Στη Ρώμη, στις 17 Φεβρουαρίου του 1600, ένας άνθρωπος οδηγήθηκε στον τόπο της εκτέλεσης, με καταδικαστική απόφαση της Ιεράς Εξετάσεως. Το όνομά του : Τζορντάνο Μπρούνο. Το έγκλημά του: αιρετικός. Μια απ’ τις πεποιθήσεις του: Η Γη δεν είναι το κέντρο του σύμπαντος, υπάρχει πληθώρα άλλων κόσμων και σ’ αυτούς υπάρχει ζωή… Η ποινή : Θάνατος στην πυρά.

Η καταδικαστική απόφαση εκτελέστηκε. Ο άνθρωπος χάθηκε, αλλά οι ιδέες του έζησαν και μας βοήθησαν να αρχίσουμε να κατανοούμε το Σύμπαν στο οποίο ζούμε, καθώς και την πιθανότητα να ζουν κι άλλοι σ’ αυτό. Ο Μπρούνο ήταν ένας από τους ξεχωριστούς ανθρώπους που μας οδήγησαν στην εξερεύνηση της ζωής και του Σύμπαντος, θέτοντας τα θεμέλια των σημερινών ιδεών μας για τη δυνατότητα να υπάρχουν εξωγήινα όντα.

Ο Μπρούνο ήταν εκείνος που έριξε τους πρώτους σπόρους της SETI (Επιστημονική Ερευνα για την Εξωγήινη Νοημοσύνη), όταν άρχισε να ενστερνίζεται την πιθανότητα να υπάρχουν κι άλλοι κόσμοι. Ηταν θαυμαστής του πολωνού αστρονόμου Νικολάου Κοπέρνικου, του πρώτου ανθρώπου, που κατά τη νέα εποχή, διατύπωσε σοβαρά την πρόταση ότι η Γη δεν ήταν το κέντρο του Σύμπαντος.

Ο Κοπέρνικος τόλμησε να αμφισβητήσει την άποψη των περισσότερων αρχαίων Ελλήνων ότι ο Ηλιος και οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τη Γη. Για χιλιάδες χρόνια αυτή η «αλήθεια» αποτέλεσε την πεποίθηση όλων.

Ενας Ελληνας, ο Αρίσταρχος από τη Σάμο, διατύπωσε την άποψη ότι η Γη περιστρέφεται γύρω απ’ τον Ηλιο, αλλά η θεωρία του απορρίφθηκε ως αιρετική. Οι γεωκεντρικές διδασκαλίες του Αριστοτέλη δεν αμφισβητήθηκαν σοβαρά, ως την εποχή του Κοπέρνικου. Αλλοι Ελληνες και Ρωμαίοι όπως ο Λεύκιππος, ο Δημόκριτος, ο Επίκουρος και ο Λουκρήτιος συμφώνησαν με την ιδέα ότι στο Σύμπαν υπήρχαν πολλοί κόσμοι, αλλά κι αυτών οι ιδέες δεν έγιναν αποδεκτές, ως τον 15ο αιώνα, που εμφανίστηκε ο Κοπέρνικος.

Ο Κοπέρνικος ήταν μόλις δεκαεννιά χρόνων, φοιτητής στο πανεπιστήμιο, όταν ο Κολόμβος ανακάλυψε τον Νέο Κόσμο κι ανάγκασε την Ευρώπη να δεχθεί ότι η Γη δεν ήταν επίπεδη – ένα σοκ πολύ μεγάλο για την εποχή εκείνη.

Ισως τα ταξίδια του Κολόμβου παρακίνησαν τον Κοπέρνικο να ξανασκεφθεί τη θέση της Γης μέσα στο Σύμπαν. Οι αρχαίοι ήξεραν για τους πλανήτες Ερμή, Αφροδίτη, Αρη, Δία και Κρόνο. Αυτοί ήταν «πλάνητες» αστέρες που κινούνταν ανάμεσα στους κανονικούς «απλανείς» αστέρες.

Ο Κοπέρνικος μελέτησε τους Ελληνες και ιδιαίτερα τον μεγάλο αστρονόμο Πτολεμαίο, ο οποίος είχε επεξεργασθεί μαθηματικά πώς εξηγείται η κίνηση των πλανητών στον ουρανό. Ο Κοπέρνικος θεώρησε την εικόνα περίπλοκη. Αν αφήσετε τους πλανήτες να κινηθούν κυκλικά γύρω απ’ τον Ηλιο, ο καθένας με διαφορετική ταχύτητα, τότε η εικόνα γίνεται πολύ πιο απλή. Μ΄αυτό τον τρόπο κατόρθωσε κι εκείνος να κάνει ένα μεγάλο βήμα προς τον τελικό στόχο της επιστήμης: την εξήγηση σύνθετων φαινομένων με τις λιγότερες δυνατές αρχές.

