Στο Στάλινγκραντ έγινε η τελευταία μεγάλη επίθεση των ναζιστών Γερμανών στο Ανατολικό Μέτωπο. Η ήττα τους στην πόλη του Βόλγα αποτέλεσε την αρχή μιας μεγάλης σειράς συγκρούσεων που οδήγησαν τους Ρώσους στο Βερολίνο και το Γ’ Ράιχ του Χίτλερ στην ήττα. Η μάχη του Στάλινγκραντ είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο ή την αιχμαλωσία πάνω από 250.000 Γερμανών στρατιωτών και κράτησε τις πλούσιες πετρελαιοπηγές του Καυκάσου μακριά από τα χέρια των Ναζιστών.

Παρά την αποτυχία του γερμανικού στρατού να καταλάβει τη Μόσχα και το Λένινγκραντ με το μπλίτσκριγκ (αστραπιαίο πόλεμο), το φθινόπωρο του 1941 ο Χίτλερ ήταν αποφασισμένος να κατακτήσει τη Ρωσία, ώστε να καταστρέψει τον κομμουνισμό και να αποκτήσει πρόσβαση σε πλουτοπαραγωγικές πηγές για το Γ’ Ράιχ. Με το στρατό του καθηλωμένο έξω από τις πόλεις του βορρά, ο Χίτλερ διέταξε επίθεση εναντίον του Στάλινγκραντ για να καταλάβει τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις της πόλης και να αποκόψει την επικοινωνία μεταξύ των ποταμών Βόλγα και Ντον. Παραλλήλως προς την επίθεση εναντίον του Στάλινγκραντ, οι γερμανικές στρατιές θα εισέβαλαν στον Καύκασο για να καταλάβουν τις πηγές πετρελαίου που θα τροφοδοτούσαν τις μελλοντικές ναζιστικές προσπάθειες.

Την άνοιξη του 1942 η 1η Γερμανική Στρατιά προήλασε στον Καύκασο, ενώ η 2η βάδισε προς το Στάλινγκραντ. Αρχικά είχαν επιτυχίες και οι δύο, αλλά ο γερμανικός στρατός αποδεκατισμένος από τις μάχες του προηγούμενου χρόνου, ήταν πολύ αδύναμος για να αντέξει σε δύο επιθέσεις ταυτοχρόνως. Ισως οι Γερμανοί να είχαν καταλάβει πολύ εύκολα την πόλη, αν ο Χίτλερ δεν συνέχιζε να στέλνει μονάδες στον Καύκασο. Οταν επικέντρωσε τις επιθέσεις του κατά του Στάλινγκραντ, οι Σοβιετικοί είχαν πια ενισχύσει την άμυνά τους. Ο Στάλιν διέταξε τους υπερασπιστές της πόλης που έφερε το όνομά του «να μην κάνουν ούτε ένα βήμα πίσω». Ο Χίτλερ δέχθηκε την πρόκληση και έστειλε πρόσθετες δυνάμεις εναντίον του Στάλινγκραντ.

Στις 23 Αυγούστου1943, περισσότερα από χίλια γερμανικά αεροπλάνα άρχισαν να ρίχνουν εμπρηστικές και εκρηκτικές βόμβες. Πάνω από 40.000 από τους 600.000 κατοίκους του Στάλινγραντ σκοτώθηκαν στη διάρκεια αυτής της φοβερής επίθεσης. Οι επιζήσαντες όμως, ενίσχυσαν τους στρατιώτες στην άμυνα της πόλης. Την επόμενη ημέρα, η 6η Γερμανική Στρατιά, υπό τον στρατηγό Φρίντριχ Πάουλους, έφτασε στις παρυφές του Στάλινγκραντ και θεώρησε ότι είχε νικήσει, καθώς το βρήκε ερειπωμένο κατά το μεγαλύτερο μέρος του. Εκανε όμως λάθος. Στρατιώτες και πολίτες βγήκαν από τα ερείπια και πολέμησαν τους Γερμανούς με μικρά όπλα, ακόμα και σώμα με σώμα.

Οι συγκρούσεις στον λόφο Μαμάγεφ κοντά στην πόλη είχαν ως αποτέλεσμα να αλλάξει χέρια ο λόφος οκτώ φορές, καθώς το μέτωπο της μάχης προχωρούσε και υποχωρούσε διαδοχικά. Στο κέντρο της πόλης, ο κεντρικός σιδηροδρομικός σταθμός του Στάλινγκραντ άλλαξε χέρια δεκαπέντε φορές.

Στις 22 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί κατέλαβαν το κέντρο του Στάλινγκραντ, αλλά οι πολιορκημένοι αρνήθηκαν να παραδοθούν. Στις 19 Νοεμβρίου οι Ρώσοι άρχισαν αντεπίθεση εναντίον της βόρειας και της νότιας πτέρυγας των Γερμανών. Τις γραμμές αυτές κρατούσαν ρουμανικές, ιταλικές και ουγγρικές δυνάμεις, όχι καλά εκπαιδευμένες. Εκεί παγιδεύτηκαν 30.000 Γερμανοί στρατιώτες.

Ο στρατηγός Πάουλους ζήτησε από τον Χίτλερ την άδεια να υποχωρήσει, πριν περικυκλωθεί, αλλά διατάχθηκε να συνεχίσει τη μάχη. Ο στρατάρχης Γκέρινγκ υποσχέθηκε στον Χίτλερ ότι θα εφοδίαζε καθημερινά τους πολιορκημένους του Πάουλους με 500 τόνους τροφίμων και πολεμοφοδίων. Ομως δεν κατόρθωσε να δίνει ούτε 150 τόνους, αφού οι Ρώσοι κατέστρεψαν πάνω από 500 μεταγωγικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού.

Οι Ρώσοι συνέχισαν να πιέζουν τη γερμανική περιφέρεια. Τα Χριστούγεννα οι Γερμανοί διέθεταν ελάχιστα πυρομαχικά και τρόφιμα και πάγωναν από το κρύο. Στις 8 Ιανουαρίου οι Ρώσοι κατέλαβαν το τελευταίο αεροδρόμιο των Γερμανών και ζήτησαν την παράδοσή τους. Ο Χίτλερ τηλεγράφησε στον Πάουλους: «Απαγορεύεται η παράδοση. Η 6η Στρατιά θα κρατήσει τις θέσεις της μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη και την τελευταία σφαίρα…». Επίσης προήγαγε τον Πάουλους σε στρατάρχη, θέση που δεν του επέτρεπε να παραδοθεί.

Στις 31 Ιανουαρίου ο αριθμός των Γερμανών είχε μειωθεί στις 90.000, που ήσαν τραυματίες, πεινασμένοι και ξεπαγιασμένοι. Ο στρατάρχης Πάουλους παραδόθηκε μαζί με 23 στρατηγούς, 90.000 στρατιώτες, 60.000 οχήματα, 1.500 άρματα και 6.000 κανόνια.

Από τους 90.000 στρατιώτες που παραδόθηκαν στο Στάλινγκραντ, μόνο 5.000 περίπου επέζησαν από τις κακουχίες στα σοβιετικά στρατόπεδα. Οι υπόλοιποι υπέκυψαν από πείνα, εξοντωτική εργασία, κρύο και ασθένειες. Ο Πάουλους δεν υπέστη κακομεταχείριση, αλλά έμεινε σε κατ’ οίκον περιορισμό, στη Μόσχα, επί έντεκα χρόνια. Πέθανε στην Ανατολική Γερμανία το 1957.

Χρειάστηκαν δύο χρόνια ακόμη μέχρι να κατορθώσει ο Ερυθρός Στρατός να καταλάβει το Βερολίνο. Το Στάλινγκραντ όμως άνοιξε τον δρόμο που οδήγησε στο καταφύγιο του Χίτλερ και στην ήττα της ναζιστικής Γερμανίας.

Η νίκη στο Στάλινγκραντ στοίχισε στους Ρώσους τον θάνατο σχεδόν μισού εκατομμυρίου στρατιωτών και πολιτών. Επίσης, σχεδόν όλα τα σπίτια, τα εργοστάσια και άλλα κτήρια καταστράφηκαν ολοσχερώς.

Το Στάλινγκραντ απέδειξε στους Ρώσους και στους συμμάχους τους ότι μπορούσαν όχι μόνο να σταματήσουν αλλά και να νικήσουν τον γερμανικό στρατό. Η μάχη αυτή ήταν η κρισιμότερη καμπή του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου. Νίκη των Γερμανών στο Στάλινγκραντ θα οδηγούσε σε νίκη στον Καύκασο. Με τα πετρέλαια και τα πλούτη εκείνης της περιοχής ο γερμανικός στρατός θα ήταν ικανός να στρέψει το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεών του στο Δυτικό Μέτωπο. Τότε, ίσως και η τελική νίκη των Συμμάχων να μην είχε πραγματοποιηθεί.

Το Στάλινγκραντ δεν επέζησε για να δει την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης. Μετά τον θάνατο του Στάλιν, η πόλη ονομάστηκε Βόλγκογκραντ. Ομως στους γενναίους υπερασπιστές του Στάλιγκραντ αξίζει να αναγνωρισθεί ότι πήραν μέρος σε μια από τις πιο αποφασιστικές και σημαντικές μάχες της Ιστορίας.

(Πηγή: ΟΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΕΣ ΜΑΧΕΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΠΟΧΩΝ, M. Lee Lanning, Εκδ. Ενάλιος)