Η ναυμαχία μεταξύ χριστιανών και οθωμανών στην είσοδο του κόλπου της Πάτρας, έξω από τη Ναύπακτο, τερμάτισε την τουρκική κυριαρχία στη Μεσόγειο, τον 16ο αιώνα και ανέκοψε μια οθωμανική επέκταση, που κράτησε περισσότερο από πεντακόσια χρόνια.

Από την εποχή της οθωμανικής νίκης επί των Βυζαντινών στο Μαντζικέρτ το 1071, οι μουσουλμάνοι Τούρκοι είχαν υποτάξει τους χριστιανούς αντιπάλους τους, επεκτείνοντας την κυριαρχία τους στη Μέση Ανατολή, στη Μικρά Ασία και στη Μεσόγειο.

Επιδιώκοντας να επωφεληθούν από το διχασμό των ευρωπαϊκών χριστιανικών βασιλείων, οι οθωμανοί Τούρκοι κατέλαβαν την βενετοκρατούμενη Κύπρο, το 1570. Μετά από αρκετές διαφωνίες, ο Πάπας Πίος Ε’ συνέπραξε με τον βασιλιά Φίλιππο Β’ και σχημάτισαν τον Ιερό Συνασπισμό (Sacra Liga) για να υποστηρίξουν τις προσπάθειες της Βενετίας για ανακατάληψη της Κύπρου. Για την ηγεσία της αποστολής επέλεξαν τον ετεροθαλή αδελφό του Φιλίππου, Δον Ζουάν τον Αυστριακό.

Ο Δον Ζουάν ήταν στρατιωτικός με μικρή εμπειρία θαλάσσιων επιχειρήσεων, αλλά οι ναυτικές συγκρούσεις εκείνης της εποχής έμοιαζαν πολύ με τις χερσαίες, αφού κατέληγαν σε μάχες σώμα με σώμα πάνω στα καταστρώματα των πλοίων.

Την εποχή που τα ισπανικά, παπικά και βενετικά καράβια συγκεντρώθηκαν στο ιταλικό λιμάνι της Μεσσήνης, τον Αύγουστο του 1571, οι Οθωμανοί είχαν καταλάβει ολόκληρη την Κύπρο και παρέταξαν τον στόλο τους στον κόλπο της Πάτρας, κοντά στη Ναύπακτο.

Ο οθωμανός ηγέτης Αλί Πασάς, είχε περίπου 250 γαλέρες με 88.000 ναυτικούς, σκλάβους και στρατιώτες. Οι αλυσοδεμένοι σκλάβοι ήταν χριστιανοί αιχμάλωτοι και αποτελούσαν την κινητήρια δύναμη των καραβιών. Η μάχιμη δύναμη του τουρκικού ναυτικού ήταν 16.000 στρατιώτες, εκπαιδευμένοι να πηδούν στα εχθρικά καταστρώματα για μάχη σώμα με σώμα.

Ο Δον Ζουάν διοικούσε μια μικρότερη δύναμη από περίπου 300 πλοία, που τα περισσότερα ήταν επίσης κωπήλατες γαλέρες. Ο στόλος του Ιερού Συνασπισμού είχε μικρό πλεονέκτημα με τις έξι υπερμεγέθεις γαλέρες, που διέθεταν τεράστια κανόνια, υπερτερώντας έτσι σε δύναμη πυρός. Επίσης, οι χριστιανοί στρατιώτες είχαν πολύ περισσότερα μουσκέτα από τους αντιπάλους τους.

Το πρωί της 7ης Οκτωβρίου 1571, οι δύο στόλοι πλησίασαν τις γαλέρες τους, έξω από τις ακτές της Ναυπάκτου. Κάθε ναύαρχος είχε οργανώσει τα πλοία του σε τρεις πτέρυγες και οι ναύαρχοι βρίσκονταν στο μεσαίο τμήμα τους. Οι αντίπαλοι ύψωσαν τις πολεμικές σημαίες τους, για να αναγνωρίζονται μεταξύ τους και για να ανυψώσουν το ηθικό των ανδρών τους. Ακριβώς πριν από τη ναυμαχία, οι χριστιανοί ηγέτες όπλισαν τους κωπηλάτες τους, και υποσχέθηκαν να τους απελευθερώσουν, μετά τη ναυμαχία. Οι μουσουλμάνοι διοικητές δεν είχαν αυτή τη δυνατότητα, αφού οι κωπηλάτες τους ήσαν χριστιανοί σκλάβοι, που θα στρέφονταν εναντίον τους, σε πρώτη ευκαιρία.

