H φήμη του Ταλλεϊράνδου (Talleyrand) ήταν αυτή ενός αποστάτη, ενός καιροσκόπου που «προσάρμοζε» τις αρχές του έτσι ώστε να βολεύουν τις ιδέες του εκάστοτε καθεστώτος που υπηρετούσε, είτε ήταν ένα αριστερό επαναστατικό καθεστώς, ή ένα δεξιό μοναρχικό. Ετσι, στους συγχρόνους του φαινόταν ως ένας άνθρωπος χωρίς ηθική και συνείδηση. Πράγματι, ο Αυτοκράτωρ Ναπολέων με χαρακτηριστική ειλικρίνεια, είχε πει για κείνον ότι ήταν «merde dans un bas de soie» (σκ… μέσα σε μεταξωτές κάλτσες). Αραγε του αξίζει ο χαρακτηρισμός αυτός;

Ο Ταλλεϊράνδος υπηρέτησε επί μακρό χρονικό διάστημα σε επιφανείς πολιτικές θέσεις από το 1789 μέχρι το θάνατό του το 1834, σε περίοδο θυελλώδους αλλαγής για την Γαλλία και για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι οπωσδήποτε αλήθεια ότι για να διατηρήσει το βήμα του σταθερό σε μιαν εποχή ιδιαίτερα ολισθηρή, ήταν υποχρεωμένος να είναι εύκαμπτος σαν ακροβάτης. Και το κατόρθωσε τέλεια.

Ο Σαρλ Μορίς ντε Ταλλεϊράν (Charles Maurice de Talleyrand) γεννήθηκε το 1754 από γονείς αριστοκράτες, και παρ’ όλο που δεν είχε κάποια ιδιαίτερη θρησκευτική προδιάθεση, εξασφάλισε τη θέση του στην Εκκλησία, εξελισσόμενος σε Επίσκοπο της Οτέν το 1789. Ενίσχυσε την Τρίτη Τάξη στις Γενικές Τάξεις, υποστηρίζοντας το Αστικό Σύνταγμα του Κλήρου, αλλά έλαβε και πολυάριθμα άλλα αντι-κληρικά μέτρα. Ομως, διατήρησε την έδρα του μέχρι τον Ιανουάριο του 1791. Εστάλη στο Λονδίνο ως διπλωματικός εκπρόσωπος της Γαλλίας το 1792, αλλά αναγκάστηκε να διαφύγει στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν εκτελέστηκε ο Λουδοβίκος ο 16ος, παραμένοντας στην εξορία μέχρι την εγκαθίδρυση του Διευθυντηρίου το 1795. Χρημάτισε Υπουργός Εξωτερικών για το Διευθυντήριο από το 1797 μέχρι το 1799, όταν παραιτήθηκε από το αξίωμά του για να βοηθήσει τον Ναπολέοντα στο πραξικόπημα του Μπριμέρ. Ο Ταλλεϊράνδος υπηρέτησε τον Ναπολέοντα ως Υπουργός Εξωτερικών από το 1799 ως το 1807, παίζοντας έναν σημαντικό ρόλο στην πολιτική της Γαλλίας έναντι της Γερμανίας. Το 1808 είχε πια αντιληφθεί ότι ο Ναπολέων βρισκόταν σε τροχιά πτώσης, οπότε εγκατέλειψε το αξίωμά του, περιμένοντας την ευκαιρία για να προσφέρει τις υπηρεσίες του στους Συμμάχους.

Οταν έπεσε το Παρίσι το 1814, ο Ταλλεϊράνδος διαπραγματεύθηκε με τον Τσάρο Αλέξανδρο και, έχοντας πείσει τον Λουδοβίκο τον 18ο να υπογράψει την Χάρτα της Γκαντ (Charter of Ghent), ανακοίνωσε επισήμως την αποπομπή του Ναπολέοντα από την εξουσία. Εκπροσώπησε τη Γαλλία στη Σύνοδο της Βιέννης το 1815, κάνοντας ό,τι μπορούσε για να σπείρει τη διχόνοια μεταξύ των Συμμάχων, ώστε να διασφαλίσει την αποδοχή της Γαλλίας ως Μεγάλης Δυνάμεως στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αποσύρθηκε από την πολιτική υπό την εξουσία των Βουρβόνων, αλλά επανήλθε για να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στην αποπομπή του Καρόλου του 10ου από τον θρόνο, την εποχή της αντικατάστασής του από τον Λουδοβίκο Φίλιππο. Επέστρεψε στο Λονδίνο ως Γάλλος Πρέσβης από το 1830 ως το 1834, όταν πια συμφιλιώθηκε με την Εκκλησία, και την ώρα του θανάτου του έλαβε τη Θεία Κοινωνία και τιμήθηκε ως επίσκοπος.

Δεν εκπλήσσει το γεγονός ότι μια τόσο ποικιλόμορφη καριέρα προκάλεσε σοβαρό σκεπτικισμό ανάμεσα στους σύγχρονους του Ταλλεϊράνδου, σε σχέση με το ήθος του. Την ίδια ώρα, τα τέλη του δέκατου όγδοου αρχές του δέκατου ένατου αιώνα, ήταν μια εποχή όπου η δημοκρατία και ο εθνικισμός πάλευαν εναντίον της απολυταρχίας και της νομιμοφροσύνης. Σαν αποτέλεσμα, η ηθική εκτίμηση ήταν πάντα στην κορυφή της σκέψης των ανθρώπων της εποχής, και τα ελαττώματα του Ταλλεϊράνδου έμοιαζαν περισσότερο σκανδαλώδη. Αντιμετώπιζε την επίκριση με έναν ευφυή κυνισμό που έμοιαζε σχεδόν τόσο καταδικαστικός όσο και μια απολογία ενοχής. Παρ’ όλα ταύτα, τα αληθινά του κίνητρα πήγαζαν πολύ βαθύτερα απ’ αυτό.

Κάτω από την ασυνέπεια και την επιπολαιότητά τους αποκάλυψε έναν αληθινό πατριωτισμό. Οποιοδήποτε και να ήταν το πολιτικό σχήμα του βρισκόταν στην εξουσία, είτε ήταν δεξιό είτε αριστερό, εκείνος ποτέ δεν παρέκλινε απ’ αυτό που θεωρούσε ότι συνέφερε περισσότερο τη χώρα του. Αυτό μπορεί κανείς να το διαπιστώσει, για παράδειγμα στη Σύνοδο της Βιέννης, όταν μετέτρεψε αριστοτεχνικά την αδυναμία της θέσεώς του σε πλεονέκτημα. Η Γαλλία, ως ηττημένη δύναμη, εύκολα θα μπορούσε να είχε εισπράξει μια σκληρή συμπεριφορά, όμως ο Ταλλεϊράνδος χρησιμοποίησε τη θέση του στο τραπέζι της Συνόδου για να εκμεταλλευθεί τις αδυναμίες και τις αμοιβαίες υποψίες των νικητών, οπότε επέτυχε μια μετριοπαθή και ανεκτή συμφωνία. Ισως οι παρατηρήσεις του στα απομνημονεύματά του, όπου ανέφερε ότι ποτέ δεν εγκατέλειψε έναν σκοπό, μέχρι που πλέον δεν ήταν προς όφελος της Γαλλίας, να εμπεριείχαν περισσότερη αλήθεια από ό,τι θα μπορούσε να φανταστεί κανείς.

(Πηγή: ΑΝΑΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, Εντ Ράινερ & Ρον Στάπλεϊ, Εκδ. Ενάλιος)