ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ: Γεννήθηκε σαν σήμερα, 5 Φεβρουαρίου του 1919

Ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς του 20ού αιώνα διχάζει, 24 χρόνια μετά τον θάνατό του, ακόμη τους Έλληνες

ΔΥΟ ΚΕΙΜΕΝΑ, ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΟΠΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ…

Τι άφησε ως κοινωνική και αξιακή παρακαταθήκη στην κοινωνία μας η προσωπική και πολιτική πορεία και διαδρομή ενός από τους μεγαλύτερους έλληνες πολιτικούς

Ο Ανδρέας Παπανδρέου και η ελληνική κοινωνία σε έναν ιδιόμορφο «εναγκαλισμό»

Ο,τι και να γράψει κανείς για μια από τις μεγαλύτερες αλλά πλέον αμφιλεγόμενες πολιτικές προσωπικότητες της ιστορίας του σύγχρονου ελληνικού κράτους, δεν αρκεί για να περιγράψει με απόλυτη ακρίβεια και ευκρίνεια τις τόσο πολυσχιδείς και πολυδιάστατες πτυχές της προσωπικότητας αλλά και της πολιτικής και κοινωνικής παρουσίας ενός προσώπου που δίχασε και ένωσε τους Ελληνες, απανταχού της Γης, όσο καμία άλλη προσωπικότητα, εξαιρουμένου, ίσως, του πολιτικού προγόνου και ιδεολογικού προτύπου του Α.Π, του Ελευθερίου Βενιζέλου. Ο Αντρέας όπως επικράτησε να αποκαλείται εξαιτίας της οικειότητας, του θαυμασμού και της οικειοποίησης της λαϊκής επιρροής που πέτυχε σε μοναδικό βαθμό και σε μεγάλα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας, κατάφερε να καταγράψει στο ενεργητικό του επιτεύγματα και κατορθώματα που κανένας άλλος προκάτοχός του δεν είχε επιτύχει στα προηγούμενα 150, 151 για την ιστορική ακρίβεια, χρόνια σύστασης και λειτουργίας του ελληνικού κράτους…

Θα σταθώ περισσότερο, σε αυτό το άρθρο, στα όσα αποτελούν την προσωπική μου αποτίμηση για τον Αντρέα Παπανδρέου ως προς τον αντίκτυπο της συμπεριφοράς του ως προσωπικότητας, εν γένει, στην ελληνική κοινωνία. Εχουν γραφτεί και ειπωθεί τόσο πολλά περί του λαϊκιστικού και δημαγωγικού του, από πλευράς των πολυάριθμων επικριτών του, ταλέντου, που κατ’ εκείνους ψευδολόγησε, παραπλάνησης, παρέσυρε σε έναν τρόπο ζωής αυτοκαταστροφικό και σε ένα επίπεδο διαβίωσης πλασματικό και τεχνητά ευημερούν, εκατομμύρια συμπολιτών του, υποσχόμενος και ευαγγελιζόμενος την κοινωνική και πολιτική αλλαγή. Τη δεύτερη την πέτυχε, επιτρέποντας σε εκατομμύρια Ελληνες που δεν είχαν εκπροσώπηση και ισότιμα πολιτικά δικαιώματα να διεισδύσουν στον πολιτικό στίβο της χώρας, και το σύστημα εξουσίας όπως και τα προνόμιά του, το πελατειακό κράτος δηλαδή, που μονοπωλούσε επί δεκαετίες η συντηρητική παράταξη με τη μορφή του δεξιού, ιδεολογικά, κράτους. Οι μεταρρυθμίσεις στο κράτος, στους θεσμούς, στη δημόσια διοίκηση, στην οικονομία ουδέποτε επισυνέβησαν, στα συνολικά 13 διακυβέρνησης της χώρας σε τρεις θητείες από τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου.

Επιτεύγματα χωρίς το σημαντικότερο στήριγμα, την παιδεία

Μπορεί να έγιναν σημαντικά νομοθετικά, κυρίως βήματα, όπως η σύσταση και λειτουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ), η δημιουργία υπηρεσιών κοινωνικής πρόνοιας και μέριμνας σε κρατικό και αυτοδιοικητικό επίπεδο, η ψήφιση του νόμου περί αξιοκρατικών και διαφανών προσλήψεων στο Δημόσιο, ο νόμος με τον οποίο συστάθηκε το ΑΣΕΠ, η αλλαγή και ο εκσυγχρονισμός του οικογενειακού δικαίου και ο εκσυγχρονισμός του πλαισίου θεώρησης των κοινωνικών σχέσεων. Μπορεί να διεκδικήθηκαν και να κατακτήθηκαν από τους συντηρητικούς, νεοφιλελεύθερους κύκλους της τότε ΕΟΚ, τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα (ΜΟΠ), ο «πρόδρομος» των κοινοτικών πλαισίων στήριξης, που έφεραν στη χώρα περί τα 200 δισεκατομμύρια ευρώ, σε βάθος εικοσαετίας. Μπορεί να αναγνωρίσθηκε η Εθνική Αντίσταση, να απέκτησαν εκπροσώπηση και δυνατότητα συμμετοχής στον πολιτικό και δημόσιο βίο όλοι οι Ελληνες ανεξαιρέτως κοινωνικής και ταξικής θέσης και καταγωγής.

Το «τίποτε» που έγινε «πολύ» σε απόλυτο βαθμό

Ωστόσο, όλα αυτά τα σημαντικά βήματα εκσυγχρονισμού και εκδημοκρατισμού της ελληνικής κοινωνίας, γνήσια και ειλικρινή, οπωσδήποτε δεν συνοδεύθηκαν από τον θεμέλιο λίθο της αλλαγής νοοτροπίας και του εκσυγχρονισμού του τρόπου που σκέφτονται, συνυπάρχουν και συλλειτουργούν οι Ελληνες. Εμπεδώθηκε ένα κοινωνικό κλίμα και μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα αναξιοκρατίας, ηθικής ιδιοτέλειας, επικράτησης του ατομικού συμφέροντος σε βάρος του συλλογικού καλού, εύκολου κέρδους και γρήγορου πλουτισμού, εν κατακλείδι η λογική και η νοοτροπία της ήσσονος προσπάθειας. Η υπέρτατη κοινωνική αξία, ήταν και παραμένει, για να είμαστε ειλικρινείς, η κοινωνική αναρρίχηση, άνοδος, επιτυχία, με κάθε τρόπο και κάθε μέσο. Οι αξίες και η ιδεολογία πέρασαν σε δεύτερο πλάνο, ισοπεδώθηκαν μαζί με τον παλαιό, συντηρητικό, οπωσδήποτε, τρόπο και τα κατεστημένα ήθη της κοινωνίας μας, αλλά το νέο, το καινούργιο που ήρθε με φόρα και ορμή να τα αντικαταστήσει, ισοπέδωσε στο πέρασμά του, όχι μόνο το παλιό, αλλά δυστυχώς κατεδάφισε και ιεραρχίες, προτεραιότητες, αξιακούς κώδικες, ηθική και πνευματική συγκρότηση, πολιτισμό, τέχνες και γράμματα. Κι’ αυτό γιατί δεν φρόντισε διευρύνει τους ορίζοντες και να αναβαθμίσει το μορφωτικό επίπεδο των Ελλήνων με την καλλιέργεια μιας ουσιαστικής παιδείας που βασίζεται στην αγωγή του πολίτη, στην κριτική σκέψη και την ανάπτυξη ατομικής και κοινωνικής συλλογικής συνείδησης, αλλά επιβράβευε συστηματικά, το λίγο, το φτηνό, τις γνωριμίες, το πολιτικό και κομματικό μέσο και τον αγοραίο προσεταιρισμό των ισχυρών. Αυτός ο αγοραίος προσεταιρισμός και η προσέγγιση των πάντων με τη λογική του βολέματος και της οικονομικής και κοινωνικής επιτυχίας, της «κονόμας» και της «αρπαχτής» ήταν η βάση και η θρυαλλίδα της καθολικής επικράτησης στην ελληνική κοινωνία του πιο χυδαίου και ευτελούς κοινωνικού ρεύματος των τελευταίων πολλών δεκαετιών στην Ελλάδα, του αγοραίου, πελατειακού, επιθετικού, συντεχνιακού λαϊκισμού που βασίζεται στο ελάχιστο ή στο καθόλου για να αποθεώσει και να αναδείξει ως κυρίαρχο πρότυπο το ασήμαντο, το εύκολο, το φτηνό, στο οποίο όλοι ανεξαιρέτως ικανοτήτων, δυνατοτήτων ή προσόντων μπορούν να έχουν πρόσβαση και δικαίωμα στην κατάκτησή του, ακριβώς επειδή είναι εύκολο και δεν απαιτεί ικανότητες. Η ισοπέδωση προς τα κάτω, ο ελάχιστος κοινός παρονομαστής, η ήσσων προσπάθεια, ήρθαν και παραμένουν κραταιά και εδραιωμένα από τη δεκαετία του 1980 στη ζωή μας. Θα τα αποτινάξουμε όταν επαναπροσδιορίσουμε τις αξίες, τις προτεραιότητες, τους στόχους μας αλλά και όταν θα δώσουμε, διαφορετικό από το σημερινό, περιεχόμενο και προσδιορισμό στο τι θεωρούμε ως αξίες και πρότυπα μέσα μας και γύρω μας…

Του Νίκου Γκαρόζη

 

Μαμά, αυτόν να ψηφίσεις, τον Ανδρέα!!!

Θυμάμαι, σαν χθες, αμούστακο παιδί το 1981, τις εκδηλώσεις λατρείας του κόσμου στον Ανδρέα Παπανδρέου να εκφωνεί εκ του βήματος «ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά» για να απαντήσει με τη σειρά του το πλήθος «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο», «έξω οι βάσεις του θανάτου» και τούμπαλιν, «η Ελλάδα ανήκει στους έλληνες» και μέσα στο γενικό παραλήρημα να υπόσχεται και κατάργηση των πανελλαδικών εξετάσεων με ελεύθερη εισαγωγή στα πανεπιστήμια.

Μαμά!!! Αυτόν να ψηφίσεις. Θα μπω στο πανεπιστήμιο χωρίς διάβασμα…. Θυμάμαι να επιμένω.

Δεν πέρασε όμως και πολύς καιρός από την πανηγυρική του εκλογή και διαπίστωσα ότι οι εξετάσεις αντί να καταργηθούν άλλαξαν ονομασία και έγιναν από «πανελλαδικές» σε «πανελλήνιες», το «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ…» έγινε «μένουμε μέσα και παλεύουμε», και το «έξω οι βάσεις του θανάτου» θυμίζω για τους περιπλανημένους βομβαρδίζουν κάθε αναταραχή στη γειτονιά μας. Οσο για το «κράτος της δεξιάς» αντικαταστάθηκε σε « βαθύ ΠΑΣΟΚ» και, 30 χρόνια μετά, η διγλωσσία ακόμη βασιλεύει με το «λεφτά υπάρχουν» προεκλογικά, στο μετεκλογικό «δεν υπάρχει σάλιο».

Ευτυχώς οι πανελλήνιες δεν καταργήθηκαν και εγώ σπούδασα με κόπο και αγωνία. Ως φοιτητής πλέον θυμάμαι τα ακριβώς αντίθετα των υπεσχημένων.

Στη Δημοκρατία, η κρατική τηλεόραση έγινε άκρως κομματική αφορίζοντας οποιαδήποτε άποψη της αντιπολίτευσης, διά στόματος Μαρούδα -Ρουμπάτη-Λαλιώτη-Κουτσόγιωργα και σία, με το γνωστό «εσείς δε δικαιούστε διά να ομιλείτε». Η επιχείρηση άλωσης του Τύπου μέσω Κοσκωτά και η ψήφιση εκλογικών νόμων για να μην μπορέσει κανείς να κυβερνήσει με άνετη πλειοψηφία, προδίκαζε τις προθέσεις των ευαίσθητων δημοκρατικών αντιλήψεων σοσιαλιστικού τύπου.

Στο Δημόσιο τα «γαλάζια παιδιά» αποκλείσθηκαν, με τη σειρά τους τώρα, και από τους διορισμούς αλλά και από τις εσωτερικές προαγωγές. Οι κρατικοποιήσεις εταιρειών και οι κοινωνικοποιήσεις δημοσίων οργανισμών έπεσαν στα χέρια των “πρασινοφρουρών” χωρίς καμία διοικητική ικανότητα και εμπειρία. Η δημιουργία αγροτικών συνεταιρισμών, η συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις των επιχειρήσεων και η δημιουργία συμβουλίων σε κάθε τομέα της πολιτικής ζωής του τόπου, για το «βάθεμα και πλάτεμα της Αλλαγής», οικοδομούσε έναν Σοσιαλισμό εν Ελλάδι που ακόμα και το ΚΚΕ αυτοχαρακτηριζόταν σαν ΣΥΜΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΗ ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ.

Στους Δήμους και Κοινότητες, στα διοικητικά συμβούλια, στα πανεπιστήμια, στις ΔΕΚΟ, στα σωματεία και όπου γίνονταν εκλογές, η σύμπραξη των «προοδευτικών δυνάμεων» καθιστούσε τη δεξιά παράταξη παντού μειοψηφία, αλλά συσπειρωμένη φοβικά υιοθετώντας σιγά σιγά τις πρακτικές τους και ενίοτε τη ρητορική τους μέχρι την τελική μετάλλαξή της.

Στην οικονομία οι αυξήσεις των μισθών και των συντάξεων (με δανεικά), η καθιέρωση της ΑΤΑ, τα πλαφόν στις τιμές, η αύξηση στη φορολογία των επιχειρήσεων έφερε την αποβιομηχάνιση της χώρας, την ακρίβεια και την ανεργία αλλά η Σοσιαλιστική Αποστολή όφειλε να διατηρήσει την επίπλαστη ευτυχία των πολιτών έστω και με δανεικά, αναθέτοντας την πληρωμή του λογαριασμού στην επόμενη γενιά.

Η πολιτική δανεικών που εφάρμοσε «ο Λαοπρόβλητος», ανέρχεται στα, κρατηθείτε, 50 δισ. δολάρια τα 4 πρώτα χρόνια της θητείας του κυρίως από γιαπωνέζικες τράπεζες. Ο εξωτερικός δανεισμός ήταν αυτός που έχτισε τα σαθρά θεμέλια αυτής της οικονομίας, ο οποίος, αφού έγινε ακριβός, εξαντλήθηκε.

Κατέφυγε στον εσωτερικό δανεισμό εκδίδοντας ομόλογα με υψηλά επιτόκια και, μη μπορώντας να τιθασεύσει τα δημοσιονομικά, εκτύπωσε χρήμα και ξαναδανείσθηκε από το εξωτερικό με ομόλογα 10ετή. Και όλα αυτά γίνονταν όταν εμείς χαχανίζαμε πετάγοντας λουλούδια στα ξενυχτάδικα με λεφτά των άλλων.