Ο Δον Ζουάν επιβιβάστηκε σε μικρή γαλέρα και έπλευσε κοντά στους άνδρες του για να τους ενθαρρύνει. Οι ζητωκραυγές αντηχούσαν ακόμη καθώς επέστρεφε στη ναυαρχίδα του και διέταξε να αρχίσουν πυρ κατά της τουρκικής γραμμής, που κινούνταν προς το μέρος τους. Τα κανόνια σταμάτησαν το οθωμανικό κέντρο, ενώ οι πτέρυγες του χριστιανικού στόλου κινήθηκαν μπροστά, διασπώντας τις μουσουλμανικές γραμμές. Πολύ σύντομα τα αντίπαλα πλοία άρχισαν τις ατομικές συγκρούσεις, σε όλον τον κόλπο, με τα πληρώματά τους να μάχονται με σπαθιά, ρόπαλα και δόρατα. Και εδώ οι χριστιανοί είχαν πλεονέκτημα, αφού οι μουσκετοφόροι υποστήριζαν αποτελεσματικά με τις ριπές τους εκείνους που πηδούσαν στα εχθρικά καταστρώματα.

Μετά από τρεις επιθέσεις, οι χριστιανοί πήδησαν στην ναυαρχίδα του Αλί Πασά, τον αποκεφάλισαν και κάρφωσαν το κεφάλι του σε ένα δόρυ, για να το βλέπουν όλοι. Τότε, πολλά τουρκικά πλοία εγκατέλειψαν το σημείο της ναυμαχίας.

Μέχρι το απόγευμα οι χριστιανοί είχαν βυθίσει 80 τουρκικά σκάφη και είχαν αιχμαλωτίσει 130 μαζί με τα πληρώματά τους. Ο Δον Χουάν είχε χάσει 17 γαλέρες, αλλά και πολλούς άνδρες. Με την ενσωμάτωση όμως των αιχμαλωτισμένων πλοίων, ο χριστιανικός στόλος ήταν τώρα μεγαλύτερος, από την αρχή της σύγκρουσης. Η αντικατάσταση των νεκρών ναυτικών έγινε με τη απελευθέρωση πάνω των 10.000 σκλάβων.

Ωστόσο, οι χερσαίες δυνάμεις των Τούρκων εξακολουθούσαν να ελέγχουν την αυτοκρατορία, όμως δεν επανέκτησαν ποτέ πια τη δύναμη που είχαν πριν από τη Ναύπακτο. Η Ευρώπη δεν κυβερνούσε ακόμη τις θάλασσες, είχε όμως αποκτήσει την αυτοπεποίθηση που χρειαζόταν για να νικά τους τούρκους ναυτικούς.

Η σημαντικότερη συνέπεια της Ναυπάκτου ήταν ότι οι ναύαρχοι αντιλήφθηκαν ότι ο αποφασιστικός παράγοντας για τη νίκη ήταν τα μεγάλα πλοία, εξοπλισμένα με μεγάλο αριθμό κανονιών. Ετσι, τα κουπιά έδωσαν τη θέση τους στα πανιά.

Μόλις δεκαεπτά χρόνια μετά τη ναυμαχία της Ναυπάκτου, ο αγγλικός στόλος και η Ισπανική Αρμάδα έδωσαν μια μάχη, όπου κυριάρχησαν τα πανιά και τα κανόνια, αντί των κουπιών και των σπαθιών.

(Πηγή: ΟΙ 100 ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΜΑΧΕΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΠΟΧΩΝ, M. Lee lanning, Εκδ. Ενάλιος)