Από το ασύλληπτα μεγάλο πλήθος αστεριών στο στερέωμα, υπάρχει ένα που, για μας τους ανθρώπους, ξεχωρίζει. Δεν εννοούμε ούτε τον Πολικό Αστέρα, ούτε τον Σείριο, ούτε τον Αλδεβαράν, αλλά τον Ηλιο. Ο Ηλιος είναι μοναδικό αστέρι για μας. Κι αυτό γιατί χωρίς τον Ηλιο δεν θα υπήρχαμε. Το εγγύτατο αυτό στη γη αστέρι, είναι ο ζωοδότης κάθε μορφής ζωής στον πλανήτη μας. Χάρη στην ακτινοβολία του ευδοκιμούν τα φυτά και χάρη στην ύπαρξη των φυτών επιβιώνουν τα φυτοφάγα ζώα και ο άνθρωπος.

Και το πιο όμορφο αστέρι του Σύμπαντος, είναι στολισμένο με ένα διάδημα ξεχωριστών πλανητών: Ερμής, Αφροδίτη, Γη, Αρης, Δίας, Κρόνος, Ουρανός, Ποσειδώνας. Ο καθένας με τα ιδιαίτερα και μοναδικά χαρακτηριστικά του.

Η σχέση του Ηλίου με τους πλανήτες του έχει δύο όψεις: μία ορατή κα μία αόρατη. Η ορατή είναι συνδεδεμένη με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία του, η αόρατη με το μαγνητικό του πεδίο και τον ηλιακό άνεμο.

Ας τα πάρουμε ξεχωριστά. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία του Ηλίου δεν είναι εξ ολοκλήρου ορατή, αφού περίπου η μισή βρίσκεται στο υπέρυθρο και λιγότερο στο υπεριώδες μέρος του φάσματος. Ωστόσο μιλάμε για «ορατή» όψη, επειδή είναι η πλευρά εκείνη της σχέσης του Ηλίου με εμάς τους ανθρώπους, που τη βλέπουμε (αλλά και τη νοιώθουμε ως θερμότητα).

Η ποσότητα ηλεκτρικής ακτινοβολίας και ενέργειας που φτάνει στον κάθε πλανήτη, καθορίζει και την ποιότητα της σχέσης του Ηλίου με τον πλανήτη. Η πιο θερμή σχέση υπάρχει, προφανώς λόγω εγγύτητας, με τον Ερμή, οποίος δέχεται κατά μέσο όρο ισχύ 10.000 βατ ανά τετραγωνικό μέτρο, τη στιγμή που η γη δέχεται γύρω στα 1.300 και ο μακρινός Ποσειδώνας, μόνο 1,5 βατ ανά τετραγωνικό μέτρο.

Η σχέση αυτή Ηλίου και πλανητών, είναι καθοριστική για την ύπαρξη ζωής, όπως την αντιλαμβανόμαστε εμείς. Ο Ερμής κυριολεκτικά ψήνεται από την ηλιακή ακτινοβολία, ενώ ο Ποσειδώνας είναι ένας παγωμένος αλλά εξίσου αφιλόξενος για τη ζωή πλανήτης. Οι (θεωρητικά τουλάχιστον) πιο κατάλληλοι για να φιλοξενήσουν ζωή, με τις μορφές που γνωρίζουμε, είναι οι ενδιάμεσοι πλανήτες: Αφροδίτη, Γη και Αρης. Και ο μόνος πλανήτης που φιλοξενεί σήμερα ζωή είναι η Γη.

Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι η θερμοκρασία του πλανήτη είναι ευνόητο πως εξαρτάται από την απόστασή του από τον Ηλιο, υπάρχει και μια εξαίρεση. Η Αφροδίτη, αν και βρίσκεται σε διπλάσια απόσταση από τον Ηλιο από ό,τι ο Ερμής, είναι μια πύρινη κόλαση και μάλιστα με θερμοκρασίες που ξεπερνούν τις θερμοκρασίες του Ερμή: 480 βαθμοί Κελσίου, αντί για τους 470 βαθμούς του Ερμή! Η δυσανάλογα (για τη θέση της) υψηλή θερμοκρασία της Αφροδίτης, αποτελούσε αίνιγμα, έως ότου αναγνωρίστηκε ότι η αιτία είναι μάλλον η πυκνή ατμόσφαιρά της, που αποτελείται κατά 95% από διοξείδιο του άνθρακα. Η ατμόσφαιρα πιθανότατα λειτουργεί ως θερμοκήπιο, μπλοκάροντας τη διαφυγή θερμότητας με τη μορφή υπέρυθρης ακτινοβολίας στο Διάστημα. Το αποτέλεσμα είναι οι εφιαλτικά υψηλές θερμοκρασίες του πλανήτη.

Η αόρατη όψη της σχέσης του Ηλίου με τους πλανήτες οφείλεται στο μαγνητικό του πεδίο και στον ηλιακό άνεμο. Ο ηλιακός άνεμος είναι η καυτή ανάσα του Ηλίου. Αποτελείται κυρίως από θετικά ιόντα των χημικών στοιχείων υδρογόνου και ηλίου, καθώς και από τα ηλεκτρόνια. Απλώνεται προς όλες τις κατευθύνσεις του Διαστήματος, παρασύροντας μαζί του και το μαγνητικό πεδίο του Ηλίου.

Η επίδραση αυτού του συνδυασμού μαγνητικού πεδίου και πλάσματος (όπως ονομάζουμε το μίγμα θετικών ιόντων και ηλεκτρονίων) στον κάθε πλανήτη εξαρτάται από το αν ο πλανήτης διαθέτει δικό του ισχυρό μαγνητικό πεδίο. Εάν αυτό συμβαίνει, όπως στην περίπτωση της Γης, του Δία και του Κρόνου, παρατηρούνται βίαια φαινόμενα απελευθέρωσης ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας και επιτάχυνσης ιόντων και ηλεκτρονίων. Τα φαινόμενα αυτά είναι μέρος του διαστημικού καιρού.

Η πιο εντυπωσιακή συνέπεια της επιτάχυνσης φορτισμένων σωματιδίων από την επίδραση του Ηλίου στους μαγνητισμένους πλανήτες, είναι το «σέλας», ένα θέαμα εξαίσιας, μοναδικής ομορφιάς, που στη Γη έχει μαγέψει τον άνθρωπο από τα πανάρχαια χρόνια.

Με τη μορφή μεγαλόπρεπων και ζωηρόχρωμων φώτων στον νυχτερινό ουρανό, το σέλας έχει μια ατελείωτη ποικιλία μορφών, χρωμάτων και δομών, που εναλλάσσονται συνεχώς. Οι πολύχρωμες κουρτίνες φωτός έχουν περιγραφεί σαν «φλεγόμενοι ουρανοί» από τον Ησίοδο και σαν «φλεγόμενο άρμα» από τον Ιεζεκιήλ.

Σήμερα, χάρη στη δυνατότητα να παρατηρούμε πλανήτες με διαστημικά σκάφη, γνωρίζουμε ότι και στους γιγάντιους πλανήτες, Δία και Κρόνο, που διαθέτουν ισχυρό μαγνητικό πεδίο, εκδηλώνεται το λαμπρό σέλας, σαν ύμνος της στενής σχέσης του Ηλίου με τους πλανήτες του.

(Από το περιοδικό «Η Περιπέτεια του Σύμπαντος, από τον Γαλιλέο ως Σήμερα», Εκδ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ)