του Δημήτρη Κουτσουμπού

Σε αυτό και μόνο το άρθρο θα βρείτε τα 5 καλύτερα επενδυτικά βιβλία: (1) Αυτό με το οποίο να ξεκινήσετε, (2) “τη βίβλο” των επενδύσεων, (3) την πιο εμπνευστική ιστορία, (4) το πιο πρακτικό, (5) εκείνο που θα μεταβάλλει τη σκέψη σας, αν είστε ήδη προχωρημένος.

[Δείτε το βίντεο παραπάνω ή το άρθρο παρακάτω. Οι σύνδεσμοι για τα βιβλία βρίσκονται στο άρθρο]

Οι άνθρωποι καταβάλουν μεγάλη προσπάθεια για να έχουν μια καλή καριέρα και να βελτιώσουν την οικονομική τους κατάσταση. Όταν το καταφέρουν και συγκεντρώσουν σημαντικό πλούτο, έρχονται αντιμέτωποι με ένα δυσκολότερο πρόβλημα. Πρώτον, δεν ξέρουν πως να προστατέψουν το προϊόν της σκληρής τους εργασίας, και έπειτα δεν έχουν ιδέα πως να εκμεταλλευτούν αυτόν τον πλούτο. Οι επενδύσεις μπορεί να είναι πολύ προσοδοφόρες, όπως επίσης πολύ επικίνδυνες.

Ύστερα από 20 χρόνια συνεχούς επένδυσης, μπορώ να μοιραστώ πως ο μεγαλύτερος κίνδυνος κρύβεται στη δική σας συμπεριφορά, τρόπο σκέψης και ενέργειες. Ακόμα και όταν σκοπεύετε να απευθυνθείτε σε κάποιο ειδικό, πως θα είσαστε σε θέση να κρίνετε τον κατάλληλο και να αποφύγετε εκείνους που πληρώνονται για να πουλάνε “σκουπίδια” και νοιάζονται μόνο για να λαμβάνουν προμήθειες; Το να έχετε κάποια γνώση είναι σημαντικό για να αναπτύξετε κριτική ικανότητα. Είναι κρίμα να μην αφιερώσετε μερικές ώρες διαβάσματος για να αποκτήσετε κάποια επαφή με το αντικείμενο, ώστε να μπορείτε να προστατέψετε και εκμεταλλευτείτε το προϊόν χρόνων σκληρής εργασίας σας. Είναι κρίμα να μην ξεκινήσετε να μαθαίνετε νωρίς, ώστε να έχετε συγκεντρώσει αυτή την κρίσιμη γνώση και δεξιότητες προτού βρεθείτε με σημαντική περιουσία στα χέρια σας. Μην αφήνετε το χρόνο να περάσει, ξεκινήστε να μαθαίνετε άμεσα!

Όμως ποια βιβλία πρέπει να διαβάσω? Πιστεύω ακράδαντα πως η μόνη μορφή πραγματικής επένδυσης είναι η μακροπρόθεσμη επένδυση. Με βάση αυτό, είναι κρίσιμο να επιλέξετε εκείνα τα βιβλία που καλλιεργούν αυτή τη νοοτροπία, που είναι πιο σημαντική από την τεχνική γνώση. Αντίθετα, μερικά φανταχτερά βιβλία θα πετύχουν το αντίθετο, να σας ωθήσουν να σκέπτεστε τις μετοχές και την επένδυση σαν τζόγο. Ως έμπειρος μακροπρόθεσμος επενδυτής θεωρώ πως μπορώ να συνεισφέρω και να σας υποδείξω μερικά καταπληκτικά βιβλία που θα σας βοηθήσουν να αναπτύξετε την κατάλληλη φιλοσοφία. Είναι εκείνα τα βιβλία που ξεχωρίζω από τα δεκάδες που έχω διαβάσει, και είναι αυτά που θα πρότεινα σε φίλους και συγγενείς.

ta-5-kalytera-ependytika-vivlia-01

The Big Secret for the Small Investor, του Joel Greenblatt (1)