Ο Κοπέρνικος γνώριζε πολύ καλά ότι η Εκκλησία δεν θα δεχόταν τις ιδέες του, χωρίς αντίρρηση. Η δική της θεώρηση του σύμπαντος βασιζόταν στην πίστη, ενώ η επιστήμη που προσπαθούσε να δημιουργήσει, βασιζόταν στη «μη» αποδοχή οποιασδήποτε θεωρίας με βάση μόνο την πίστη. Γι αυτό, μεγάλο μέρος της εργασίας του το κράτησε μυστικό ως το τέλος της ζωής του. Μόνο μετά τον θάνατό του είχε δώσει εντολή να εκδοθεί το αριστούργημά του : «Για την περιφορά των Ουρανίων Σωμάτων».

Ο Κοπέρνικος ήταν εφημέριος κληρικός, αλλά έριξε στον κόσμο της σκέψης μια κανονιά που ακούστηκε παντού! Ο Τζορντάνο Μπρούνο, που γεννήθηκε πέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Πολωνού αστρονόμου, ήταν ένας από εκείνους που άκουσαν την κανονιά και κατάλαβε τη σημασία της. Ο Μπρούνο ήταν ιερέας και φιλόσοφος και κατάλαβε πως οι περισσότεροι στον τότε εκκλησιαστικό και ακαδημαϊκό κόσμο ήταν στενόμυαλοι, αλλά δεν φρόντισε να προφυλαχθεί απ’ αυτούς. Το αποτέλεσμα ήταν να περάσει τη ζωή του διωκόμενος από την Ιταλία, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Αγγλία και τη Γερμανία.

Ενα από τα έργα του, το «Για το άπειρο Σύμπαν και τους Κόσμους», μας δείχνει πόσο μακριά έβλεπε. «Ετσι δεν υπάρχει μόνο ένας κόσμος, μια Γη, ένας Ηλιος, αλλά τόσοι κόσμοι όσο και τα λαμπρά φώτα που βλέπουμε στον ουρανό…». Μ’ αυτά τα λόγια προαναγγέλλει τη σκέψη πολλών σημερινών επιστημόνων της SETI.

Στο ίδιο έργο, ένα πρόσωπο ρωτά: «Δηλαδή οι άλλοι κόσμοι κατοικούνται όπως ο δικός μας;». Το πρόσωπο που ενσαρκώνει τον Μπρούνο απαντά : «Αν όχι όπως ο δικός μας κι αν όχι με τόσο ευγενή πλάσματα, τουλάχιστον όχι πολύ λιγότερα κι ούτε πολύ λιγότερο ευγενή… Ο Ηλιος διαχέει σ’ αυτούς όχι λιγότερο απ’ ό,τι σ’ εμάς αυτές τις θείες και γόνιμες ακτίνες…».

Διαβάζοντας αυτό το έργο ο καθένας θα σκεφτόταν πως ο Μπρούνο ήταν αρκετά σοφός για να μείνει μακριά απ’ την πατρίδα του όπου ανθούσε η Ιερά Εξέταση, αλλά η νοσταλγία νίκησε τη σοφία και τον έκανε να γυρίσει ξανά στην Ιταλία. Εκεί, ένας «φίλος» τον πρόδωσε και ο Μπρούνο πέρασε έξι χρόνια στη φυλακή, προσπαθώντας να αποδείξει πως ήταν φιλόσοφος και όχι αιρετικός. Αλλά η Ιερά Εξέταση είχε άλλη γνώμη: Πως το Σύμπαν και κάθε τι υλικό δεν είναι άπειρο, μόνο ο Θεός είναι άπειρος.

Ο Μπρούνο απολογήθηκε λέγοντας προς την Ιερά Εξέταση:

«Θεωρώ ότι το Σύμπαν είναι άπειρο, ως αποτέλεσμα άπειρης θεϊκής δύναμης και καλοσύνης, που χωρίς αυτή κάθε πεπερασμένος κόσμος δεν θα είχε αξία. Γι αυτό δηλώνω πως υπάρχουν άπειροι κόσμοι εκτός από τη Γη μας. Συμφωνώ με τον Πυθαγόρα πως η Γη είναι ένα αστέρι όπως όλα τα άλλα, που είναι άπειρα σε πλήθος. Ολοι αυτοί οι αμέτρητοι κόσμοι είναι ένα σύνολο μέσα σε ένα άπειρο διάστημα, που είναι το πραγματικό Σύμπαν».

Ο Μπρούνο καταδικάστηκε από την Ιερά Εξέταση να καεί στην πυρά και η καταδικαστική απόφαση εκτελέστηκε στις 17 Φεβρουαρίου του 1600.

(Συνεχίζεται)

(Πηγή: ΟΙ ΕΞΩΓΗΙΝΟΙ, Thomas R. McDonough, Εκδ. Κάτοπτρο)