Το Κράτος Πρόνοιας έγινε η βραδυφλεγής βόμβα στα θεμέλια της οικονομίας, αρχής γενομένης από τις συντάξεις Εθνικής Αντίστασης, νεοσσών τότε, τις αναπηρικές, όντες υγιών και τις πρόωρες, νέων εμφανώς, δημιουργώντας έναν παράδεισο επί της γης, οι περισσότεροι να μην δουλεύουν και οι λιγότεροι να περνούν καλά δίνοντας την εντύπωση ότι αυτό θα διαιωνίζονταν αενάως…

Στη νοοτροπία. Οι αλλαγές που επήλθαν στον οικονομικό στίβο συνοδεύτηκαν και με απαξίες για ριζωμένες αρχές που χαρακτήριζαν τον Ελληνα, όπως η εργατικότητα και η προσπάθεια, η τιμιότητα και η αξιοπρέπεια, λοιδορήθηκαν άνθρωποι με πίστη στη θρησκεία και στις παραδόσεις, απαξιώθηκαν αρχές και αξίες, δίνοντας τη χαριστική βολή στην κοινωνική συνοχή και συνέχεια του έθνους, με το νεύμα του ΑΝΔΡΕΑ στην πολυαγαπημένη του Μιμή, μπροστά στους φρενήρεις οπαδούς του, που τυφλά αποδέχονταν σαν στάση ζωής ό,τι έκανε και έπραττε ο «ΑΛΑΘΗΤΟΣ ΑΡΧΗΓΟΣ», εγκαινιάζοντας και απενεχοποιώντας παράλληλα ένα νέο ήθος στην οικογενειακή και πολιτική ζωή του τόπου. Ως εργαζόμενος πλέον παρατηρούσα μια γενικευμένη έκπτωση τόσο στις ηθικές αξίες όσο και στις οικονομικές.

Μεγάλο Κράτος και δυσκίνητο, γραφειοκρατία, αναξιοκρατία και κομματισμός, δαπάνες, σπάταλες, ολιγωρία, ανεπάρκεια, παθητικότητα, ακινησία, συνέθεταν ένα ιδιότυπο σοβιετικό κράτος στη Δυτική Ευρώπη. Αλλά μπροστά στο σύνθημα «ΤΟ ΠΑΣΟΚ ΣΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ, Ο ΛΑΟΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ», ήταν όλα ανεκτά.

Η χρεοκοπία μας χτύπησε την πόρτα το 1985. Ο φιλεργατικός σοσιαλιστής Ανδρέας υποτίμησε το νόμισμα κατά 17% και απαγόρευσε κάθε αύξηση στους μισθούς και στις συντάξεις για δυο χρόνια.

Το πρόγραμμα, όπως και όλα τα σοσιαλιστικά οράματα, απέτυχε εκ νέου φέρνοντας τη χώρα στο χείλος της καταστροφής το 1989-1990, αδυνατώντας να πληρώσει μισθούς και συντάξεις. Η οικουμενική κυβέρνηση Ζολώτα, μη μπορώντας να κάνει αλλιώς, πήρε γενναίο δάνειο από τις αγορές για να αποτρέψει μια επερχόμενη χρεοκοπία. (σημειώνω ότι στο δάνειο αυτό έχει και την υπογραφή του ο τότε βουλευτής του ΚΚΕ και τώρα υπεύθυνος της οικονομική πολιτικής του ΣΥΡΙΖΑ, ως υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας, ο κ. Ιωάννης Δραγασάκης). Ετσι για την ιστορία.

Η «δεξιά παρένθεση» 1990-1993, του «Τρισκατάρατου», επιχείρησε να διορθώσει (ίσως η μόνη) τα κακώς κείμενα.

