Η μάχη στην πεδιάδα του Μαραθώνα το 490 π.Χ. τερμάτισε μια μεγάλη περσική εισβολή στην Ευρώπη και καθιέρωσε τους Ελληνες ως κυρίαρχη στρατιωτική δύναμη. Πρόσφερε επίσης την ενοποίηση που οδήγησε τελικά στην ανάδειξη της Ελλάδας ως θεμελίου του Δυτικού πολιτισμού.

Το 556 π.Χ. ο Κύρος διαδέχθηκε τον πατέρα του στην εξουσία στην περσική περιοχή του Ανσάν, η οποία βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Μήδων. Λίγο αργότερα ο Κύρος, που θα γινόταν σύντομα γνωστός ως «Μέγας», άρχισε μια τριετή επανάσταση στην οποία νίκησε τους Μήδους και τους ενσωμάτωσε στον στρατό του για να μπορέσει να αποκτήσει ακόμη περισσότερα εδάφη. Την εποχή του θανάτου του στον πόλεμο, μετά από 25 χρόνια, είχε πλέον επεκτείνει την Περσική Αυτοκρατορία του από τα ανατολικά όρια του Ινδού ποταμού στην Ινδία, μέχρι τη λίμνη Αράλη, την Κασπία, τον Εύξεινο Πόντο και τη Μεσόγειο θάλασσα.

Στην Αυτοκρατορία περιλαμβανόταν η δυτική ακτή της Μικράς Ασίας, γνωστή ως Ιωνία, που κατοικείτο από Ελληνες. Ορισμένοι απ’ αυτούς επαναστάτησαν για λίγο κατά των Περσών το 512 π.Χ. και ακόμη σοβαρότερα το 499 π.Χ. Στην τελευταία περίπτωση, οι Ελληνες της Ιωνίας ζήτησαν βοήθεια από τις πόλεις-κράτη της Ελλάδας. Η Αθήνα ανταποκρίθηκε με έναν στόλο από είκοσι πολεμικές τριήρεις και η Ερέτρια πρόσφερε άλλες πέντε. Παρά τη βοήθεια από τις ελληνικές πόλεις, η επανάσταση της Ιωνίας κατεστάλη γρήγορα και ο Πέρσης ηγεμών Δαρείος ορκίστηκε να εκδικηθεί τις ελληνικές πόλεις για τη βοήθειά τους προς την επανάσταση.

Το 492 π.Χ. ο Δαρείος κατέκτησε τα βασίλεια της Θράκης και της Μακεδονίας. Ωστόσο, πριν επιτεθεί στον νότο, μια θύελλα κατέστρεψε τον στόλο του. Δύο χρόνια αργότερα, οι Πέρσες επέστρεψαν και, μετά από σύντομη μάχη, κατέλαβαν την Ερέτρια, την οποία και πυρπόλησαν. Μια περσική δύναμη από 20.000 πεζούς και 1.000 ιππείς αποβιβάστηκε στη συνέχεια στην πεδιάδα του Μαραθώνα. Οι Πέρσες ήλπιζαν να σταματήσουν τους Ελληνες οχυρώνοντας την Ερέτρια, ενώ συγχρόνως περίμεναν να καταφτάσει ο υπόλοιπος στρατός και ο στόλος τους.

Η Αθήνα απάντησε με στρατό 10.000 ανδρών ενισχυμένον με 1.000 ακόμη στρατιώτες από τις Πλαταιές. Ο Αθηναίος διοικητής έστειλε τον ξακουστό δρομέα Φειδιππίδη στη Σπάρτη, ζητώντας βοήθεια. Ο Φειδιππίδης λέγεται ότι έτρεξε 230 χιλιόμετρα σε δύο ημέρες, αλλά οι Σπαρτιάτες απήντησαν ότι δεν μπορούσαν να πολεμήσουν για θρησκευτικούς λόγους, πριν από την επόμενη πανσέληνο. Ο αγγελιαφόρος έκανε άλλες δύο ημέρες για να επιστρέψει στον Μαραθώνα με την αρνητική απάντηση.

Επί εννέα ημέρες οι Ελληνες και οι Πέρσες ήταν παρατεταγμένοι σε δύο μεγάλες γραμμές στην πεδιάδα που είχε μήκος τρία περίπου χιλιόμετρα, αλλά καμία πλευρά δεν ήθελε να επιτεθεί και να χάσει έτσι το πλεονέκτημα της άμυνας. Οι Ελληνες περίμεναν τους Σπαρτιάτες και οι Πέρσες τον υπόλοιπο στρατό τους από την Ερέτρια.

