Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έπαιζε περιφερειακό ρόλο στην αρχή του πολέμου, και όμως στα εδάφη της πραγματοποιήθηκαν μάχες. Τα Δαρδανέλια είναι μια λωρίδα γης 50 χιλιομέτρων που ελέγχει το πέρασμα από το Αιγαίο στη θάλασσα του Μαρμαρά και ενώνεται με τη Μαύρη Θάλασσα κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Η Καλλίπολη ήταν μια ορεινή τουρκοκρατούμενη περιοχή, φυσικά οχυρωμένη με ψηλά βουνά και μικρές παραλίες.

Ο νεαρός Γουίνστον Τσόρτσιλ, ήταν ο Πρώτος Λόρδος του Ναυαρχείου. Ηθελε να εμπλακεί με κάποιον τρόπο στον πόλεμο, οποίος όμως περιοριζόταν στη στεριά. Είχε πραγματοποιηθεί μία μόνο σημαντική ναυμαχία – της Γιουτλάνδης. Αργότερα, η χρήση υποβρυχίων για πρώτη φορά από τους Γερμανούς, θα άλλαζε τα πάντα. Αλλά τα πρώτα χρόνια, ο πολεμοχαρής Πρώτος Λόρδος του Ναυαρχείου, δεν είχε πολλές ευκαιρίες να πολεμήσει. Πριν εμπλακεί και επίσημα η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον πόλεμο, τον Οκτώβριο του 1914, ο Τσόρτσιλ διέταξε το βομβαρδισμό των Δαρδανελίων, μια πράξη που έκανε τους Τούρκους να ναρκοθετήσουν τα πλωτά περάσματα και να ενισχύσουν τις αμυντικές θέσεις. Το Πολεμικό Συμβούλιο είχε απορρίψει στην αρχή το άμεσο αίτημα του Τσόρτσιλ για επίθεση, αλλά όταν οι Ρώσοι ζήτησαν βοήθεια για να σταματήσουν μια τουρκική εισβολή, το Συμβούλιο του επέτρεψε να πραγματοποιήσει τα σχέδιά του. Οι Ρώσοι σύντομα νίκησαν τον αδύναμο τουρκικό στρατό. Τα στρατηγικά σημεία που παρουσίαζαν ενδιαφέρον στην Τουρκική Αυτοκρατορία – το Σουέζ, η Ιερουσαλήμ, οι πετρελαιοπηγές του Ιράν – κατακτήθηκαν με επιτυχία από τον Αλενμπι και τις χερσαίες δυνάμεις. Κύρια κίνητρα για το επιχείρημα του Τσόρτσιλ ήταν η αλαζονεία του, αφού ακόμα και ο αντιναύαρχος Κάρντεν, υπεύθυνος για την περιοχή της ανατολικής Μεσογείου, χαρακτήρισε την ιδέα παράτολμη.

Οι πόροι ήταν περιορισμένοι. Το μεγαλύτερο μέρος του στόλου έπρεπε να μείνει στη Βόρεια Θάλασσα. Τα εφόδια ήταν πενιχρά. Μόνο μία μεραρχία των Βρετανών, η 29η, δεν ήταν απαραίτητη στη Γαλλία. Το άγημα του βασιλικού ναυτικού που έστειλε ο Τσόρτσιλ, ήταν ένα ετερογενές μίγμα ατάκτων και πεζοναυτών και όχι υπολογίσιμη μάχιμη δύναμη. Οι Αυστραλοί και οι Νεοζηλανδοί, αφού έφτασαν στην Ελλάδα, εκπαιδεύτηκαν ελάχιστα και αμέσως στάλθηκαν στο μέτωπο, ως δυνάμεις φρούρησης. Από τις 19 Φεβρουαρίου ως τις 18 Μαρτίου 1915, έξι από τα δεκαέξι πλοία που θα συμμετείχαν στον βομβαρδισμό, καταστράφηκαν από τουρκικές νάρκες και εκτός από τη διάσπαση της μικρής άμυνας στην ακτή, δεν πέτυχαν σοβαρή νίκη. Ο Κάρντεν αντικαταστάθηκε, και αποφασίστηκε την επίθεση να κάνει το πεζικό, στις παραλίες της Καλλίπολης.

