Το  Σύμπαν  των  …νάνων (2)

Μικρόβια  και  Βακτήρια:  Εχθροί  ή  ευεργέτες  μας;

Ο Louis  Pasteur, ο διάσημος  Γάλλος  χημικός  και  βακτηριολόγος,  είχε παθιαστεί με τη μελέτη των μικροβίων. Είχε τη συνήθεια να εξετάζει εξονυχιστικά με έναν μεγεθυντικό φακό, ό,τι  δήποτε βρισκόταν μπροστά του, ακόμη και το φαγητό που του πρόσφεραν στα δείπνα που τον καλούσαν. Βεβαίως, ύστερα απ’ αυτό οι προσκλήσεις σε δείπνο …αραίωσαν πολύ.

Τα βακτήρια βρίσκονται παντού στο σώμα μας, σε απίστευτα μεγάλους αριθμούς. Ενα τρισεκατομμύριο βακτήρια (!) τρέφεται στην επιδερμίδα μας από τις περίπου 10 δισεκατομμύρια νιφάδες δέρματος που αποβάλλει καθημερινά ο οργανισμός μας. Τα βακτήρια αυτά μας αγαπούν γιατί τα ταΐζουμε, τα θερμαίνουμε και τα …πηγαίνουμε και βόλτα.

Αυτά είναι μόνο τα βακτήρια στο δέρμα μας. Τρισεκατομμύρια ακόμη βρίσκονται στα έντερά μας, στη μύτη μας, στα μάτια μας και στα δόντια μας κ.λπ.

Μόνο στο πεπτικό μας σύστημα φιλοξενούμε πάνω από 100 τρισεκατομμύρια μικρόβια, από τουλάχιστον  τετρακόσιους διαφορετικούς τύπους. Ορισμένα απ’ αυτά ασχολούνται με τα σάκχαρα, άλλα με το άμυλο και άλλα μας προστατεύουν από επιβλαβή βακτήρια.

Δεν έχει διευκρινισθεί η προσφορά  όλων των βακτηρίων στον οργανισμό μας. Οι πανταχού παρούσες  εντερικές σπειροχαίτες  π.χ. δεν φαίνεται να παίζουν κάποιο ρόλο, αλλά ευελπιστούμε αργότερα οι επιστήμονες να διευκρινίσουν την αιτία της παρουσίας τους.

Κάθε ανθρώπινο σώμα αποτελείται από περίπου 10 τετράκις εκατομμύρια κύτταρα. Φιλοξενούμε όμως και περίπου δεκαπλάσια (100 τετράκις εκατομμύρια) βακτηριακά κύτταρα. Αντιλαμβάνεσθε ότι αν γίνει …δημοψήφισμα μεταξύ των κυττάρων, τα ανθρώπινα κύτταρα είναι χαμένα από χέρι.

Τα βακτήρια ζούσαν άνετα  στη Γη δισεκατομμύρια χρόνια  πριν από μας και απλώς επιτρέπουν και σ’ εμάς να ζούμε στον πλανήτη τους. Εμείς όμως δεν μπορούμε να ζήσουμε στιγμή χωρίς αυτά. Επεξεργάζονται τα απόβλητά μας για να τα κάνουν πάλι χρήσιμα. Καθαρίζουν το νερό και διατηρούν το έδαφος γόνιμο. Συνθέτουν βιταμίνες. Μετατρέπουν το φαγητό μας σε χρήσιμα για τον οργανισμό μας σάκχαρα και πολυσακχαρίτες και καταπολεμούν τα επιβλαβή μικρόβια που εισέρχονται από τον οισοφάγο μας.

Μόνο με τη βοήθεια των βακτηρίων μπορούμε να δεσμεύσουμε το άζωτο του αέρα και να το μετατρέψουμε σε  νουκλεοτίδια και αμινοξέα, απολύτως απαραίτητα στον οργανισμό μας. Οπως έγραψαν οι Margulis και Sagan για να γίνει αυτή η διαδικασία στη βιομηχανία έπρεπε οι πρώτες ύλες να θερμανθούν στους 5000 Κελσίου και να τους ασκηθεί πίεση 300 φορές μεγαλύτερη από την ατμοσφαιρική. Τα βακτήρια κάνουν αυτή την εργασία αθόρυβα, χωρίς εμείς να το συνειδητοποιούμε καν. Πάνω απ’ όλα, τα μικρόβια μάς προσφέρουν την ανάσα μας και διατηρούν σταθερή τη σύνθεση της ατμόσφαιρας. Τα μικρόβια – όπως και τα σύγχρονα κυανοβακτήρια που αναφέραμε σε προηγούμενη ανάρτηση – παρέχουν, με τις λιλιπούτειες αναπνοές τους,  το μεγαλύτερο μέρος του οξυγόνου του πλανήτη.

Τα βακτήρια είναι πολύ γόνιμα. Μερικοί μικροοργανισμοί, όπως το Clostridium perfingens, μπορεί να αναπαραχθεί μέσα σε εννέα λεπτά. Σύμφωνα με τον Βέλγο Νομπελίστα Christian de Duve, αν υπάρχει επαρκής τροφή, ένα και μόνο βακτηριακό κύτταρο μπορεί να παραγάγει 280 τρισεκατομμύρια ατόμων μέσα σε μια ημέρα. Στον αντίστοιχο χρόνο, ένα ανθρώπινο κύτταρο θα είχε διχοτομηθεί μία μόλις φορά.

Με συχνότητα μία φορά σε ένα εκατομμύριο διχοτομήσεις μπορεί να παραχθεί ένα μεταλλαγμένο άτομο. Συνήθως αυτά τα άτομα δεν έχουν τύχη.  Αν όμως έχουν αποκτήσει κάποια ιδιαίτερη ικανότητα, π.χ. να αντιστέκονται στα αντιβιοτικά, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι καταστροφικό για τον ξενιστή τους. Τα βακτήρια, κατά τους Margulis και Sagan, μοιράζονται όλα το ίδιο γενετικό υλικό. Ο Bill Bryson διευκρίνισε πως : «Οποιαδήποτε μεταβολή που γίνεται χάριν προσαρμογής και η οποία συμβαίνει σε μα περιοχή του Σύμπαντος των βακτηρίων, μπορεί να εξαπλωθεί σε όλες τις άλλες βακτηριακές περιοχές. Είναι δηλαδή σαν  ένας άνθρωπος να μπορούσε, παίρνοντας τον κατάλληλο γενετικό κώδικα από ένα έντομο, να βγάζει φτερά ή να περπατάει στο ταβάνι.  Αυτό σημαίνει ότι, από γενετική άποψη, τα βακτήρια έχουν γίνει ένας μοναδικός υπεροργανισμός – μικροσκοπικός, διεσπαρμένος, αλλά ανίκητος».

Πηγή : Bill Bryson, «A Short History of Nearly Everything», by Bill Bryson, 2003.

ΔΑΣΟΠΟΥΛΟΥ-ΝΟΜΠΕΛΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ-ΦΙΛΙΩ