Αναφέρω αυτό το βιβλίο πρώτο, γιατί νομίζω πως είναι το καλύτερο για να ξεκινήσει κανείς. Ο Joel Greenblatt είναι ένας σπουδαίος επενδυτής, αλλά είναι επίσης ακαδημαϊκός. Είναι φοβερός δάσκαλός, γιατί κατέχει εξαιρετικά ανεπτυγμένη πρακτική γνώση που τη συνδυάζει με μεταδοτικότητα και ευχάριστο τρόπο διδασκαλίας. Στο βιβλίο του, αποκαλύπτει το μυστικό των επιτυχημένων επενδύσεων, που βασίζεται σε απλές έννοιες, αλλά επίσης εξηγεί γιατί για τους περισσότερους είναι δύσκολο να τα καταφέρουν, αφού δεν είναι ζήτημα ευφυίας.

Έπειτα, μιλά για τα αμοιβαία κεφάλαια, για το γιατί οι διαχειριστές κεφαλαίων δεν μπορούν να υπεραποδόσουν της αγοράς και εξηγεί γιατί είναι δύσκολο να αναγνωρίσετε τους καλύτερους διαχειριστές. Εστιάζει στο γεγονός πως οι συμμετέχοντες ακόμα και στα καλύτερα αμοιβαία, δεν πετυχαίνουν καλά αποτελέσματα γιατί μπαίνουν και βγαίνουν τη λάθος στιγμή. Τέλος, μιλά για τα αμοιβαία κεφάλαια που ακολουθούν τους δείκτες και τα ζητήματα που προκύπτουν όταν οι μετοχές που τα απαρτίζουν γίνονται υπερτιμημένες. Ένα παράδειγμα από τις βασικές ιδέες που παρουσιάζονται, είναι πως οι καλύτερες στρατηγικές δε λειτουργούν κάθε εβδομάδα, κάθε μήνα και κάθε χρόνο, και πως αυτός είναι ο λόγος που λειτουργούν καλά στο βάθος του χρόνου. Αν λειτουργούσαν πάντα, θα προσέλκυαν τους πάντες να τις ακολουθήσουν, και τότε ως συνέπεια αυτές οι στρατηγικές θα σταματούσαν να λειτουργούν.

Πριν διαβάσετε αυτό το βιβλίο του Greenblatt, μια ιδέα θα ήταν να δοκιμάσετε το άλλο του βιβλίο, το “The Little Book That Still Beats the Market”. Μου άρεσε πολύ το πρώτο του μέρος, γιατί εξηγεί τις επενδύσεις σαν να μιλά σε ένα μικρό παιδί. Όμως, στο δεύτερο μέρος προωθεί τη “μαγική φόρμουλα”, ή οποία είναι καταπληκτική, αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλους. Οπότε, θεωρώ πως το “The Big Secret”, συνολικά, είναι ένα καλύτερο βιβλίο για να ξεκινήσει κανείς.

ta-5-kalytera-ependytika-vivlia-02

The Intelligent Investor, του Benjamin Graham (2)

Θεωρείται πως είναι η “βίβλος των επενδύσεων”. Παρότι γράφτηκε 70 χρόνια πριν, εξακολουθεί να είναι επίκαιρο. Ο συγγραφέας, Benjamin Graham, είναι ο μέντορας του Warren Buffett, που θεωρείται ο μεγαλύτερος εν ζωή επενδυτής, και ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο. Άλλοι μαθητές που επίσης παρακολούθησαν τη διδασκαλία του Benjamin Graham, αργότερα ως επενδυτές παρουσίασαν μακροχρόνια υπερκανονικές αποδόσεις, όπως περιγράφεται διεξοδικά σε αυτή τη δημοσίευση του 1984:  “The Superinvestors of Graham and Doddsville”. Ήδη θα υποπτεύεστε πως αυτό το βιβλίο αποτελεί έναν πραγματικό θησαυρό.

Ο Graham λέει πως ο τύπος εξυπνάδας που απαιτούν οι επενδύσεις “έχει να κάνει περισσότερο με τον χαρακτήρα παρά με το μυαλό”. Το βιβλίο κάνει διαχωρισμό μεταξύ της επένδυσης και της κερδοσκοπίας, και καλύπτει πολλά θέματα που έχουν να κάνουν με τις μετοχές και τα ομόλογα. Θα σας βοηθήσει να σκέφτεστε τις μετοχές ως πραγματικά μερίδια επιχειρήσεων και εσάς ως ιδιοκτήτη τους.

