Ποια είναι η συμβολή της εκκλησίας το 1940

Κατά την ιταλική εισβολή το 1940 η εκκλησία κήρυξε πανστρατιά κατά του εχθρού, όχι μόνο ηθικά αλλά και πρακτικά. Το Πανελλήνιο Ιδρυμα Τήνου εκποίησε τα τιμαλφή από τα τάματα της Μεγαλόχαρης και ενίσχυσε οικονομικά τον αγώνα με 5εκ δραχμές, ποσό που θεωρείται αρκετά υψηλό για την εποχή.

Η Αρχιεπισκοπή Αθηνών οργάνωσε 173 παραρτήματα στην πόλη με 2.500 εθελόντριες που ενίσχυαν οικονομικά τις οικογένειες των στρατευμένων.

Τα παραρτήματα αυτά συγκέντρωναν χρήματα, ρουχισμό, τρόφιμα που κάλυψαν τις ανάγκες για 61.239 οικογένειες. Αντίστοιχες αποστολές υπήρχαν και για τους ενόπλους του μετώπου.

Μητροπολίτες όπως ο Καρυστίας Παντελεήμων, ο Ιωαννίνων και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων Βλάχος, καθώς και πλήθος άλλων επιστρατευθέντων εθελοντών κληρικών συμμετείχαν στην αντίσταση ενάντια του εχθρού στα παγωμένα βουνά της Αλβανίας.

Κατά την κατοχή των Γερμανών το 1941, Αρχιεπίσκοπος Αθηνών ήταν ο Χρύσανθος, ο οποίος αρνήθηκε να ορκίσει την κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου.

Κατά την επίσκεψη του γερμανού στρατηγού Φον Στούμε στο γραφείο του τον υποδέχθηκε όρθιος χωρίς να του προσφέρει κάθισμα και του διεμήνυσε ότι η εκκλησία δεν πρόκειται να συνεργασθεί με τους εισβολείς.

Η κυβέρνηση Τσολάκογλου παύει από τα καθήκοντά του τον Χρύσανθο και χρίζει Αρχιεπίσκοπο τον Δαμασκηνό, ελπίζοντας στη συνεργασία της εκκλησίας. Διαψεύσθηκε παταγωδώς. Ο Δαμασκηνός περισσότερο διπλωμάτης συνεργάσθηκε με την εξόριστη κυβέρνηση, τους Αγγλους και τις οργανώσεις εθνικής αντίστασης, ΕΔΕΣ του Ζέρβα και ΕΚΚΑ του Ψαρρού. Ενώ ο Χρύσανθος, από το σπίτι του πλέον, είχε επικοινωνία με την εξόριστη κυβέρνηση και το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής με τον γνωστό «ασύρματο του Δεσπότη»

Ο μητροπολίτης Καρυστίας Παντελεήμων, ο Κοζάνης Ιωακείμ, ο Ηλείας Αντώνιος, ο Χίου Ιωακείμ, ο Σάμου Ειρηναίος, ο Χαλκίδος Γρηγόριος, ο Αττικής Ιάκωβος και πολλοί άλλοι απλοί κληρικοί εντάχθηκαν στις αντιστασιακές οργανώσεις. Πολλοί από αυτούς σκοτώθηκαν ή εκτελέσθηκαν ή μεταφέρθηκαν αιχμάλωτοι στα στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία, όπως ο μητροπολίτης Δημητριάδος Δαμασκηνός, ο μητροπολίτης Λήμνου Διονύσιος, ο Κυθήρων Μελέτιος.

Το 1949 η «Ακαδημία Αθηνών απένειμεν το «Χρυσούν Μετάλλιον» εις τους εκτελεσθέντες κληρικούς που συμβάλλανε τα μάλα κατά της γερμανικής κατοχής.

Τα μοναστήρια συνέβαλλαν καθοριστικά στην Εθνική Αντίσταση, είτε προσφέροντας καταφύγιο σε πολλούς αγωνιστές, είτε στήνοντας ασυρμάτους, είτε βοηθούσαν στη φυγάδευση αγωνιστών στη Μέση Ανατολή όταν αυτά βρίσκονταν σε νησιά ή σε παραλιακές τοποθεσίες. Μοναστήρια όπως Κορώνας Καρδίτσας, Μεγάλου Σπηλαίου και Αγίας Λαύρας Καλαβρύτων, Προυσού Ευρυτανίας και άλλων, γνώρισαν την εκδικητική μανία του κατακτητή.

Κατά τη διάρκεια του μεγάλου λιμού στην Αθήνα το 1941, ο Δαμασκηνός οργάνωσε την ΕΟΧΑ (Εθνικός Οργανισμός Χριστιανικής Αλληλεγγύης) και με 3.000 παραρτήματα και 5.000 εθελοντές πρόσφεραν φαγητό στους λιμοκτονούντες Ελληνες. Τα συσσίτια που διοργανώθηκαν από ενισχύσεις του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού υπολόγιζαν ότι σώθηκαν πάνω από 70.000 παιδιά.

Ο Δαμασκηνός παρενέβαινε συχνά στη ματαίωση της εκτέλεσης Ελλήνων καθώς και την απειλή για διοργάνωση διαδήλωσης προκείμενου να αποτραπεί η επιστράτευση Ελλήνων και αποστολή τους στη Γερμανία.

Ενέργειες που ανάγκασαν τους Γερμανούς να τον θέσουν σε κατ’ οίκον περιορισμό.

Ο,τι κερδήθηκε στον πόλεμο χάθηκε στην ειρήνη, όταν ξέσπασε ο εμφύλιος και η εκκλησία καθαίρεσε τους ιερείς που συμμετείχαν στις τάξεις του ΕΑΜ καθώς και οι ακρότητες της Αριστεράς να δολοφονεί κληρικούς της άλλης πλευράς, έφεραν την εκκλησία να χάνει τον καθοδηγητικό της ρόλο για την ένωση του λαού.

 

Αντώνης Κρούστης

Fileleftheros1966.blogspot.com