Το τραγικό αποτέλεσμα της Καλλίπολης, έπληξε περισσότερο τους Αυστραλούς και τους Νεοζηλανδούς. Για εκείνους η 25η Απριλίου 1915 έμεινε γνωστή ως «αποφράδα» ημέρα (ΑΝΖΑΚ), για τα προσφάτως ανεξαρτητοποιημένα κράτη τους.

Για τους Τούρκους, ήταν η γένεση μιας νέας κοσμικής χώρας, με ηγέτη τον Κεμάλ Ατατούρκ, μετά την ισχυρή αντίσταση που προέβαλαν στην Καλλίπολη.

Ο Τσόρτσιλ θα γνώριζε τη δόξα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τρεις χώρες θα έμεναν στην ιστορία λόγω των χιλιάδων στρατιωτών που έδωσαν τη ζωή τους για μια καταδικασμένη επίθεση σε μια δυσπόρθητη χερσόνησο.

Οι φοβερές λεπτομέρειες, τα λάθη κρίσης – οι μισοί Αυστραλοί έφτασαν σε λάθος παραλία – και ο τραγικός αριθμός των νεκρών δεν χρειάζονται εξήγηση. Το ένα πέμπτο των Νεοζηλανδών στρατιωτών σκοτώθηκε την πρώτη μέρα. Καμία από τις επιθέσεις, όσο γενναία και να ήταν, δεν οδήγησε σε σοβαρή πρόοδο. Πολλοί στρατιώτες δεν κατόρθωσαν καν να φτάσουν στη στεριά. Η πρόταση για εκκένωση απορρίφθηκε. Το σενάριο της αποστολής χιλιάδων ανδρών στην ουδέτερη ζώνη, σε μια προσπάθεια να καμφθούν ιδιαίτερα ενισχυμένα αμυντικά μέσα, οδήγησε μόνο σε πολλούς θανάτους. Αν και υπήρχε αίτημα για αποστολή και άλλων στρατευμάτων, ο λόρδος Κίτσενερ, που επισκέφθηκε προσωπικά την Καλλίπολη, τον Νοέμβριο του 1915, διέταξε εκκένωση.

Υπήρξαν μεγάλες απώλειες: 120.000 Βρετανοί, 27.000 Γάλλοι και, σχετικά, πολλοί Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί. Οι Τούρκοι έχασαν γύρω στους 250.000 άνδρες.

Ο Τσόρτσιλ θεωρήθηκε αρχικά υπεύθυνος για την καταστροφή, έχασε τη θέση του από το υπουργείο Πολέμου και εκδιώχθηκε από την κυβέρνηση. Πήγε στα χαρακώματα της Γαλλίας ως αντισυνταγματάρχης, πριν αποκτήσει και πάλι αξίωμα ως υπουργός Εφοδιασμού, το 1917. Την πρώτη μέρα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου επέστρεψε στη θέση του στο Ναυαρχείο, με τη γνωστή ένδοξη συνέχεια. Ποτέ δεν έδειξε μεταμέλεια για την Καλλίπολη. Την παραμονή της απόβασης στο Αντζιο, το 1944, ο αρχηγός της επιχείρησης υποστράτηγος Τζον Λούκας, έγραφε στο ημερολόγιό του: «Η όλη ιστορία μύριζε έντονα Καλλίπολη…».

Οι υπερασπιστές του Τσόρτσιλ αναφέρουν την έλλειψη στήριξης από το υπουργείο Πολέμου στο Λονδίνο και την κακή ηγεσία στο πεδίο της μάχης.

Στη λαμπρή πορεία που ακολούθησε ο Τσόρτσιλ τελικά, η Καλλίπολη ήταν μόνο μια μαύρη κηλίδα. Ο ίδιος αντιμετώπιζε τους στρατιώτες που προέρχονταν από τις αποικίες ως βορά των κανονιών. Ετσι, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία απομακρύνθηκαν από τη Μεγάλη Βρετανία και ζήτησαν την προστασία του Μακάρθουρ, περνώντας στην αμερικανική σφαίρα επιρροής. Στην Αυστραλία και τη Νέα Ζηλανδία δεν ξέχασαν ποτέ την Καλλίπολη.

(Πηγή: ΟΙ ΧΕΙΡΟΤΕΡΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, Stephen Weir, Εκδ. Κλειδάριθμος)