Για την έντονη μεταβλητότητα στα χρηματιστήρια χρησιμοποιεί την παραβολή του Mr. Market, ενός μανιοκαταθλιπτικού που άλλοτε προσφέρεται να αγοράσει ή πουλήσει σε απίστευτα υψηλές και άλλοτε σε πολύ χαμηλές τιμές. Τον επενδυτή δε θα πρέπει να τον απασχολεί η πρόβλεψη της διάθεσής του — μεταβλητότητα στις αγορές —, όπως κάνουν οι κερδοσκόποι, αλλά θα πρέπει να τον εκμεταλλεύεται και να επιλέγει να αγοράζει μετοχές με αξία όταν αυτός βρίσκεται σε κατάθλιψη και οι τιμές είναι πολύ φθηνές.
Μια ακόμα σημαντική έννοια που παρουσιάζεται είναι το “margin of safety” (“περιθώριο ασφαλείας”), το οποίο έχει να κάνει με την αγορά μετοχών πολύ χαμηλότερα από τη δίκαιη τιμή τους. Λειτουργεί σαν δίχτυ ασφαλείας απέναντί σε λάθος εκτιμήσεις και θεωρείται το μυστικό για συνετές επενδύσεις. Οι μετοχές γίνονται πιο επικίνδυνες όταν οι τιμές τους αυξάνονται και λιγότερο επικίνδυνες καθώς οι τιμές τους υποχωρούν.

Θα έλεγα πως αυτό είναι το καλύτερο βιβλίο για να διαβάσετε σχετικά με τις επενδύσεις. Παρά ταύτα, ίσως κάποιοι το θεωρήσουν βαρύ και εκτεταμένο. Ειδικά, όσοι δεν ενδιαφέρονται έντονα για τις επενδύσεις ίσως το βρουν βαρετό, καθώς έχει γραφτεί σε μια περίοδο που τα βιβλία δε πάσχιζαν να προσελκύσουν τους αναγνώστες. Νομίζω πως αν πρώτα έχετε διαβάσει ένα ελαφρύτερο και σύγχρονο βιβλίο, όπως αυτά του Greenblatt, κατόπιν θα είσαστε σε θέση να απολαύσετε τη σοφία του.

ta-5-kalytera-ependytika-vivlia-03

The Education of a Value Investor, του Guy Spier (3)

Θα έχετε ήδη αρχίσει να καταλαβαίνετε πως ο τρόπος σκέψης είναι που μετρά περισσότερο στις επενδύσεις. Οπότε, μην ανησυχείτε που το τρίτο βιβλίο που σας προτείνω δε θα σας διδάξει σχεδόν τίποτα από επενδυτικές μεθόδους και τεχνικές. Το βιβλίο είναι μια σπουδαία αυτοβιογραφία του επενδυτή αξίας, Guy Spier, που θα σας εμπνεύσει όσο κανένα άλλο και θα σας βοηθήσει να παραμείνετε στο “σωστό δρόμο”. Σε κάθε περίπτωση, θα το απολαύσετε σαν ιστορία. Ο Guy Spier είναι γνωστός για το γεύμα που κέρδισε να έχει με τον Warren Buffett, προσφέροντας $650,000 σε δημοπρασία μαζί με το φίλο του και επενδυτή Mohnish Pabrai, μια στιγμή της ζωής του που καλύπτει διεξοδικά στο βιβλίο.

Ο Guy ξεκίνησε την καριέρα του δουλεύοντας σε μια εταιρεία που έκανε τα “ντιλ” να φαίνονται πιο επικερδή από όσο πραγματικά ήταν για να καταφέρνει να προσελκύει επενδυτές. Σε αυτά τα περιβάλλοντα, ως νέος υπάλληλος, είναι δύσκολο να πεις “όχι”. Το βιβλίο διδάσκει πως ποτέ δε θα πρέπει να θυσιάσεις τις αξίες σου για μια δουλειά, και παρουσιάζει το μακρύ δρόμο του Guy Spier, από τη διαφυγή του από αυτό το περιβάλλον μέχρι την στιγμή που μεταμορφώνεται σε έναν εκπαιδευμένο επενδυτή αξίας.

