Για τους κατοίκους των πόλεων, που η καθημερινή τους ζωή δεν τους παρέχει την ευκαιρία να παρατηρήσουν πώς συμπεριφέρονται οι φραγκόκοτες, οι σκύλοι των λιβαδιών (κυνόμυες) και τα ασκίδια (νηπενθή) ή άλλα ζώα και φυτά που προμηνύουν τις αλλαγές του καιρού, η πρόγνωση του καιρού είναι αποκλειστικά έργο των μετεωρολόγων. Εκείνοι όμως που ζουν στην εξοχή, ή ακόμη και σε μη πυκνοκατοικημένα προάστια, έχουν τη δυνατότητα να παρατηρήσουν σημάδια που μπορούν να τους πληροφορήσουν για επικείμενη βροχή και καταιγίδα, ή λιακάδα και καλοκαιρία. «Οσοι νομίζουν πως οι παραδοσιακές μέθοδοι πρόγνωσης του καιρού δεν ισχύουν, κάνουν μεγάλο λάθος» λέει ο Τζόρτζ Φρέιερ, φυσικός του Πανεπιστημίου της Μινεσότα.

Ο Τζορτζ Φρέιερ που έχει ειδικευτεί στη φυσική της ατμόσφαιρας, είναι ένας από τους λίγους μετεωρολόγους που έχουν μελετήσει την επιστήμη που κρύβεται πίσω από τη σωρεία δημωδών παροιμιών, οι οποίες για χιλιετίες έχουν εξυπηρετήσει τους γεωργούς και τους ναυτικούς. Η γνώση που δίνει σίγουρες προβλέψεις, λέει ο Φρέιερ, βασίζεται γενικά στο γεγονός ότι μερικά φυτά και ζώα είναι πολύ ευαίσθητα στις αλλαγές της πυκνότητας του αέρα, της θερμοκρασίας, της πίεσης και της υγρασίας. Οι αγριόχηνες, για παράδειγμα, προτιμούν ένα ύψος όπου ο αέρας είναι πιο πυκνός, γιατί ο αραιός αέρας δεν τις βοηθάει στην πτήση τους. Σε μέρες υψηλής πίεσης, η καλύτερη ζώνη πτήσης είναι περίπου χίλια μέτρα ψηλά. Οταν όμως πνέει αέρας χαμηλής πίεσης, το καλύτερο στρώμα πίεσης είναι πιο κοντά στο έδαφος. Από κει προέρχεται το ρητό «Αν οι χήνες κράζουν ψηλά, έχουμε καλόν καιρό. Αν κράζουν χαμηλά, ο καιρός είναι άσχημος». Οι γλάροι, τα χελιδόνια, οι κοκκινολαίμηδες και άλλα πουλιά, αντιδρούν στις αλλαγές πίεσης και μένουν κοντά στο έδαφος, όταν πλησιάζει καταιγίδα. Για τον ίδιο λόγο οι μέλισσες δεν απομακρύνονται από την κυψέλη τους.

Ο Ησίοδος γράφει στο βιβλίο του «Εργα και Ημέρες»: «Να έχεις τον νου σου όταν ακούσεις τη φωνή του γερανού που κράζει κάθε χρόνο ψηλά στα σύννεφα. Αυτός δίνει το σύνθημα της σποράς και ενημερώνει τους γεωργούς πως ήρθε βροχερός χειμώνας».

Η οξεία ακοή που διαθέτουν μερικά ζώα, τα βοηθάει να αντιλαμβάνονται πολύ πριν απ’ τους ανθρώπους την καταιγίδα που πλησιάζει. Συλλαμβάνουν συχνότητες δέκα φορές μικρότερες από εκείνες που συλλαμβάνει το ανθρώπινο αφτί. Ακούνε τους ήχους και τους νιώθουν μέσα από τα κοίλα φτερά τους. Πολλές παροιμίες αναφέρονται στην ανησυχία των ζώων πριν από την καταιγίδα, η οποία εκπέμπει ηχητικά κύματα χαμηλών συχνοτήτων. Ανάμεσα στις αντιδράσεις των ζώων που μπορούν να παρατηρήσουν οι αγρότες, είναι τα φοβισμένα άλογα, τα πρόβατα που κουτουλάνε τα κεφάλια τους, καθώς και τα βόδια και τα γίδια που κατεβαίνουν απ’ τις πλαγιές στα χαμηλά. Αλλα σημάδια είναι: τα επίμονα κοάσματα των βατραχιών, τα κρωξίματα των κορακιών και η ανησυχία των γαϊδουριών.

Φυσικά ο δρ. Φρέιερ δεν ισχυρίζεται πως η ανησυχία μιας φοράδας σημαίνει απαραίτητα και πρόγνωση: «Πρέπει να έχετε μελετήσει πολλά τέτοια φαινόμενα και να ξέρετε τα μυστικά της ατμόσφαιρας, για να αποτολμήσετε να κάνετε μια πρόγνωση», μας συμβουλεύει.

Αν και οι περισσότερες λαϊκές παροιμίες είναι σωστές, γιατί είναι συμπυκνωμένη εμπειρία αιώνων, υπάρχουν και μερικές που είναι παραπλανητικές και άλλες που μας λένε κάτι που είναι προφανές. Τα φύλλα του ροδόδεντρου, για παράδειγμα, προλέγουν παγωνιά, γιατί συρρικνώνονται, όταν πέφτει η θερμοκρασία. Αν και μας επισημαίνει αυτό που ήδη συμβαίνει, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με έναν άλλο τρόπο: Μπορούμε δηλαδή να το χρησιμοποιήσουμε σαν ένα φυσικό θερμόμετρο!

(Στοιχεία έχουν ληφθεί από το βιβλίο «ΤΟ ΑΝΕΞΗΓΗΤΟ», εκδ. ΩΡΙΩΝ)