Ενα πρωί στα μέσα Σεπτεμβρίου, ο Ελληνας στρατάρχης Μιλτιάδης είδε ότι το περσικό ιππικό δεν βρισκόταν πλέον στην πεδιάδα. Ορισμένες θεωρίες λένε πως οι ιππείς βρίσκονταν σε αναγνωριστική πορεία προς την Αθήνα ενώ άλλες, πως είχαν πάει για ανεφοδιασμό. Σε κάθε περίπτωση, αφού το περσικό ιππικό απουσίαζε, το ελληνικό πεζικό εκμεταλλεύθηκε την ευκαιρία.

Ο Μιλτιάδης διέταξε επίθεση, αρχικά με αργό βηματισμό και στη συνέχεια με πολύ γρήγορο, όταν οι στρατιώτες βρέθηκαν εντός ακτίνας βολής από τους Πέρσες τοξότες. Οι Ελληνες, οπλισμένοι με ξίφη, δόρατα και ασπίδες, χτύπησαν πρώτα τις περσικές πτέρυγες, τις οποίες απώθησαν, μέχρι α αρχίσει να καλύπτεται το κενό από τους συμπολεμιστές τους. Ο Μιλτιάδης έστειλε και άλλους στρατιώτες κατά των περσικών πτερύγων, οι οποίοι ανάγκασαν το εχθρικό κέντρο σε άτακτη υποχώρηση μέχρι την παραλία. Οι Ελληνες κατέλαβαν επτά περσικά πλοία που προσπαθούσαν να διασώσουν τους πανικόβλητους Πέρσες στρατιώτες.

Στο τέλος της ημέρας, πάνω από 6.000 Πέρσες κείτονταν νεκροί στην πεδιάδα του Μαραθώνα, ενώ οι ελληνικές απώλειες ήταν 192 άνδρες. Δύο μικρές ελληνικές πόλεις είχαν νικήσει τη μεγάλη Περσική Αυτοκρατορία. Οταν έφτασαν τελικά οι Σπαρτιάτες, λίγο μετά το τέλος της μάχης, δεν μπόρεσαν παρά να θαυμάσουν το επίτευγμα των συμπατριωτών τους.

Ωστόσο, δεν υπήρχε χρόνος για πανηγυρισμούς. Ο Μιλτιάδης γνώριζε ότι οι διασωθέντες Πέρσες και οι εφεδρείες τους θα ξεκινούσαν για την ανυπεράσπιστη Αθήνα. Ετσι, οι Αθηναίοι άρχισαν μια γρήγορη πορεία προς την πόλη τους. Εφθασαν εκεί μόλις λίγες ώρες πριν από τους Πέρσες, οι οποίοι όταν είδαν να τους περιμένει ο ίδιος στρατός που τους είχε νικήσει κατά κράτος στον Μαραθώνα, έστρεψαν τα πλοία τους προς την Περσία.

Ο Μαραθών, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και άλλους συγγραφείς, θεωρήθηκε η πρώτη μεγάλη και αποφασιστική νίκη της ιστορίας. Οι λεπτομέρειες της μάχης επιζούν και επηρεάζουν ακόμη και σήμερα τους ιστορικούς, αλλά και τη ζωή των πολιτών. Για παράδειγμα, η ιστορία του στρατιώτη που έτρεξε σαράντα χιλιόμετρα μέχρι την Αθήνα για να αναγγείλει τη νίκη, έχει καθιερωθεί ως αγώνισμα των Ολυμπιακών Αγώνων (Μαραθώνιος).

Ο Μαραθών έγινε σύμβολο των εξαιρετικών επιτευγμάτων, αφού η μάχη υπήρξε αποφασιστική καμπή στον τερματισμό των επιθέσεων της Ανατολής εναντίον της Δύσης. Ηταν η πρώτη μεγάλη νίκη της Ευρώπης επί της Ασίας και από τον σπόρο που έπεσε στον Μαραθώνα φύτρωσαν οι μελλοντικοί πολιτισμοί της Ελλάδας και της Δύσης.

(Πηγή: Οι 100 Μεγαλύτερες Μάχες όλων των Εποχών, M.L. Lanning, Εκδ. Ενάλιος)