Πάγωσε τις προσλήψεις, έκλεισε τις προβληματικές, εφάρμοσε τις μετατάξεις στο δημόσιο, ιδιωτικοποίησε την ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ, έδωσε τα αστικά λεωφορεία  στους οδηγούς τους, μείωσε τις κρατικές δαπάνες, ψήφισε το ασφαλιστικό δίνοντας πνοή για πολλά χρόνια, κατάργησε αγορανομικές διατάξεις που έπνιγαν την αγορά και έκλειναν επιχειρήσεις, οι ΔΕΚΟ άρχισαν να εξορθολογίζουν τα οικονομικά τους, τα κλειστά επαγγέλματα ήταν θέμα χρόνου να ανοίξουν, άρχισε η αποκλιμάκωση των φορολογικών συντελεστών, οι αγορές άρχιζαν να ανοίγουν για να προσελκύσουν νέες επενδύσεις, οι δημόσιοι προμηθευτές ήξεραν ότι χάνουν την ευνοιοκρατία και την απομύζηση των κρατικών ταμείων, άχρηστοι δημόσιοι οργανισμοί και ανύπαρκτοι φορείς είχαν δρομολογηθεί να κλείσουν, η ιδιωτικοποίηση του ΟΤΕ ενόχλησε τους κρατικούς προμηθευτές και τους καταβολεμένους συνδικαλιστές, αλλά πάνω από όλα  ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΕΓΙΝΕ ΠΛΕΟΝΑΣΜΑΤΙΚΟ, αυτό που έχουμε σαν στόχο, από την τρόικα, να  πετύχουμε (αν το πετύχουμε) το 2013, δηλαδή να αρχίσουμε να μειώνουμε το εξωτερικό μας χρέος από τα θετικά αποθέματα της οικονομίας μας.

Επιστρατεύτηκαν τότε όλα τα αντιδεξιά σύνδρομα, οι προοδευτικές δυνάμεις πάλι ενωμένες αντιπαρατάχθηκαν απέναντι στον… αιμοβόρο νεοφιλελευθερισμό με γνήσιο εκπρόσωπό του τον «Δράκουλα Μητσοτάκη», που ήρθε να κατασπαράξει τα κεκτημένα των Ελλήνων.

Σε καθημερινή βάση στο κέντρο της Αθήνας διαδήλωναν τα κεκτημένα, με επικεφαλής τις συνήθεις φάτσες της αριστερής ουτοπίας. Και εκεί που μάχονταν η αλήθεια με την μπουρδολογία, ω του θαύματος (!) οι «δυνάμεις της ακινησίας» βρήκαν τον εκφραστή τους εντός των πυλών και η προσπάθεια κατέρρευσε.

Ναι, τα κατάφεραν. Η πολιτική κουλτούρα του λαϊκισμού νίκησε τον ορθολογισμό της οικονομίας και η κυβέρνηση ανατράπηκε. Κανείς δεν τον άκουγε όταν το1994 στη Βουλή των Ελλήνων, ως αντιπολίτευση, προειδοποίησε τον Αντρέα Παπανδρέου ότι «αν δεν μειώσετε τα ελλείμματα η Ελλάς θα καταλήξει ικέτης στο ΔΝΤ»

Δεν είναι τα 20 χρόνια που χάσαμε, είναι που θα γυρίσουμε πίσω τουλάχιστον 50.

Έκτοτε από το 1993-2009 όλα τα κόμματα εξέτρεφαν ένα ΚΡΑΤΟΣ-ΤΕΡΑΣ που τους εξασφάλιζε κομματική πελατεία και νομή της εξουσίας. Οποιαδήποτε φωνή (Ανδριανόπουλος, Μάνος , Αλέκος Παπαδόπουλος κ.ά.) που έκρουε τον κώδωνα του κίνδυνου μιας πορείας που οδηγούσε στο κενό, την εκλάμβαναν σαν δαιμονική ενόχληση από την εθνική τους ραστώνη.

Τώρα εν έτει 2020, πάνω από τα 50, ακούγοντας από τις κόρες μου το ίδιο ερώτημα πλέον ως γονιός, «τι να ψηφίσω μπαμπά;» τους απαντώ, «Τον πιο δυσάρεστο».

Αντώνης Κρούστης
fileleftheros1966.blogspot.com