει.

Το κυριότερο έργο του Τολστόι είναι το επικό μυθιστόρημα «Πόλεμος και Ειρήνη» (1868-69). Αναφέρεται στα χρόνια εισβολής του Ναπολέοντα στη Ρωσία και εκφράζει το πιστεύω του συγγραφέα ότι ο λαός και όχι η ηγεσία του, είναι η δύναμη που γράφει την Ιστορία.

Στην «Αννα Καρένινα», το άλλο μεγάλο του έργο, (1884), η ιεραποστολική μορφή του Τολστόι, ξεπροβάλλει εξίσου έντονα μέσα από τα ηθικά και θρησκευτικά διλήμματα που θέτει.

Η «Σονάτα του Κρόιτσερ» (1890) σκιαγραφεί και αυτή τον ασυμβίβαστο αγώνα για ηθική κάθαρση, όπως και το περίφημο κείμενο «Δεν μπορώ να σωπάσω» του 1908, στο οποίο υψώνει μια θαρραλέα φωνή διαμαρτυρίας για τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες της χώρας του. Της χώρας, που σύσσωμη θα τον θρηνήσει στο θάνατό του ως τον μεγαλύτερο δημιουργό της και το ηθικότερο τέκνο της.

ΡΩΣΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ

Μπορίς Πάστερνακ (1890-1960)

Αποκτά παγκόσμια φήμη με το μυθιστόρημά του «Δόκτωρ Ζιβάγκο» (1957), που το 1967 γυρίζεται σε ταινία από τον Ντέιβιντ Λιν. Για το λυρικό αυτό έργο του βραβεύεται το 1958 με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

Βλάντιμιρ Ναμπόκοφ (1899-1977)

Το διασημότερο έργο του είναι η «Λολίτα» (1955), που ανιστορεί τον αυτοκαταστροφικό, ανεκπλήρωτο πόθο ενός δασκάλου για τη 12χρονη μαθήτριά του. Θα γίνει ταινία το 1962 από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ.

Μιχαήλ Σολόχοφ (1905-1982)

Το μνημειώδες μυθιστόρημά του «Ο ήρεμος Δον», για το οποίο του απονέμεται το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1965, έχει πρότυπο το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Τολστόι.

Αλεξάντρ Σολζενίτσιν (1918-2008)

Τα έργα του «Ο πρώτος κύκλος της κόλασης» (1968) και «Σταθμός καρκινοπαθών» (1968), καθώς και το πασίγνωστο «Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ» (1973-75) που στηλιτεύει τις συνθήκες στα σοβιετικά στρατόπεδα, πρωτοδημοσιεύονται στο εξωτερικό, αφού η έκδοση βιβλίων του Σολζενίτσιν έχει απαγορευθεί στην ΕΣΣΔ από το 1966. Το 1970 του απονέμεται το Νόμπελ Λογοτεχνίας και, τέσσερα χρόνια αργότερα, του στερούν τη σοβιετική ιθαγένεια. Επιστρέφει στη Ρωσία το 1994.

(Πηγή: Εγκυκλ. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΕΚΑΕΤΙΕΣ, Εκδ. Ομιλος Μανιατέα)