Μια ιδέα που παρουσιάζεται στο βιβλίο είναι πως ασπάζοντας τη φιλοσοφία του “value investing” (“επενδύσεις αξίας”), γίνεσαι όχι μόνο καλύτερος επενδυτής αλλά και καλύτερος άνθρωπος. Ο Guy δεν φοβάται να παραδεχτεί και μιλήσει ανοιχτά για τα λάθη του. Πιστεύει πως θα πρέπει να είσαστε αυθεντικοί και να μη προσπαθείτε να μιμείστε τους άλλους, αλλά αντίστοιχα να έχετε ανοιχτό μυαλό και να μαθαίνετε από αυτούς.

Από αυτό το βιβλίο θα πάρετε πολλά μαθήματα για το ποιά στάση να έχετε στη ζωή και τις επενδύσεις. Ένα καταπληκτικό βιβλίο για επενδυτές, αλλά επίσης για όσους ενδιαφέρονται να εργαστούν στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

ta-5-kalytera-ependytika-vivlia-04

One Up On Wall Street, του Peter Lynch (4)

Ο Peter Lynch, σαν διαχειριστής του Maggellan fund, κατάφερε από το 1977 έως το 1990 ετησιοποιημένη απόδοση 29.2%. Στο βιβλίο δίνει πρακτικές συμβουλές και παραδείγματα για την επιλογή των κατάλληλων μετοχών. Υποστηρίζει πως αντί να ακούτε τους αναλυτές και να προσπαθείτε να προβλέψετε τι θα κάνει το χρηματιστήριο και η οικονομία, θα πρέπει να εστιάσετε σε εταιρείες και κλάδους που σας είναι γνώριμοι. Ωστόσο, πιστεύει πως αυτό δεν είναι αρκετό και πως θα πρέπει επίσης να μελετήσετε, μπαίνοντας βαθύτερα και κάνοντας έρευνα.

Μια καλή συνεισφορά του βιβλίου είναι πως διαχωρίζει τις μετοχές σε έξι ευρείες κατηγορίες που μοιράζονται διαφορετικά χαρακτηριστικά: slow growers, stalwarts, fast growers, cyclical, turnourounds, asset-plays (≈ Με βραδεία ανάπτυξη, με μέτρια ανάπτυξη, με ταχεία ανάπτυξη, κυκλικές, έχουσες περιουσιακά στοιχεία, με προοπτική για αναστροφή). Περιέχει παραδείγματα και πληροφορίες για το πως να τις αναγνωρίζετε, πως να τις αξιολογείτε, και τι να περιμένετε από αυτές.

Το βρίσκω ως το πιο πρακτικό από όλα τα βιβλία της λίστας. Μέσα από τα παραδείγματα, θα σας βοηθήσει να αναπτύξετε τη σκέψη σας και να ενστερνιστείτε τη γνώση που έχετε αποκομίσει από τα υπόλοιπα βιβλία της λίστας.

ta-5-kalytera-ependytika-vivlia-05

The Most Important Thing, του Howard Marks (5)

Ο αρθρογράφος είναι εξαιρετικός στον τρόπο που σκέφτεται. Ο Μπάφετ φέρεται να έχει πει, “Όταν βλέπω σημειώματα του Howard Marks στο e-mail μου, είναι το πρώτο πράγμα που θα ανοίξω και θα διαβάσω”

Αυτό το βιβλίο δεν παρέχει τεχνική γνώση, αλλά τρόπους σκέψεις που είναι επαναστατικοί και εξαιρετικά πολύτιμοι. Στο ξεκίνημα του βιβλίου ο Howard Marks λέει πως θα ήταν ικανοποιημένος αν οι αναγνώστες πουν, “Ποτέ δεν το είχα σκεφτεί έτσι”. Νομίζω πως έχει καταφέρει το σκοπό του. Μέσα στα χρόνια έχω διαβάσει δεκάδες βιβλία και οι περισσότερες επενδυτικές έννοιες και ιδέες, λίγο ή πολύ μου είναι γνωστές. Παρ’ όλα αυτά, όταν διάβαζα το “The Most Important Thing”, είπα πολλές φορές, “Θεέ μου δεν το είχα ποτέ σκεφτεί έτσι!”. Αυτό το βιβλίο προχωράει σε ένα άλλο επίπεδο και είναι αυτό που έχει αλλάξει τη σκέψη μου και με έχει εντυπωσιάσει όσο κανένα άλλο.

