ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ (6)
ΠΛΑΝΗΤΕΣ : Τα αδέλφια μας

Γύρω από τους  αστέρες,  των οποίων παρακολουθήσαμε σε προηγούμενο άρθρο μας,   τη  γέννηση  και  τον  θάνατο,  περιφέρονται ουράνια σώματα,  οι  πλανήτες.

Πριν λίγα χρόνια  γνωρίζαμε  την ύπαρξη,  οκτώ  μόνον  πλανητών  που περιστρέφονται,  μαζί με τη γη,  γύρω  από  τον  ήλιο.  Ησαν :  Ο  Ερμής , η Αφροδίτη ,  ο  Αρης,  η  Γη,  ο  Δίας,  ο  Κρόνος,  ο  Ουρανός  και  ο  Ποσειδώνας.

Είδαμε πώς οι  αστέρες  σχηματίζονται  από  τεράστια  νέφη  αερίων και διαστημικής σκόνης,  που  συμπυκνώνονται  με την επίδραση της βαρύτητας, όλο και περισσότερο, ώσπου  αρχίζουν  να  εκπέμπουν  φως.  Το  νέφος  που περιβάλλει την πυκνή μάζα του πυρήνα,  λόγω  της  περιστροφής  του,  100.000 χρόνια  μετά τη βαρυτική συστολή, αρχίζει να παίρνει  μορφή  επίπεδη. Δημιουργείται έτσι  ένας  επίπεδος δακτύλιος  γύρω από τον πυρήνα,  με  διάμετρο εκατομμύρια  χιλιόμετρα.  Αυτή την οντότητα οι κοσμολόγοι την αποκαλούν πρωτοπλανητικό  δίσκο  (σε συντομογραφία proplyd).  Από αυτόν τον δίσκο θα δημιουργηθεί  ο  πλανήτης.

Ο  πρωτοπλανητικός  δίσκος  περιέχει μόνο  μόρια  αερίου  και  ψήγματα σκόνης  άνθρακα  που  καλύπτονται  από  πάγο.  Με αυτή τη μορφή περιστρέφεται γύρω από τον αστέρα που βρίσκεται στο κέντρο.  Τα  σωματίδια  συγκρούονται μεταξύ τους, έλκονται από  ηλεκτροστατικές  δυνάμεις  και σχηματίζουν συσσωματώματα. Μέσα σε  λίγες  χιλιάδες  χρόνια  (σε χρόνο ασήμαντο στη συμπαντική κλίμακα) γύρω από τον αστέρα  στροβιλίζονται  αστεροειδείς  με μήκος γύρω στο  ένα  χιλιόμετρο,  που  ονομάζονται  «πλανητοειδή».  Είναι οι δομικοί  λίθοι  για  τη  δημιουργία  των  πλανητών,  γιατί η μάζα τους είναι αρκετή για να ενωθούν μεταξύ τους μέσω της βαρύτητας.

Οι  πλανήτες  που  δημιουργούνται  με αυτή τη διαδικασία  είναι  μικροί  και  συμπαγείς. Αποτελούνται κυρίως από  μέταλλα  και  άλλα  στερεά  υλικά.  Είναι οι λεγόμενοι  «γήινοι»  πλανήτες,  όπως  ο  Ερμής,  η  Αφροδίτη,  ο Αρης και – φυσικά – η  Γη,  που είναι και ο  μεγαλύτερος  πλανήτης  σε όλο το  ηλιακό  σύστημα.

Εκτός  από  τους  γήινους,  υπάρχουν και άλλοι,  πολύ  μεγαλύτεροι  πλανήτες,  οι αέριοι  γίγαντες,  που σχηματίστηκαν  πολύ  μακριά  από  τον δημιουργό  τους πλανήτη.  Στα  μεσοαστρικά  νέφη, τα  «πτητικά  υλικά»  βρίσκονται  σε  πολύ μεγαλύτερες  ποσότητες  από  τα  μέταλλα  και συχνά δημιουργείται  πάγος  στα ακραία  στρώματα  του  πρωτοπλανητικού  δίσκου.  Τα  παγωμένα  πλανητοειδή που σχηματίζονται εκεί, γίνονται μέχρι και  είκοσι  φορές  μεγαλύτερα  από  τους γήινους  πλανήτες.

Οι  αέριοι  πλανήτες έχουν πολύ  μεγάλη  μάζα  και  έλκουν  υδρογόνο  και  ήλιο, αλλά και  πλανητοειδή  από τον πρωτοπλανητικό δίσκο.  Οι  αέριοι  αυτοί  γίγαντες: ο Δίας,  ο Κρόνος,  ο Ουρανός,  και ο Ποσειδώνας, βρίσκονται  μακρύτερα  από τον  ήλιο  από  ό,τι  οι  γήινοι πλανήτες.

Ανάμεσα  στις  τροχιές  των  γνωστών  πλανητών  κινούνται τα υπολείμματα της δημιουργίας των πλανητών : οι  αστεροειδείς.  Πέρα από τον  Ποσειδώνα  υπάρχει ένα  νέφος  παγωμένων  αστεροειδών,  που είναι γνωστό ως  ζώνη  του  Kuiper.

Τον  Πλούτωνα,  τον γιγάντιο αεριώδη πλανήτη, που έχει παράξενο σχήμα,  πολλοί κοσμολόγοι τον αντιμετωπίζουν ως  σώμα  της  ζώνης  Kuiper.

Το  ηλιακό  μας  σύστημα  είναι  επίπεδο  (με  εξαίρεση  τον  Πλούτωνα) με όλους τους πλανήτες που περιστρέφονται γύρω από τον ήλιο να έχουν  την  ίδια  φορά.

Με το  Διαστημικό  Τηλεσκόπιο  Hubble  οι  κοσμολόγοι   έχουν  ανακαλύψει πρωτοπλανητικούς  δίσκους,  μερικούς μάλιστα μέσα στο  τεράστιο  Νεφέλωμα του  Ωρίωνα.

Οι  πλανήτες  δεν  είναι  αυτόφωτα  σώματα.  Ανακλούν  το  φως  του  αστέρα από τον οποίον προέρχονται. Γι’ αυτό  εντοπίζονται  πολύ  δύσκολα,  γιατί είναι αχνές λάμψεις που καλύπτονται από τη φωτεινότητα του αστέρα.  Οι  αστρονόμοι,  ιδίως όταν ερευνούν το διάστημα  έξω  από  το  ηλιακό  σύστημα  στηρίζουν την ανίχνευσή τους στη  βαρυτική  αλληλεπίδραση  των πλανητών με τους αστέρες που τους δημιούργησαν. Ετσι, έφθασαν στο συμπέρασμα ότι  σχεδόν  όλοι  οι  αστέρες συνοδεύονται  από  πλανήτες.

Η  προφητική  ρήση  του  Christofer  Wren   (1657)  επαληθεύτηκε,  αιώνες  μετά : «Θα  έρθει  η  στιγμή  που  όλοι  οι  άνθρωποι  θα  ανοίξουν  τα  μάτια  τους.  Τότε θα  δουν  πλανήτες  σαν  τη  γη  μας».

Πηγή : Mark A. Garlick, « The Story of the Solar System», Cambridge University Press, 2002

ΔΑΣΟΠΟΥΛΟΥ-ΝΟΜΠΕΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ-ΦΙΛΙΩ