Είναι μια συλλογή από σχόλια και σκέψεις από τα σημειώματα του Howard Marks. Σε κάθε κεφάλαιο εξηγεί ένα-ένα, “το πιο σημαντικό πράγμα”, από τα είκοσι ένα συνολικά. Παρουσιάζει τη σημασία του “δεύτερου επιπέδου σκέψης” και μιλά μεταξύ άλλων για την επίγνωση των κύκλων και την κατανόηση τόσο της αξίας όσο και του κινδύνου. Το να γνωρίζεις τι δε γνωρίζεις, ο ρόλος της τύχης, η αντιθετικότητα, είναι επίσης αντικείμενα που αναλύονται.

Παρότι ακόμα και λιγότερο έμπειροι επενδυτές θα το βρουν χρήσιμο, νομίζω πως δε θα είναι σε θέση να εκτιμήσουν το πλήρες εύρος της σοφίας που παρέχει. Θα χρειαστείτε πιο ανεπτυγμένη γνώση και εμπειρία, που απαιτεί μερικά χρόνια επενδυτικής δραστηριοποίησης. Επομένως, αν είστε αρχάριος, εξακολουθώ να προτείνω αυτό το βιβλίο, αλλά σας προτρέπω να το ξανά διαβάσετε σε πέντε ή δέκα χρόνια. Νομίζω πως θα είναι μια διαφορετική εμπειρία, και τότε είναι που θα μπορέσετε να εκτιμήσετε την τεράστια αξία του.

Σκέφτηκα πολύ για το ποιά θα έπρεπε να είναι τα πέντε καλύτερα βιβλία, και νιώθω άσχημα που κάποια υπέροχα βιβλία έμειναν εκτός της λίστας. Θα ήταν άδικο να μην κάνω μια γρήγορη αναφορά για το “The Dhandho Investor” του Mohnish Pabrai, και το “Margin of Safety” του Seth Klarman, ένα συλλεκτικό πλέον βιβλίο που η έντυπή του έκδοση κοστίζει πολύ ακριβά!

Αν προτιμάτε βίντεο αντί βιβλίων, αναζητείστε στο Youtube για ομιλίες και συνεντεύξεις εξαιρετικών επενδυτών όπως οι: Warren Buffett, Joel Greenblatt, Seth Klarman, Mohnish Pabrai, Howard Marks, Guy Spier και Tobias Carlisle. Επίσης, εγγραφείτε στο κανάλι του Investorblog στο youtube εδώ. Σκοπεύω να ανεβάσω περισσότερα βίντεο με εκπαιδευτικό περιεχόμενο, επενδυτικές σκέψεις και αληθινά παραδείγματα.

Εν συντομία, αυτή είναι η λίστα με τα 5 καλύτερα βιβλία που παρουσιάζονται στο άρθρο.

(1) Αυτό με το οποίο να ξεκινήσετε – The Big Secret for the Small Investor, του Joel Greenblatt

(2) “τη βίβλο” των επενδύσεων – The Intelligent Investor, του Benjamin Graham

(3) την πιο εμπνευστική ιστορία – The Education of a Value Investor, του Guy Spier

(4) το πιο πρακτικό – One Up On Wall Street, του Peter Lynch

(5) εκείνο που θα μεταβάλλει τη σκέψη σας, αν είστε ήδη προχωρημένος. – The Most Important Thing, του Howard Marks

*Αρκετοί αναγνώστες εξέφρασαν ενδιαφέρον για βιβλία στα ελληνικά. Ύστερα από υπόδειξη αναγνώστη θα έλεγα πως μια καλή επιλογή είναι, “Τα δοκίμια του Warren Buffett”
Αν βρίσκετε τη λίστα των βιβλίων και τις πληροφορίες που παρέχονται χρήσιμες και εκτιμάτε την προσπάθεια, μοιραστείτε το άρθρο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και με τους φίλους σας. Δείξτε πως τους σκέφτεστε!